Hôm nay,  

Chút kỷ niệm về cựu Tổng thống Ba Lan Lech Walesa

15/09/202518:50:00(Xem: 1076)
1
H01: Panô với ảnh Giáo hoàng Gioan-Phaolô II và biểu tượng của Công đoàn Đoàn kết ở thủ đô Warsaw năm 2023 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 

 

Trong chuyến đi diễn thuyết tại nhiều nơi ở Hoa Kỳ và Canada, chiều ngày 6/9 vừa qua, cựu Tổng thống Ba Lan Lech Walesa đã đến thành phố Oakland ở vùng Vịnh San Francisco, California và có buổi nói chuyện tại phòng hội nghị của khách sạn Marriott với 500 khách tham dự.

 

Tôi đã biết đến danh tiếng của nhà tranh đấu cho công nhân Leach Walesa, sau là tổng thống Ba Lan, từ những năm đầu thập kỷ 1980 lúc còn đang học ở Đại học U.C. Berkeley. Khi đó, trong sân trường vào buổi trưa có sinh viên xuống đường giương cao biểu ngữ với biểu tượng của Công đoàn Đoàn kết - Solidarność - ủng hộ công nhân Ba Lan tranh đấu đòi quyền lợi, dưới sự lãnh đạo của người thợ điện Lech Walesa.

 

Những tháng ngày căng thẳng chính trị ở Ba Lan với những cuộc biểu tình của công nhân và đình công lan rộng khiến cho Đại tướng Wojciech Jaruzelski ban hành lệnh thiết quân luật, cấm công nhân tranh đấu và đặt Công đoàn Đoàn kết ra ngoài vòng pháp luật vì lo sợ sự sụp đổ của chế độ cộng sản ở quốc gia này.

 

Trước làn sóng nổi dậy tranh đấu của dân Ba Lan, thế giới và nhất là Hoa Kỳ lo ngại Hồng quân Liên Xô có thể sẽ đưa xe tăng vào can thiệp, như đã xảy ra ở Tiệp Khắc năm 1968 và trước đó là ở Hungary năm 1956.

 

Câu chuyện lịch sử đối đầu giữa hai cường quốc Hoa Kỳ và Liên bang Xô Viết trong Chiến tranh Lạnh được chú ý trong kỳ bầu cử tổng thống Mỹ vào tháng 11/1976, với hai ứng viên là Tổng thống đương nhiệm Gerald Ford và Thống đốc bang Georgia Jimmy Carter.

BuiVanPhu_2025_0915_H02
H02: Tấm thiệp của ông Walesa gửi tới tác giả vào năm 1984, với chữ ký mới vào năm 2025 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 

Tôi nhớ trong một buổi tranh luận trên truyền hình trước ngày bầu cử, khi được hỏi về chính sách đối ngoại của Mỹ với Đông Âu, ông Ford đã phát biểu: "Không có sự đô hộ của Xô Viết ở Đông Âu."

 

Nhận định của tổng thống Mỹ đã khiến giới bình luận chính trị ngạc nhiên, vì Hoa Kỳ và Liên bang Xô Viết đang đối đầu nhau ở châu Âu và Đông Âu nằm trong quỹ đạo của Liên Xô, mà tôi là một người tị nạn, mới chạy trốn cộng sản Việt Nam đến Mỹ định cư còn biết Đông Âu chịu ảnh hưởng nhiều từ Moscow.

 

Khi được hỏi thêm, ông Ford đưa chi tiết cho rằng Ba Lan, Romania và Nam Tư (Yugoslavia) không nằm trong vòng ảnh hưởng của Liên Xô. Vì những phát biểu này mà Tổng thống Ford thua Thống đốc Carter trong kỳ bầu cử tháng 11/1976, theo nhiều nhà quan sát chính trị Hoa Kỳ.

 

Ba Lan được thế giới biết đến với nhạc sĩ viết nhạc cổ điển Chopin, với vợ chồng nhà khoa học hóa chất Marie và Pierre Curie.

 

Năm 1978, Hồng y Karol Józef Wojtyla, Tổng Giám mục Kraków của Ba Lan, được bầu làm giáo hoàng (John Paul II, Gioan Phaolô II). Năm 1980, thi sĩ Czesław Miłosz, giáo sư gốc Ba Lan tại Đại học Berkeley, được trao giải Nobel Văn chương, là người đầu tiên của trường nhận giải Nobel không phải trong lãnh vực khoa học và ông có những quan tâm đến tình hình nhân quyền tại Việt Nam. Từ đó tôi chú ý đến đất nước Ba Lan nhiều hơn, nhất là chuyến trở về quê hương lần đầu tiên của Giáo hoàng Gioan Phaolô II vào năm 1979.

