Hôm nay,  

Chút kỷ niệm về cựu Tổng thống Ba Lan Lech Walesa

15/09/202518:50:00(Xem: 1081)
1
H01: Panô với ảnh Giáo hoàng Gioan-Phaolô II và biểu tượng của Công đoàn Đoàn kết ở thủ đô Warsaw năm 2023 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 

 

Trong chuyến đi diễn thuyết tại nhiều nơi ở Hoa Kỳ và Canada, chiều ngày 6/9 vừa qua, cựu Tổng thống Ba Lan Lech Walesa đã đến thành phố Oakland ở vùng Vịnh San Francisco, California và có buổi nói chuyện tại phòng hội nghị của khách sạn Marriott với 500 khách tham dự.

 

Tôi đã biết đến danh tiếng của nhà tranh đấu cho công nhân Leach Walesa, sau là tổng thống Ba Lan, từ những năm đầu thập kỷ 1980 lúc còn đang học ở Đại học U.C. Berkeley. Khi đó, trong sân trường vào buổi trưa có sinh viên xuống đường giương cao biểu ngữ với biểu tượng của Công đoàn Đoàn kết - Solidarność - ủng hộ công nhân Ba Lan tranh đấu đòi quyền lợi, dưới sự lãnh đạo của người thợ điện Lech Walesa.

 

Những tháng ngày căng thẳng chính trị ở Ba Lan với những cuộc biểu tình của công nhân và đình công lan rộng khiến cho Đại tướng Wojciech Jaruzelski ban hành lệnh thiết quân luật, cấm công nhân tranh đấu và đặt Công đoàn Đoàn kết ra ngoài vòng pháp luật vì lo sợ sự sụp đổ của chế độ cộng sản ở quốc gia này.

 

Trước làn sóng nổi dậy tranh đấu của dân Ba Lan, thế giới và nhất là Hoa Kỳ lo ngại Hồng quân Liên Xô có thể sẽ đưa xe tăng vào can thiệp, như đã xảy ra ở Tiệp Khắc năm 1968 và trước đó là ở Hungary năm 1956.

 

Câu chuyện lịch sử đối đầu giữa hai cường quốc Hoa Kỳ và Liên bang Xô Viết trong Chiến tranh Lạnh được chú ý trong kỳ bầu cử tổng thống Mỹ vào tháng 11/1976, với hai ứng viên là Tổng thống đương nhiệm Gerald Ford và Thống đốc bang Georgia Jimmy Carter.

BuiVanPhu_2025_0915_H02
H02: Tấm thiệp của ông Walesa gửi tới tác giả vào năm 1984, với chữ ký mới vào năm 2025 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 

Tôi nhớ trong một buổi tranh luận trên truyền hình trước ngày bầu cử, khi được hỏi về chính sách đối ngoại của Mỹ với Đông Âu, ông Ford đã phát biểu: "Không có sự đô hộ của Xô Viết ở Đông Âu."

 

Nhận định của tổng thống Mỹ đã khiến giới bình luận chính trị ngạc nhiên, vì Hoa Kỳ và Liên bang Xô Viết đang đối đầu nhau ở châu Âu và Đông Âu nằm trong quỹ đạo của Liên Xô, mà tôi là một người tị nạn, mới chạy trốn cộng sản Việt Nam đến Mỹ định cư còn biết Đông Âu chịu ảnh hưởng nhiều từ Moscow.

 

Khi được hỏi thêm, ông Ford đưa chi tiết cho rằng Ba Lan, Romania và Nam Tư (Yugoslavia) không nằm trong vòng ảnh hưởng của Liên Xô. Vì những phát biểu này mà Tổng thống Ford thua Thống đốc Carter trong kỳ bầu cử tháng 11/1976, theo nhiều nhà quan sát chính trị Hoa Kỳ.

 

Ba Lan được thế giới biết đến với nhạc sĩ viết nhạc cổ điển Chopin, với vợ chồng nhà khoa học hóa chất Marie và Pierre Curie.

