Hôm nay,  

Chút kỷ niệm về cựu Tổng thống Ba Lan Lech Walesa

15/09/202518:50:00(Xem: 1078)
1
H01: Panô với ảnh Giáo hoàng Gioan-Phaolô II và biểu tượng của Công đoàn Đoàn kết ở thủ đô Warsaw năm 2023 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 

 

Trong chuyến đi diễn thuyết tại nhiều nơi ở Hoa Kỳ và Canada, chiều ngày 6/9 vừa qua, cựu Tổng thống Ba Lan Lech Walesa đã đến thành phố Oakland ở vùng Vịnh San Francisco, California và có buổi nói chuyện tại phòng hội nghị của khách sạn Marriott với 500 khách tham dự.

 

Tôi đã biết đến danh tiếng của nhà tranh đấu cho công nhân Leach Walesa, sau là tổng thống Ba Lan, từ những năm đầu thập kỷ 1980 lúc còn đang học ở Đại học U.C. Berkeley. Khi đó, trong sân trường vào buổi trưa có sinh viên xuống đường giương cao biểu ngữ với biểu tượng của Công đoàn Đoàn kết - Solidarność - ủng hộ công nhân Ba Lan tranh đấu đòi quyền lợi, dưới sự lãnh đạo của người thợ điện Lech Walesa.

 

Những tháng ngày căng thẳng chính trị ở Ba Lan với những cuộc biểu tình của công nhân và đình công lan rộng khiến cho Đại tướng Wojciech Jaruzelski ban hành lệnh thiết quân luật, cấm công nhân tranh đấu và đặt Công đoàn Đoàn kết ra ngoài vòng pháp luật vì lo sợ sự sụp đổ của chế độ cộng sản ở quốc gia này.

 

Trước làn sóng nổi dậy tranh đấu của dân Ba Lan, thế giới và nhất là Hoa Kỳ lo ngại Hồng quân Liên Xô có thể sẽ đưa xe tăng vào can thiệp, như đã xảy ra ở Tiệp Khắc năm 1968 và trước đó là ở Hungary năm 1956.

 

Câu chuyện lịch sử đối đầu giữa hai cường quốc Hoa Kỳ và Liên bang Xô Viết trong Chiến tranh Lạnh được chú ý trong kỳ bầu cử tổng thống Mỹ vào tháng 11/1976, với hai ứng viên là Tổng thống đương nhiệm Gerald Ford và Thống đốc bang Georgia Jimmy Carter.

BuiVanPhu_2025_0915_H02
H02: Tấm thiệp của ông Walesa gửi tới tác giả vào năm 1984, với chữ ký mới vào năm 2025 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 

Tôi nhớ trong một buổi tranh luận trên truyền hình trước ngày bầu cử, khi được hỏi về chính sách đối ngoại của Mỹ với Đông Âu, ông Ford đã phát biểu: "Không có sự đô hộ của Xô Viết ở Đông Âu."

 

Nhận định của tổng thống Mỹ đã khiến giới bình luận chính trị ngạc nhiên, vì Hoa Kỳ và Liên bang Xô Viết đang đối đầu nhau ở châu Âu và Đông Âu nằm trong quỹ đạo của Liên Xô, mà tôi là một người tị nạn, mới chạy trốn cộng sản Việt Nam đến Mỹ định cư còn biết Đông Âu chịu ảnh hưởng nhiều từ Moscow.

 

Khi được hỏi thêm, ông Ford đưa chi tiết cho rằng Ba Lan, Romania và Nam Tư (Yugoslavia) không nằm trong vòng ảnh hưởng của Liên Xô. Vì những phát biểu này mà Tổng thống Ford thua Thống đốc Carter trong kỳ bầu cử tháng 11/1976, theo nhiều nhà quan sát chính trị Hoa Kỳ.

 

Ba Lan được thế giới biết đến với nhạc sĩ viết nhạc cổ điển Chopin, với vợ chồng nhà khoa học hóa chất Marie và Pierre Curie.

 

Năm 1978, Hồng y Karol Józef Wojtyla, Tổng Giám mục Kraków của Ba Lan, được bầu làm giáo hoàng (John Paul II, Gioan Phaolô II). Năm 1980, thi sĩ Czesław Miłosz, giáo sư gốc Ba Lan tại Đại học Berkeley, được trao giải Nobel Văn chương, là người đầu tiên của trường nhận giải Nobel không phải trong lãnh vực khoa học và ông có những quan tâm đến tình hình nhân quyền tại Việt Nam. Từ đó tôi chú ý đến đất nước Ba Lan nhiều hơn, nhất là chuyến trở về quê hương lần đầu tiên của Giáo hoàng Gioan Phaolô II vào năm 1979.

