Hôm nay,  

Giải quyết tranh chấp Biển Đông qua cơ chế song phương hay đa phương?

22/11/202506:35:00(Xem: 427)
dong

Chủ quyền tại Biển Đông là một vấn đề tranh chấp lâu đời và phức tạp nhất giữa Việt Nam và Trung Quốc. Đây sẽ còn là một thách thức trọng yếu trong chính sách đối ngoại của Việt Nam trong nhiều thập niên tới. Hiện nay, dù tình hình Biển Đông vẫn âm ỉ căng thẳng nhưng chưa bùng phát thành xung đột nghiêm trọng, song tình trạng cạnh tranh chiến lược giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc trong khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương đang ngày càng gia tăng.

Trong bối cảnh đầy bất trắc này, việc đặt tranh chấp song phương vào khuôn khổ cạnh tranh khu vực có thể mở ra những nguy cơ và triển vọng mới cho Việt Nam. Vấn đề đặt ra là để đạt được hiệu quả tối ưu, Việt Nam có nên lựa chọn cơ chế nào để giải quyết tranh chấp, song phương hay đa phương?

Hiện trạng

Biển Đông sở hữu trữ lượng tài nguyên to lớn về dầu khí, hải sản và năng lượng tái tạo, những tài sản quý giá mà các thế hệ cha ông Việt Nam đã dày công gìn giữ và để lại. Với vai trò là tuyến hàng hải huyết mạch kết nối Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, Biển Đông hiện nay chiếm khoảng 30% tổng khối lượng vận tải hàng hải toàn cầu, tương đương 3 - 5 nghìn tỷ đô la Mỹ mỗi năm.

Từ góc nhìn chiến lược này, Việt Nam không chỉ có quyền thụ hưởng trực tiếp từ các nguồn tài nguyên thuộc chủ quyền lịch sử, mà còn có quyền lợi gián tiếp gắn liền với các chuỗi giá trị và lợi ích chiến lược của khu vực. Do đó, Biển Đông không chỉ là vấn đề lãnh hãi còn tranh chấp của Việt Nam, mà còn là trọng tâm của cấu trúc quyền lực và trật tự quốc tế đang định hình lại trong khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Nguy cơ

Trong nhiều năm qua, Việt Nam chưa có được những đối sách hữu hiệu nào để ứng phó với các hành động bành trướng của Trung Quốc, trong khi các tuyên bố khẳng định chủ quyền quen thuộc mất dần hiệu quả răn đe. Trung Quốc đã và đang đẩy mạnh các biện pháp quân sự hóa các thực thể nhân tạo, nhằm củng cố yêu sách về  “đường lưỡi bò” và bất chấp phán quyết của Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) năm 2016.

Trong hoạt động khai thác dầu khí tại khu vực Bãi Tư Chính, Việt Nam thường xuyên gặp trở ngại do Trung Quốc sử dụng lực lượng hải cảnh và dân binh biển cản trở. Chiến thuật này cho thấy Bắc Kinh không nhất thiết phải chiếm đóng toàn bộ, mà đang từng bước thay đổi hiện trạng một cách âm thầm và có tính toán, dù tránh gây xung đột trực diện, nhưng vẫn mở rộng phạm vi kiểm soát thực tế. Trong khi đó, Việt Nam lại không có phản ứng kịp thời và mạnh mẽ để bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp của mình.

Nếu cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục leo thang, Việt Nam sẽ phải đối mặt với những tác động gián tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu, yếu tố mà nền kinh tế trong nước phụ thuộc mạnh mẽ, đặc biệt là thương mại hàng hải. Bên cạnh đó, các thách thức như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường biển, đánh bắt trái phép và khai thác tài nguyên không bền vững cũng đang nổi lên như những nguy cơ nghiêm trọng, đòi hỏi Việt Nam phải có chiến lược tổng thể và chủ động để ứng phó.

Giải pháp

Dù khuôn khổ hợp tác Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương được xây dựng trên những nguyên tắc “tự do, rộng mở, bao trùm và dựa trên luật lệ”, song cơ chế này hiện nay chưa có một tổ chức điều phối thống nhất như Liên minh châu Âu (EU) hay Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Thay vào đó, khu vực này đang được định hình thông qua các cơ chế bán chính thức như QUAD, AUKUS, IPEF và ASEAN, nên hiệu quả phối hợp hành động còn hạn chế.