 

Cuộc đấu tranh với nhà nước cộng sản của Công đoàn Đoàn kết do Lech Walesa lãnh đạo, được Giáo hoàng Gioan Phaolô II ủng hộ, đã đưa đến sự sụp đổ của chế độ cộng sản Ba Lan vào năm 1989. Từ đó làn sóng dân chủ lan qua các nước Đông Âu và đưa đến sự tan rã của Liên bang Xô Viết hai năm sau.

 

Sau khi chuyển đổi từ cộng sản sang dân chủ, trong cuộc bầu cử tự do ngày 9/12/1990, người dân Ba Lan đã trực tiếp, qua lá phiếu, chọn Lech Walesa làm tổng thống đầu tiên của một nước Ba Lan tự do dân chủ với 74% số phiếu.

 

Nhưng Tổng thống Lech Walesa không phải là lãnh đạo tài giỏi cho đất nước Ba Lan hậu cộng sản, nên chỉ sau một nhiệm kỳ, khi ông tranh cử nhiệm kỳ thứ hai vào năm 1995 thì thất bại.

 

Trong bài nói chuyện ở Oakland, California hôm 6/9, qua người thông dịch, Tổng thống Walesa nhấn mạnh đến việc Hoa Kỳ không thể đứng ngoài các xung đột trên thế giới, mà phải can dự vì chỉ nước Mỹ mới có sức mạnh và nguồn lực để giúp ổn định thế giới.

 

Ông nhận định việc Nga xâm lăng Ukraine là một sai lầm nghiêm trọng.

 

Một người nêu câu hỏi rằng các chế độ cộng sản đã sụp đổ, có hy vọng gì cho "Bắc Việt Nam" và Trung Quốc (nguyên văn tên quốc gia người đặt câu hỏi gọi là "North Vietnam and China") là những quốc gia có chế độ cộng sản sẽ thay đổi? Ông trả lời mỗi quốc gia, mỗi dân tộc có những đặc tính riêng nên khó tiên đoán được tương lai chính trị.

 

3

H03: Tác giả Bùi Văn Phú và cựu Tổng thống Lech Walesa ở Oakland, California hôm 6/9/2025 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 


Có người gốc Ba Lan hỏi ông nghĩ gì và làm gì khi có dư luận cho rằng ông là người của cộng sản, hoạt động cho cộng sản. Ông Walesa trả lời rằng, hãy nhìn vào những hoạt động và việc làm của ông để đem tự do dân chủ đến cho Ba Lan thì hiểu rõ ông là ai. Những người không thích ông nên đã nói xấu, tuyên truyền chống lại ông.

 

Những ngày còn là sinh viên tôi đã rất ngưỡng mộ và ủng hộ ông Lech Walesa, vì ông chỉ là một người thợ điện, sống dưới sự cai trị của cộng sản, mà dám lên tiếng đòi quyền lợi cho công nhân, đòi tự do dân chủ cho đất nước Ba Lan.

 

Cuối năm 1983, người thợ điện Lech Walesa và là lãnh đạo của Công đoàn Đoàn kết Ba Lan, được trao giải Nobel Hòa bình. Năm đó, ông không qua Na Uy nhận giải vì lo ngại nhà nước không cho ông trở về quê hương. Người vợ đã thay mặt ông đi nhận và số tiền của giải thưởng được ông tặng cho Hội đồng Giám mục Ba Lan.

 

Khi hay tin ông được trao giải, từ Togo, tôi đã viết thư chúc mừng gửi đến ông mà không biết ông có nhận được hay không. Thật ngạc nhiên, sau đó tôi nhận được một thiệp cám ơn với chữ ký của ông.

 

Hôm cựu Tổng thống Ba Lan đến Oakland diễn thuyết, tôi đi nghe và có mang theo tấm thiệp cũ. Được gặp ông trong đôi phút, tôi kể cho ông nghe do đâu tôi có tấm thiệp đó và xin ông ký trên đó một lần nữa. Hai chữ ký cách nhau 41 năm của một nhân vật lịch sử của nước Ba Lan.