 

Cuộc đấu tranh với nhà nước cộng sản của Công đoàn Đoàn kết do Lech Walesa lãnh đạo, được Giáo hoàng Gioan Phaolô II ủng hộ, đã đưa đến sự sụp đổ của chế độ cộng sản Ba Lan vào năm 1989. Từ đó làn sóng dân chủ lan qua các nước Đông Âu và đưa đến sự tan rã của Liên bang Xô Viết hai năm sau.

 

Sau khi chuyển đổi từ cộng sản sang dân chủ, trong cuộc bầu cử tự do ngày 9/12/1990, người dân Ba Lan đã trực tiếp, qua lá phiếu, chọn Lech Walesa làm tổng thống đầu tiên của một nước Ba Lan tự do dân chủ với 74% số phiếu.

 

Nhưng Tổng thống Lech Walesa không phải là lãnh đạo tài giỏi cho đất nước Ba Lan hậu cộng sản, nên chỉ sau một nhiệm kỳ, khi ông tranh cử nhiệm kỳ thứ hai vào năm 1995 thì thất bại.

 

Trong bài nói chuyện ở Oakland, California hôm 6/9, qua người thông dịch, Tổng thống Walesa nhấn mạnh đến việc Hoa Kỳ không thể đứng ngoài các xung đột trên thế giới, mà phải can dự vì chỉ nước Mỹ mới có sức mạnh và nguồn lực để giúp ổn định thế giới.

 

Ông nhận định việc Nga xâm lăng Ukraine là một sai lầm nghiêm trọng.

 

Một người nêu câu hỏi rằng các chế độ cộng sản đã sụp đổ, có hy vọng gì cho "Bắc Việt Nam" và Trung Quốc (nguyên văn tên quốc gia người đặt câu hỏi gọi là "North Vietnam and China") là những quốc gia có chế độ cộng sản sẽ thay đổi? Ông trả lời mỗi quốc gia, mỗi dân tộc có những đặc tính riêng nên khó tiên đoán được tương lai chính trị.

 

3

H03: Tác giả Bùi Văn Phú và cựu Tổng thống Lech Walesa ở Oakland, California hôm 6/9/2025 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 


Có người gốc Ba Lan hỏi ông nghĩ gì và làm gì khi có dư luận cho rằng ông là người của cộng sản, hoạt động cho cộng sản. Ông Walesa trả lời rằng, hãy nhìn vào những hoạt động và việc làm của ông để đem tự do dân chủ đến cho Ba Lan thì hiểu rõ ông là ai. Những người không thích ông nên đã nói xấu, tuyên truyền chống lại ông.

 

Những ngày còn là sinh viên tôi đã rất ngưỡng mộ và ủng hộ ông Lech Walesa, vì ông chỉ là một người thợ điện, sống dưới sự cai trị của cộng sản, mà dám lên tiếng đòi quyền lợi cho công nhân, đòi tự do dân chủ cho đất nước Ba Lan.

 

Cuối năm 1983, người thợ điện Lech Walesa và là lãnh đạo của Công đoàn Đoàn kết Ba Lan, được trao giải Nobel Hòa bình. Năm đó, ông không qua Na Uy nhận giải vì lo ngại nhà nước không cho ông trở về quê hương. Người vợ đã thay mặt ông đi nhận và số tiền của giải thưởng được ông tặng cho Hội đồng Giám mục Ba Lan.

 

Khi hay tin ông được trao giải, từ Togo, tôi đã viết thư chúc mừng gửi đến ông mà không biết ông có nhận được hay không. Thật ngạc nhiên, sau đó tôi nhận được một thiệp cám ơn với chữ ký của ông.

 

Hôm cựu Tổng thống Ba Lan đến Oakland diễn thuyết, tôi đi nghe và có mang theo tấm thiệp cũ. Được gặp ông trong đôi phút, tôi kể cho ông nghe do đâu tôi có tấm thiệp đó và xin ông ký trên đó một lần nữa. Hai chữ ký cách nhau 41 năm của một nhân vật lịch sử của nước Ba Lan.

 

Mấy năm trước tôi đi du lịch Ba Lan và thấy đất nước này phát triển về cả hai mặt kinh tế và dân chủ. Từ sau khi các chế độ cộng sản Đông Âu sụp đổ, Ba Lan là nước có mức phát triển nhanh nhất. Theo số liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (International Monetary Fund) vào năm 2023, GDP của Ba Lan cao thứ sáu và GDP tính theo sức mua cao thứ năm trong Liên minh châu Âu. GDP tính theo đầu người của Ba Lan năm 1990 là 1.700 USD, năm 2024 là hơn 25.000 USD, cao hàng đầu Đông Âu, theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank).