Nguyên nhân chính là do mục tiêu chiến lược khác biệt giữa các bên: Hoa Kỳ và các đồng minh tập trung vào an ninh và kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc, trong khi các quốc gia Đông Nam Á dành ưu tiên cho mục tiêu ổn định chính trị-xã hội, phát triển kinh tế và duy trì cân bằng chiến lược, tránh bị lôi kéo vào cạnh tranh giữa các cường quốc. Trong bối cảnh đó, ASEAN tiếp tục nỗ lực duy trì vai trò trung tâm nhằm dung hòa lợi ích khu vực và mở rộng khả năng đối thoại đa phương.

Định hướng chiến lược cho Việt Nam

Hiện nay, cơ chế hợp tác khu vực vẫn đang trong giai đoạn định hình. Việc Việt Nam tham gia vào các sáng kiến Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương có thể mang lại nhiều lợi ích thiết thực, như:

  • Kinh tế và chuyển đổi xanh: thu hút đầu tư, công nghệ cao và năng lượng tái tạo;
  • An ninh biển: củng cố năng lực giám sát, thực thi pháp luật trên biển;
  • Khoa học-công nghệ: tham gia các mạng lưới để đổi mới cho khu vực.

Về lâu dài, Việt Nam có thể củng cố vị thế trong cấu trúc quyền lực mới của khu vực, đồng thời giảm thiểu nguy cơ rơi vào “bẫy Trung Quốc. Nếu biết tận dụng vị thế trung gian, Việt Nam có thể nâng tầm ảnh hưởng và gia tăng quyền tự chủ chiến lược. Do đó, Việt Nam cần tiếp tục phát huy vai trò trung tâm của ASEAN, đồng thời kết hợp linh hoạt giữa ngoại giao đa phương và đối thoại song phương để duy trì môi trường hòa bình, ổn định và tự chủ trong dài hạn. Tuy nhiên, thách thức lớn cho Việt Nam là rất dễ bị cuốn vào thế đối đầu chiến lược, nếu không giữ được cân bằng khéo léo giữa các bên.

Cân nhắc mối quan hệ với Hoa Kỳ và Trung Quốc

Trước tình thế tiến thoái lưỡng nan, Việt Nam có nên ưu tiên xem Hoa Kỳ là đối tác chiến lược quan trọng hơn Trung Quốc không?

Khi Donald Trump tái đắc cử trong nhiệm kỳ hai khiến cho Việt Nam có lý do để thận trọng hơn. Kinh nghiệm từ nhiệm kỳ trước cho thấy ông Trump ít coi trọng các cam kết dài hạn hoặc cơ chế đa phương, mà thiên về chính sách “Nước Mỹ trên hết” và các thỏa thuận mang tính mua-bán song phương. Dù ca ngợi quan hệ “Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt-Mỹ” là biểu tượng hợp tác cao đẹp, nhưng ông Trump cũng từng đơn phương áp thuế 20% đối với hàng hóa Việt Nam, hành động thể hiện sự thiếu ổn định trong chính sách đối ngoại của Trump. Do đó, Việt Nam cần đánh giá nghiêm chỉnh lại thực chất cam kết của Mỹ, để tránh kỳ vọng quá mức vào tính bền vững của mối quan hệ, vì các nguyên tắc quốc tế sẽ dễ bị Trump thay thế bởi lợi ích ngắn hạn.

Thí dụ mới nhất là tình hình Đài Loan. Từ lâu, Trung Quốc muốn sáp nhập hòn đảo và sự bảo vệ hoàn toàn lệ thuộc vào viện trợ quân sự của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, tại Busan ngày 30 tháng 10 năm 2025, Trump và Tập Cận Bình đã đồng ý về việc giảm thuế quan và giảm hạn chế xuất khẩu đất hiếm và Đài Loan không phải là một vấn đề quan trọng trong chương trình nghị sự. Do đó, Đài Loan tỏ ra không còn tin cậy Donald Trump vì Mỹ có thể không ủng hộ cho Đài Loan vì các tương nhượng trong cuộc thương chiến với Trung Quốc. Bằng chứng là cho đến nay, Trump vẫn chưa phê duyệt việc cung cấp vũ khí mới và từ chối viện trợ quân sự hơn 400 triệu đô la cho Đài Bắc.