 

Mấy năm trước tôi đi du lịch Ba Lan và thấy đất nước này phát triển về cả hai mặt kinh tế và dân chủ. Từ sau khi các chế độ cộng sản Đông Âu sụp đổ, Ba Lan là nước có mức phát triển nhanh nhất. Theo số liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (International Monetary Fund) vào năm 2023, GDP của Ba Lan cao thứ sáu và GDP tính theo sức mua cao thứ năm trong Liên minh châu Âu. GDP tính theo đầu người của Ba Lan năm 1990 là 1.700 USD, năm 2024 là hơn 25.000 USD, cao hàng đầu Đông Âu, theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank).

 

Ngày nay dân Ba Lan vẫn thường xuống đường biểu tình đòi quyền lợi hay vận động cho các ứng cử viên tranh cử để làm đại diện dân lãnh đạo đất nước, trong hành pháp và lập pháp.


Bùi Văn Phú 

Tác giả hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do từ vùng Vịnh San Francisco, California, Hoa Kỳ.

 

 

 

 

In Trang
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
1234567Trang sauTrang cuối

Khi nhiều nơi trên thế giới sửa soạn đón năm mới vào đầu tháng Giêng, thì ở không ít quốc gia và nền văn hóa khác, năm mới lại đến vào những thời điểm hoàn toàn khác. Dù là lịch Gregory, lịch âm, lịch dương–âm hay các hệ lịch cổ gắn với tôn giáo và thiên nhiên, việc đánh dấu một năm mới vẫn là tập tục lâu đời. Ăn uống, lễ nghi, sum họp gia đình và suy ngẫm về năm cũ là những điểm chung; khác biệt nằm ở nhịp thời gian và ý nghĩa tinh thần mà mỗi nền văn hóa gửi gắm vào khoảnh khắc ấy.

Năm 2025 là một năm sôi động của khoa học, khi những bước tiến lớn đã được thực hiện trong nhiều lĩnh vực, từ y học, thiên văn, khảo cổ đến công nghệ sinh học và trí tuệ nhân tạo. Những phát hiện và sự kiện này không chỉ mở rộng hiểu biết của con người về thế giới, mà còn đặt ra nhiều câu hỏi mới, thúc đẩy sự phát triển của khoa học và công nghệ trong tương lai.

Ở Hoa Kỳ, khoa học xưa nay hiếm khi giành hàng tít lớn trên báo, cho dù ngân sách nghiên cứu suốt nhiều thập niên vẫn vững vàng qua mọi triều tổng thống như một thứ “quốc ước bất thành văn” về tri thức thuần túy. Năm 2025, khúc quân hành êm ả đó bỗng khựng lại: chính quyền Donald Trump, trở lại Nhà Trắng với nghị trình cải tổ khoa học và kỹ nghệ theo hướng ý thức hệ, đã kéo chính sách khoa học từ trang trong ra thẳng trang nhất.

Thuế quan — thứ từng vắng bóng trên mặt báo suốt nhiều thập niên — nay trở lại trung tâm chính sách kinh tế Hoa Kỳ, trong lúc Tối Cao Pháp Viện đang xét tính hợp hiến của các mức thuế toàn cầu do Tổng thống Donald Trump ban hành. Bài viết dưới đây, theo phân tích của Kent Jones, giáo sư kinh tế danh dự Đại học Babson, đăng trên The Conversation ngày 11 tháng 12 năm 2025, nhằm giải thích cặn kẽ thuế quan là gì, ai thực sự gánh chịu, và vì sao vấn đề này đang tác động trực tiếp đến túi tiền và tương lai kinh tế nước Mỹ. Thuế quan, nói gọn, là thuế đánh lên hàng hóa nhập cảng. Khi một công ty Hoa Kỳ nhập hàng từ nước ngoài, Cơ quan Hải quan và Biên phòng Hoa Kỳ sẽ gửi hóa đơn thuế; doanh nghiệp phải nộp đủ thì hàng mới được thông quan. Trên giấy tờ, người trả thuế là nhà nhập cảng. Nhưng trên thực tế, phần lớn chi phí ấy được chuyển thẳng sang người tiêu dùng qua giá bán cao hơn — từ thực phẩm, xe cộ cho đến quà tặng cuối năm.