 

Năm 1978, Hồng y Karol Józef Wojtyla, Tổng Giám mục Kraków của Ba Lan, được bầu làm giáo hoàng (John Paul II, Gioan Phaolô II). Năm 1980, thi sĩ Czesław Miłosz, giáo sư gốc Ba Lan tại Đại học Berkeley, được trao giải Nobel Văn chương, là người đầu tiên của trường nhận giải Nobel không phải trong lãnh vực khoa học và ông có những quan tâm đến tình hình nhân quyền tại Việt Nam. Từ đó tôi chú ý đến đất nước Ba Lan nhiều hơn, nhất là chuyến trở về quê hương lần đầu tiên của Giáo hoàng Gioan Phaolô II vào năm 1979.

 

Cuộc đấu tranh với nhà nước cộng sản của Công đoàn Đoàn kết do Lech Walesa lãnh đạo, được Giáo hoàng Gioan Phaolô II ủng hộ, đã đưa đến sự sụp đổ của chế độ cộng sản Ba Lan vào năm 1989. Từ đó làn sóng dân chủ lan qua các nước Đông Âu và đưa đến sự tan rã của Liên bang Xô Viết hai năm sau.

 

Sau khi chuyển đổi từ cộng sản sang dân chủ, trong cuộc bầu cử tự do ngày 9/12/1990, người dân Ba Lan đã trực tiếp, qua lá phiếu, chọn Lech Walesa làm tổng thống đầu tiên của một nước Ba Lan tự do dân chủ với 74% số phiếu.

 

Nhưng Tổng thống Lech Walesa không phải là lãnh đạo tài giỏi cho đất nước Ba Lan hậu cộng sản, nên chỉ sau một nhiệm kỳ, khi ông tranh cử nhiệm kỳ thứ hai vào năm 1995 thì thất bại.

 

Trong bài nói chuyện ở Oakland, California hôm 6/9, qua người thông dịch, Tổng thống Walesa nhấn mạnh đến việc Hoa Kỳ không thể đứng ngoài các xung đột trên thế giới, mà phải can dự vì chỉ nước Mỹ mới có sức mạnh và nguồn lực để giúp ổn định thế giới.

 

Ông nhận định việc Nga xâm lăng Ukraine là một sai lầm nghiêm trọng.

 

Một người nêu câu hỏi rằng các chế độ cộng sản đã sụp đổ, có hy vọng gì cho "Bắc Việt Nam" và Trung Quốc (nguyên văn tên quốc gia người đặt câu hỏi gọi là "North Vietnam and China") là những quốc gia có chế độ cộng sản sẽ thay đổi? Ông trả lời mỗi quốc gia, mỗi dân tộc có những đặc tính riêng nên khó tiên đoán được tương lai chính trị.

 

3

H03: Tác giả Bùi Văn Phú và cựu Tổng thống Lech Walesa ở Oakland, California hôm 6/9/2025 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 


Có người gốc Ba Lan hỏi ông nghĩ gì và làm gì khi có dư luận cho rằng ông là người của cộng sản, hoạt động cho cộng sản. Ông Walesa trả lời rằng, hãy nhìn vào những hoạt động và việc làm của ông để đem tự do dân chủ đến cho Ba Lan thì hiểu rõ ông là ai. Những người không thích ông nên đã nói xấu, tuyên truyền chống lại ông.

 

Những ngày còn là sinh viên tôi đã rất ngưỡng mộ và ủng hộ ông Lech Walesa, vì ông chỉ là một người thợ điện, sống dưới sự cai trị của cộng sản, mà dám lên tiếng đòi quyền lợi cho công nhân, đòi tự do dân chủ cho đất nước Ba Lan.

 

Cuối năm 1983, người thợ điện Lech Walesa và là lãnh đạo của Công đoàn Đoàn kết Ba Lan, được trao giải Nobel Hòa bình. Năm đó, ông không qua Na Uy nhận giải vì lo ngại nhà nước không cho ông trở về quê hương. Người vợ đã thay mặt ông đi nhận và số tiền của giải thưởng được ông tặng cho Hội đồng Giám mục Ba Lan.

 

Khi hay tin ông được trao giải, từ Togo, tôi đã viết thư chúc mừng gửi đến ông mà không biết ông có nhận được hay không. Thật ngạc nhiên, sau đó tôi nhận được một thiệp cám ơn với chữ ký của ông.