Việt Nam có thể thất vọng với thái độ này của Trump, nhưng cũng không vì thế mà quay lại cơ chế song phương với Trung Quốc, vì xét cho cùng, đó cũng không phải là lựa chọn an toàn. Với bản chất bành trướng, Trung Quốc khó thể hiện thiện chí mang lại sự ổn định lâu dài cho Việt Nam. Các nguy cơ về lệ thuộc kinh tế, mất cân bằng quyền lực và thu hẹp không gian chiến lược vẫn là những mối lo ngại lớn.

Trung đạo và đa phương hóa giải pháp

Trong giai đoạn hiện nay, giải pháp phù hợp nhất cho Việt Nam là tiếp tục theo đuổi đường lối trung dung, tự chủ và linh hoạt, nghĩa là:

  • Duy trì đối thoại, hợp tác với Trung Quốc để kiểm soát rủi ro xung đột;
  • Song song mở rộng quan hệ chiến lược với Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia và các nước ASEAN;
  • Chủ động kết hợp giữa song phương và đa phương, tận dụng cơ chế hợp tác toàn diện để bảo đảm an ninh quốc gia.

Ứng phó trong tình huống xấu nhất

Nếu xảy ra tình huống khủng hoảng nghiêm trọng – chẳng hạn như Trung Quốc xâm phạm chủ quyền, tấn công đảo, cản trở hoạt động khai thác dầu khí hoặc khảo sát biển – Việt Nam có cơ sở chính đáng để kêu gọi sự hỗ trợ quốc tế, đặc biệt từ các đối tác chiến lược như Mỹ, Nhật, Ấn Độ và Australia.

Điều này hoàn toàn phù hợp với chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa của Việt Nam, đồng thời tận dụng được mạng lưới đối tác chiến lược toàn diện đã ký kết, trong đó có Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt-Mỹ (2023). Việt Nam hiện nay được xem là một trụ cột quan trọng trong nỗ lực duy trì tự do hàng hải, cân bằng chiến lược và ổn định khu vực.

Cụ thể, Việt Nam sử dụng ưu tiên luật pháp quốc tế như một công cụ đấu tranh hòa bình:

  • Tránh “bẫy song phương” bằng cách mở rộng hợp tác an ninh hàng hải với Mỹ, Nhật, Ấn, Australia, EU và ASEAN;
  • Tích cực tham gia các sáng kiến đa phương về cứu hộ, bảo vệ môi trường biển và chống đánh bắt bất hợp pháp;
  • Đa dạng hóa đối tác dầu khí (Nga, Ấn, Mỹ, Nhật…);
  • Chủ động trong việc định hình Bộ Quy tắc Ứng xử Biển Đông (COC) trong khuôn khổ ASEAN.

Tăng cường nội lực và sức mạnh mềm

Bên cạnh đối ngoại, Việt Nam cần củng cố nội lực quốc gia để tăng sức đề kháng chiến lược thí dụ như tăng cường năng lực biển: đầu tư hiện đại hóa hải quân, cảnh sát biển và dân quân tự vệ biển; phát triển hệ thống giám sát-radar ven bờ; thúc đẩy kinh tế biển xanh thông qua năng lượng gió, du lịch sinh thái và công nghệ hàng hải; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học biển nhằm củng cố bằng chứng pháp lý cho chủ quyền.

Tự vệ và lựa chọn chiến lược

Câu hỏi đặt ra là liệu Việt Nam có sẵn sàng tự vệ một cách quyết liệt, hay chỉ phản ứng chiếu lệ để duy trì nguyên trạng, tức là vẫn còn lệ thuộc vào Trung Quốc?

Truyền thống đấu tranh kiên cường của dân tộc Việt Nam đã chứng minh rằng đất nước này chưa bao giờ chấp nhận lệ thuộc hoàn toàn vào Trung Quốc, mà luôn tìm cách tự vệ bằng những phương thức khôn khéo và hiệu quả nhất. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, việc khai triển một đối sách tự chủ gặp nhiều khó khăn vì ba nguyên nhân chính.