Vào những ngày cuối tháng Tám của năm 2025, tôi cùng hai đồng nghiệp đã quyết định từ bỏ chức vụ tại Cơ Quan Kiểm Soát và Phòng Bệnh (CDC). Chúng tôi ra đi vì không thể tiếp tục im lặng khi chứng kiến tính liêm chính khoa học ngày một xói mòn, còn cơ sở hạ tầng y tế công cộng của quốc gia cứ dần rệu rã dưới sự lãnh đạo của Robert F. Kennedy Jr., Bộ trưởng Bộ Y tế và Nhân sinh (HHS). Khi đó, chúng tôi đã khẩn thiết kêu gọi Quốc Hội, các tổ chức chuyên ngành và các bên liên quan trong lĩnh vực y tế công cộng hãy can thiệp trước khi xảy ra những thiệt hại không thể cứu vãn. Tôi rời đi với niềm tin mọi thứ rồi sẽ được chấn chỉnh.

Khi nhìn bản đồ thế giới và duyệt xét lịch sử hình thành, chúng ta nhận thấy có rất nhiều điểm tương đồng giữa Canada và Úc Đại Lợi.

Người Việt miền Nam từng trải qua một bài học cay đắng: sau 1975, những lời nói về “thống nhất” và “hàn gắn” không bao giờ đi cùng sự nhìn nhận. Không một lời chính thức nào nhắc đến các trại cải tạo, những cuộc tước đoạt, hay những đời sống bị đảo lộn dưới tay những người nhân danh chiến thắng. Không có sự thật, hòa giải chỉ là chiếc khẩu hiệu rỗng. Câu chuyện nước Mỹ hôm nay, khi chính quyền muốn làm mờ các chứng tích về chế độ nô lệ, cho thấy một điều quen thuộc: không quốc gia nào trưởng thành bằng cách giấu đi phần tối. Sự thật không tự biến mất chỉ vì người ta muốn quên.

Hai mươi năm trước, Thống đốc Jeb Bush ký đạo luật “stand your ground” (đứng vững tại chỗ), được giới ủng hộ xem là một biện pháp chống tội phạm dựa trên “lý lẽ thường tình”. Lời hứa khi ấy: bảo vệ người dân tuân thủ pháp luật khi họ dùng vũ lực để tự vệ. Sau vụ George Zimmerman được tha trong cái chết của Trayvon Martin, đồng bảo trợ dự luật, dân biểu Dennis Baxley, vẫn bảo rằng “trao quyền” cho người dân sẽ giúp chặn bạo lực.

“Di sản, còn có thể mang hình thức phi vật thể của lối nghĩ, lối sống, lối hành động, mà con người miền Nam khi xưa đã được trau dồi, hun đúc qua tinh thần của thể chế, của một nền dân chủ hiến định. Chính con người, chính cộng đồng xã hội mới là trung tâm và cũng là cội nguồn lẫn mục đích của mọi bản hiến pháp.” – Hải Sa, “Ngót 60 năm từ một khế ước nhân quyền dang dở,” trang 56 Cùng với tin tạp chí Luật Khoa vừa được đề cử giải thưởng Tự Do Báo Chí năm 2025 của Tổ chức Phóng viên Không Biên giới, ban chủ trương trong một thư tới độc giả vào cuối tháng 10 đồng thời thông báo việc phát hành ấn bản đặc biệt với chủ đề “70 Năm Việt Nam Cộng Hòa – Chân Dung & Di Sản” gồm 86 trang, với 14 bài vẽ lại hành trình từ ra đời tới bị bức tử của nền dân chủ duy nhất của Việt Nam và di sản của thể chế yểu mệnh này để lại. Bài này nhằm điểm qua nội dung của ấn bản đặc biệt này, và sẽ chú trọng vào một bài đã gợi nơi người viết một suy tư sâu sắc.

Một nhóm sử gia, thủ thư và tình nguyện viên đang gấp rút chạy đua với thời gian – và với chính quyền Trump – để giữ lại những mảnh ký ức của nước Mỹ.Từ hình ảnh người nô lệ bị đánh đập, các trại giam người Mỹ gốc Nhật trong Thế Chiến II, đến những bảng chỉ dẫn về biến đổi khí hậu ở công viên quốc gia, tất cả đều có thể sớm biến mất khỏi tầm mắt công chúng. Trong vài tháng gần đây, hơn một ngàn sáu trăm người – giáo sư, sinh viên, nhà khoa học, thủ thư – đã âm thầm chụp lại từng góc trưng bày, từng bảng giải thích, để lập ra một kho lưu trữ riêng tư. Họ gọi đó là “bản ghi của công dân” – một bộ sưu tập độc lập nhằm bảo tồn những gì đang tồn tại, trước khi bị xoá bỏ bởi lệnh mới của chính quyền.
1234567Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.