 

Ngày nay dân Ba Lan vẫn thường xuống đường biểu tình đòi quyền lợi hay vận động cho các ứng cử viên tranh cử để làm đại diện dân lãnh đạo đất nước, trong hành pháp và lập pháp.


Bùi Văn Phú 

Tác giả hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do từ vùng Vịnh San Francisco, California, Hoa Kỳ.

 

 

 

 

In Trang
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Trang đầuTrang trước1234567Trang sauTrang cuối

Hai trăm mười một năm trước, mùa hè năm 1814, quân Anh kéo vào Washington. Trước khi phóng hỏa Bạch Ốc, họ ngồi xuống dùng bữa tại bàn tiệc đã dọn sẵn cho Tổng thống James Madison. Khi bữa ăn kết thúc, lính Anh đốt màn, đốt giường, và tòa nhà bốc cháy suốt đêm. Sáng hôm sau, cơn mưa lớn chỉ còn rửa trôi phần tro tàn của nơi từng là biểu tượng cho nền cộng hòa non trẻ. Tuần này, phần Cánh Đông của Bạch Ốc bị phá sập. Không phải bởi ngoại bang, mà bởi chính quyền tại vị. Và lần này, không ai được báo trước. Người Mỹ chỉ biết chuyện qua những bức ảnh máy xúc cày nát nền nhà, cùng lời xác nhận ngắn ngủi từ các viên chức trong chính phủ.

Hai trăm năm rưỡi sau ngày dựng cờ độc lập, nước Mỹ vẫn chưa thoát khỏi chiếc bóng của bạo lực. Mỗi khi một viên đạn nổ, người ta lại nói: “Đây không phải là nước Mỹ.” Nhưng chính câu nói ấy lại là cách người Mỹ tránh nhìn thẳng vào chính mình. Bài viết của giáo sư Maurizio Valsania (Đại học Torino), đăng trên The Conversation ngày 12 tháng 9, 2025, nhắc lại lịch sử mà nhiều người muốn quên: từ nhựa đường và lông gà đến súng ngắn buổi bình minh — một mạch dài nối liền hai thế kỷ, nơi tự do và bạo lực chảy cùng dòng máu.

Một cuộc thăm dò dư luận của AP-NORC thực hiện vào tháng 9 & 10 cho thấy hầu hết dân Mỹ coi việc chính phủ đóng cửa hiện tại là một vấn đề nghiêm trọng và đổ lỗi cho cả hai Đảng Cộng Hòa, Đảng Dân Chủ và cả Tổng Thống Trump với những tỷ lệ gần như ngang nhau. Cuộc thăm dò cũng cho thấy người Mỹ lo lắng về kinh tế, lạm phát và bảo đảm việc làm. Họ đang giảm những chi tiêu không thiết yếu như quần áo và nhiên liệu. Đa số cho rằng nền kinh tế yếu kém. Chi phí thực phẩm, nhà ở và chăm sóc sức khỏe được coi là những nguồn chính gây khó khăn tài chính.

Trên cao nguyên Tây Tạng – vùng đất được mệnh danh là “nóc thế giới” – hàng triệu tấm pin mặt trời trải rộng đến tận chân trời, phủ kín 420 cây số vuông, tức hơn bảy lần diện tích đảo Manhattan. Tại đây, ánh nắng gay gắt của không khí loãng ở độ cao gần 10.000 bộ trở thành mỏ năng lượng khổng lồ cho Trung Hoa. Giữa thảo nguyên lạnh và khô, những hàng trụ gió nối dài trên triền núi, các con đập chắn ngang dòng sông sâu, cùng đường dây cao thế băng qua sa mạc, hợp thành một mạng lưới năng lượng sạch lớn nhất thế giới. Tất cả đổ về đồng bằng duyên hải, cung cấp điện cho các thành phố và khu kỹ nghệ cách xa hơn 1.600 cây số.