Một là tham vọng cố hữu của Trung Quốc. Trung Quốc công khai theo đuổi tham vọng kiểm soát Biển Đông thông qua các hoạt động quân sự hóa, khai triển tàu hải cảnh, dân quân biển, thăm dò dầu khí và xây dựng đảo nhân tạo. Tương tự Philippines, Malaysia hay Indonesia, Việt Nam khó thoát khỏi ảnh hưởng của Trung Quốc do vị trí địa lý nằm kề cận “người láng giềng khổng lồ” này – một thực tế mang tính lịch sử và địa-chính trị không thể thay đổi.

Hai là áp lực ngoại giao. Việt Nam thường xuyên bị Trung Quốc gây sức ép tối đa, song điều đó không đồng nghĩa với sự phụ thuộc. Việt Nam không tham gia bất kỳ liên minh quân sự hay cơ chế chính trị nào do Trung Quốc chi phối. Trong các tuyên bố chính thức, Việt Nam luôn kiên quyết phản đối yêu sách “đường lưỡi bò”, đồng thời khẳng định chủ quyền đối với quần đảo Trường Sa và khu vực Bãi Tư Chính. Việt Nam cũng không chọn phe, mà hướng đến độc lập, tự chủ, đa phương hóa và cân bằng chiến lược.
Ba là nỗ lực giảm thiểu các lệ thuộc kinh tế. Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, cả trong quan hệ song phương lẫn trong khuôn khổ ASEAN. Tuy nhiên, Việt Nam đã nhận thức rõ nguy cơ lệ thuộc này và đang chủ động đa dạng hóa thị trường xuất-nhập khẩu, mở rộng hợp tác kinh tế với Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ. Đây là bước đi quan trọng để củng cố nền kinh tế tự cường và giảm dần ảnh hưởng của Trung Quốc.

Chiến lược tự vệ mới

Nói cách khác, Việt Nam – dù buộc phải sống cạnh Trung Quốc – nhưng tuyệt đối là không chấp nhận phụ thuộc và cần hoạch định một chiến lược tự vệ chủ động trong khuôn khổ hợp tác đa phương. Mục tiêu không phải là đối đầu hay khiêu khích, mà là răn đe và phòng thủ hiệu quả, bảo vệ lợi ích hợp pháp, duy trì hòa bình, đồng thời ngăn chặn việc Trung Quốc áp đặt ý chí tại Biển Đông.

Trong trường hợp xấu nhất, Việt Nam có thể kêu gọi sự ủng hộ quốc tế mà không vi phạm nguyên tắc độc lập tự chủ. Tuy nhiên, hành động này chắc chắn sẽ khiến Bắc Kinh cáo buộc Việt Nam “liên kết với thế lực bên ngoài” hay “phá vỡ lòng tin chiến lược”, dẫn tới nguy cơ Trung Quốc phản ứng mạnh mẽ nhất, thậm chí tái diễn “bài học năm 1979” và Biển Đông sẽ trở thành điểm nóng ủy nhiệm giữa các cường quốc. Đây là nguy cơ Việt Nam phải cân nhắc thận trọng.

Biện minh

Để đối phó với những cáo buộc đó, Việt Nam có thể phản bác lập luận của Trung Quốc bằng cách khẳng định:

  • Mọi hành động của Việt Nam đều nằm trong khuôn khổ hợp tác quốc tế hợp pháp;
  • Không nhằm mục đích can thiệp quân sự, mà chỉ nhằm tăng cường biện pháp răn đe và bảo vệ hòa bình.

Việt Nam có thể sử dụng cơ chế pháp lý quốc tế như Liên Hiệp Quốc hoặc Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) – tương tự như trường hợp Philippines năm 2013 – đồng thời kêu gọi ASEAN, EU, G7 và các quốc gia khác ủng hộ việc tôn trọng Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982). Đây là biện pháp ngoại giao, hợp pháp và chính đáng, để góp phần trong việc củng cố tính chính danh của Việt Nam trong mắt cộng đồng quốc tế.