 

Hôm cựu Tổng thống Ba Lan đến Oakland diễn thuyết, tôi đi nghe và có mang theo tấm thiệp cũ. Được gặp ông trong đôi phút, tôi kể cho ông nghe do đâu tôi có tấm thiệp đó và xin ông ký trên đó một lần nữa. Hai chữ ký cách nhau 41 năm của một nhân vật lịch sử của nước Ba Lan.

 

Mấy năm trước tôi đi du lịch Ba Lan và thấy đất nước này phát triển về cả hai mặt kinh tế và dân chủ. Từ sau khi các chế độ cộng sản Đông Âu sụp đổ, Ba Lan là nước có mức phát triển nhanh nhất. Theo số liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (International Monetary Fund) vào năm 2023, GDP của Ba Lan cao thứ sáu và GDP tính theo sức mua cao thứ năm trong Liên minh châu Âu. GDP tính theo đầu người của Ba Lan năm 1990 là 1.700 USD, năm 2024 là hơn 25.000 USD, cao hàng đầu Đông Âu, theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank).

 

Ngày nay dân Ba Lan vẫn thường xuống đường biểu tình đòi quyền lợi hay vận động cho các ứng cử viên tranh cử để làm đại diện dân lãnh đạo đất nước, trong hành pháp và lập pháp.


Bùi Văn Phú 

Tác giả hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do từ vùng Vịnh San Francisco, California, Hoa Kỳ.

 

 

 

 

In Trang
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Trang đầuTrang trước2345678Trang sauTrang cuối

Tháng 5 vừa qua, một chuyến bay từ Johannesburg, Nam Phi đã đáp xuống phi trường Quốc tế Dulles, Hoa Kỳ. Trên phi cơ là khoảng 50 công dân Nam Phi da trắng thuộc cộng đồng Afrikaner. Những người này cho biết sinh kế của họ đang bị đe dọa nghiêm trọng do xã hội ngày càng “kỳ thị người da trắng.” Cách mô tả tình hình Nam Phi như vậy ngay lập tức nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ từ các nhà bình luận cánh hữu có ảnh hưởng ở Mỹ như Tucker Carlson, Charlie Kirk, và Stephen Miller.

Hãy tưởng tượng bạn là một người thợ mỏ khai thác đồng tại Đông Nam Âu Châu vào năm 3,900 trước Công Nguyên. Mỗi ngày, bạn phải gồng mình kéo từng tảng quặng qua những đường hầm chật hẹp và ngột ngạt. Cuộc sống cứ thế trôi qua trong nỗi mỏi mệt rã rời và sự đơn điệu không hồi kết. Nhưng rồi một chiều nọ, điều kỳ lạ xảy ra: một anh bạn đồng nghiệp xuất hiện với một thứ trông thật lạ mắt, và anh ta thản nhiên kéo theo đống quặng gấp ba lần trọng lượng cơ thể mình – chỉ trong một chuyến đi.

Làn sóng tranh luận dữ dội đang diễn ra xoay quanh câu hỏi: liệu những gì đang xảy ra tại Gaza kể từ tháng 10 năm 2023 có phải là hành vi diệt chủng hay không? Vấn đề này đã được đưa ra trước Tòa Án Quốc Tế (International Court of Justice, ICJ), Nam Phi đệ đơn kiện Israel, cáo buộc quốc gia này đã phạm tội diệt chủng. Phiên tòa bắt đầu từ tháng 12 năm 2023, nhưng đến nay ICJ vẫn chưa đưa ra phán quyết cuối cùng.

Ngày 27/5 vừa qua, trên mạng xã hội, nhiều người đã đăng lời chúc mừng sinh nhật gửi tới tù nhân Phạm Đoan Trang. Trước đó vài tuần, một tù nhân nổi tiếng khác là Trịnh Bá Phương đã bị khởi tố thêm tội danh "tuyên truyền chống Nhà nước" khi đang ở tù. Những dòng tin này nhắc nhở rằng tự do, dân chủ, nhân quyền vẫn còn là những vấn đề nhức nhối tại Việt Nam, 50 năm sau khi cuộc chiến kết thúc.