Mức asen cao được phát hiện trên sông Mê Kông, cảnh báo nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng lan rộng ở Đông Nam Á. Các sông Mã, Chu và Lam của Việt Nam đang bị đe dọa bởi hoạt động khai thác đất hiếm ở Lào, tác động đến nguồn nước của hàng chục triệu người và di sản cổ đại văn hóa Đông Sơn. Việt Nam cần phối hợp ngoại giao, giám sát khoa học và vận động cộng đồng để bảo vệ các dòng sông này. Khác với sông Mê Kông được giám sát và hợp tác thông qua Ủy hội Sông Mê Kông (MRC), các dòng sông Mã, Chu và Lam lại không có bất kỳ hiệp ước quốc tế nào. Do đó, Lào và đối tác Trung Quốc không có nghĩa vụ pháp lý phải giảm thiểu ô nhiễm xuyên biên giới. Sự thiếu vắng các thỏa thuận ràng buộc này đòi hỏi Việt Nam phải hành động bảo vệ dân cư và sinh mệnh các dòng sông này

Tuần lễ Nobel năm 2025 đã khởi đầu tại Stockholm với giải thưởng đầu tiên thuộc lĩnh vực sinh lý học hoặc y khoa, mở màn cho chuỗi công bố kéo dài đến ngày 13 tháng Mười. Ba nhà khoa học Mary Brunkow, Fred Ramsdell và Shimon Sakaguchi được trao Giải Nobel Y khoa 2025 cho công trình “khám phá cơ chế dung nạp miễn dịch ngoại vi”, nền tảng của nhiều hướng nghiên cứu mới trong điều trị ung thư và bệnh tự miễn nhiễm. Các giải thưởng còn lại sẽ được công bố như sau: - 7 tháng Mười: Vật lý - 8 tháng Mười: Hóa học - 9 tháng Mười: Văn chương - 10 tháng Mười: Hòa bình - 13 tháng Mười: Kinh tế học

Từ tháng 11/2000 đến nay, chưa từng có một ngày nào mà con người vắng bóng ngoài quỹ đạo Trái đất. Trạm Không Gian Quốc Tế International Space Station (ISS) đã duy trì sự hiện diện liên tục suốt 25 năm, với ít nhất một phi hành gia Hoa Kỳ thường trực trên quỹ đạo thấp. Trong lịch sử bay vào vũ trụ, hiếm có thành tựu nào sánh bằng ISS: một công trình chung của Hoa Kỳ, châu Âu, Canada, Nhật Bản và Nga – biểu tượng của sự hợp tác vượt lên trên chính trị. Nhưng mọi hành trình đều có hồi kết. Năm 2030, con tàu khổng lồ này sẽ được điều khiển rơi xuống một vùng hẻo lánh ở Thái Bình Dương.

50 năm sau và thêm 8 đời tổng thống Mỹ, tuy Việt Nam nay không còn là quan tâm của đại đa số quần chúng như thời chiến tranh, nhưng một nước Việt Nam thống nhất về địa lý vẫn nằm trong chiến lược của Mỹ và vẫn được các nhà nghiên cứu về chính trị, sử, xã hội, kinh tế, quốc phòng và những nhà hoạt động môi trường, xã hội dân sự, những người tranh đấu cho dân chủ, nhân quyền quan tâm vì những vấn đề tồn đọng sau chiến tranh và các chính sách của Hà Nội. Những chủ đề liên quan đã được trình bày trong một hội nghị quốc tế tổ chức vào hai ngày 18 và 19/9/2025 tại Đại học U.C. Berkeley với sự tham dự của nhiều học giả, nghiên cứu sinh từ các đại học Hoa Kỳ, Việt Nam, Singapore, Pháp; cùng các cựu lãnh đạo, phóng viên, nhà hoạt động.

Tùy vào diễn biến trong dòng chảy xã hội mà người ta thường hay nhắc hoặc nhớ về một nhân vật nào đó của lịch sử. Ngay lúc này, tôi nhớ về Charlie Charplin – người đàn ông với dáng đi loạng choạng trong đôi giày quá khổ, với cây ba-ton, gương mặt trẻ con, tinh khôi nhưng láu cá, nổi bật với chòm râu “Hitler”, ánh mắt sâu thẳm như vác cả một thế giới trên vai

Con người? Nhân loại? Chúng ta đều biết những nhân vật này từ rất lâu. Họ đến từ một loài vượn đặc biệt có trí thông minh muốn vượt lên con vượn và họ trở thành con người, như nhà khoa học triết gia Charles Darwin đã lập thuyết. Hoặc họ được nặn ra từ đất sét rồi bị đuổi khỏi vườn địa đàng, đi lang thang khắp nơi tạo ra nhân loại như Thánh kinh đã ghi chép. Dù họ đến từ đâu, chúng ta đều phải ca ngợi khả năng tiến bộ không ngừng của họ. Dù họ xấu tính cách nào, hung ác ra sao, điên rồ cách mấy, chúng ta cũng phải ngưỡng mộ ý muốn cao cả của họ: Làm cho con người và đời sống tốt đẹp hơn.
Trang đầuTrang trước1234567Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.