Sáng thứ Bẩy ngày 24 tháng 5 vừa qua, trong buổi lễ tốt nghiệp tại vận động trường Michie của Học Viện Quân Sự Hoa Kỳ ở West Point, khi chuẩn tướng Rogelio Garcia, chỉ huy trưởng Học Viện, tuyên bố giải tán khóa 2025, hàng ngàn chiếc mũ képi trắng được các học viên của khóa tung lên trời. Tiếng reo hò tở mở từ các tân thiếu úy đang đứng dưới sân cỏ và thân nhân của họ trên khán đài tạo nên một quang cảnh với âm thanh vừa đẹp mắt, vừa tưng bừng, vừa cảm động.

Đoàn Viết Hoạt sanh năm 1942 tại Nam định. Năm 1954 theo gia đình di cư vào Nam. Năm 1965 tốt nghiệp Đại học Sư phạm Sàigòn ban Anh Văn. Năm 1966 lập gia đình với chị Trần Thị Thức, một nữ sinh viên trong phong trào sinh viên Saigon lúc bấy giờ. Năm 1967 ĐVHoạt du học Hoa Kỳ về môn Tổ Chức và Quản Trị Đại Học tại Đại học Florida State (FSU), Tallahassee, Florida. Năm 1971, đậu Ph.D. về Giáo Dục. Sau đó, Đoàn Viết Hoạt trở về nước giữ chức vụ Phụ tá Viện trưởng tại Viện Đại học Vạn Hạnh cho đến 30 tháng Tư, 1975.

Một cuộc triển lãm mới tại thành phố Philadelphia soi chiếu hành trình tiến hoá của sức khoẻ dinh dưỡng tại Hoa Kỳ qua một lăng kính độc đáo: căng-tin học đường. Mang tựa đề “Giờ Ăn Trưa: Lịch Sử Khoa Học Trên Khay Thức Ăn Học Đường,” cuộc triển lãm miễn phí tại Viện Lịch sử Khoa học Philadelphia trưng bày các bích chương, tài liệu, dụng cụ khoa học, sách dinh dưỡng và ảnh chụp để thuật lại câu chuyện về các bữa ăn tại trường học ở Mỹ.

Năm Tổng Thống Hoa Kỳ liên tiếp, thuộc cả hai chính đảng Dân Chủ và Cộng Hòa, đã nhất quyết giúp nhân dân Miền Nam bảo vệ “tiền đồn của Thế Giới Tự Do.” Hành động mạnh mẽ nhất là ‘tự động’ mang nửa triệu quân vào để chiến đấu - mặc dù Chính phủ VNCH không yêu cầu. Rồi xây cất đường xá, xa lộ Biên Hòa, hải cảng Đà Nẵng, Cam Ranh, Chu Lai, Sàigòn, và mấy chục phi trường lớn nhỏ, với những kho xưởng như Long Bình, Quy Nhơn, Phú Bài, tốn phí bao nhiêu nhân mạng, bao nhiêu tiền của để xây dựng một “tiền đồn của thế giới tự do”, ngăn chận Trung Cộng ở phía Nam

Nửa thế kỷ trước, nước Mỹ đã không tôn trọng lời cam kết giúp VNCH chiến đấu tới cùng trước làn sóng xâm lăng của Cộng Sản Thế Giới. Nhiều người, cả Việt lẫn Mỹ, cũng như dư luận thế giới, đã gọi đây là một sự phản bội đáng xấu hổ. Nhưng có học giả Mỹ đã khẳng định: “Sự phản bội của nước Mỹ đối với Nam Việt Nam là một trong những điều thông minh nhất mà nước tôi đã từng làm”.

Ngày 28 tháng 4 năm nay vừa tròn 80 năm kể từ khi nhà độc tài Ý Benito Mussolini bị xử tử tại một ngôi làng ở Ý vào cuối Thế Chiến II năm 1945. Chỉ một ngày sau đó, thi thể của ông ta bị bêu rếu và lăng nhục công khai ở Milan. Dưới bóng tội ác ghê rợn của Adolf Hitler, khi nhắc đến chủ nghĩa phát xít, nhiều người thường nghĩ ngay đến những ký ức về Đức Quốc xã. Thế nhưng, cần nhớ rằng Benito Mussolini mới chính là kẻ mở đường. Biệt danh Il Duce (xin tạm dịch là Lãnh tụ) của Mussolini chính là nguồn cảm hứng cho Hitler.
Trang đầuTrang trước2345678Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.