Tầm nhìn tổng thể

Tóm lại, Việt Nam có thể định hình chiến lược tổng hợp trong khuôn khổ Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương thông qua các phương thức:

  1. Giữ vững chủ quyền, không nhượng bộ trong vấn đề lãnh thổ;
  2. Tránh leo thang xung đột, duy trì hòa bình và ổn định khu vực;
  3. Tạo sức ép chính trị và pháp lý thông qua luật pháp quốc tế;
  4. Tìm kiếm hậu thuẫn quốc tế, tăng cường sức mạnh răn đe mềm;
  5. Nâng cao năng lực tự vệ, củng cố sức mạnh quân sự-kinh tế-khoa học biển;
  6. Gia tăng vị thế quốc tế, khẳng định vai trò chủ động trong cấu trúc khu vực mới.

Kết luận

Tùy theo diễn biến của tình hình – dù tiệm tiến hay đột phát – Việt Nam cần linh hoạt trong việc lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp Biển Đông, có thể là song phương, đa phương hoặc kết hợp cả hai. Sự khôn ngoan và bản lĩnh chiến lược của giới lãnh đạo Việt Nam chính là yếu tố then chốt mà nhân dân đang kỳ vọng. Duy trì chính sách đối ngoại song phương linh hoạt và đa phương hợp pháp sẽ giúp Việt Nam tận dụng cơ hội, giảm thiểu rủi ro, đồng thời đảm bảo lợi ích quốc gia-dân tộc.
Cuối cùng và quan trọng nhất, đây không chỉ là một giải pháp trong hiện tại, mà còn là trách nhiệm thiêng liêng đối với các thế hệ tương lai. Vì vậy, sự đoàn kết và quyết tâm của toàn Đảng và toàn dân sẽ là yếu tố quyết định để Việt Nam bảo vệ  chủ quyền biển đảo và nâng cao vị thế trong trật tự khu vực đang hình thành.

Đỗ Kim Thêm

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên số, nơi mọi thứ đều được đo bằng thuật toán: nhịp tim, bước chân, năng suất, thậm chí cả tình yêu. Thuật toán không có tình cảm, nhưng khôi hài vì chúng ta điều khiển thuật toán bằng cảm xúc.Máy móc có thể xử lý hàng tỷ dữ liệu mỗi giây, còn con người — chỉ cần một tưởng tượng — mọi thứ biến hoá. Cảm xúc lan truyền nhanh hơn tin tức, giận dữ được tối ưu hóa bằng công nghệ, và hạnh phúc được đong đếm bằng lượt thả tim. Chúng ta tưởng mình tiến hóa thành sinh vật lý trí, nhưng thật ra chỉ là sinh vật cảm xúc có Wi-Fi. Trong khi AI đang thao túng mọi lãnh vực, chúng ta loay hoay với cảm xúc, thao túng mọi ý nghĩ, hành vi.
Năm 2025 sắp khép lại, và theo thông lệ hàng năm, các nhà từ điển trên thế giới lại đi tìm từ ngữ để chọn đặt tên cho cái mớ hỗn độn mà nhân loại vừa bơi qua trong năm. Oxford chọn cụm từ “mồi giận dữ” (rage bait). Theo các nhà ngôn ngữ học của Oxford, đây là cách tiếng Anh vẫn thường vận hành: hai chữ quen thuộc — “giận dữ” và “mồi nhử” — ghép lại trong bối cảnh trực tuyến để tạo nên một ý niệm mới: thứ nội dung bày ra để cố tình khêu gợi bản tính nóng nảy của người xem, người đọc, khiến thiên hạ phải lao vào vòng tranh cãi chỉ để cuối cùng bấm thêm một cú “tức” nữa.
Tài năng như ông vua tiểu thuyết kiếm hiệp Kim Dung cũng chỉ có thể tạo ra những vị tướng phản diện nhưng có võ công cao cường và chí lớn, chứ không thể giả mạo làm tướng. Mộ Dung Phục, tức Nam Yến Quốc, là một trong nhiều ví dụ. Mộ Dung Phục là kẻ háo danh, không từ thủ đoạn để đạt mục đích. Hắn sẵn sàng bỏ quên nhân nghĩa, thậm chí phản bội anh em, bạn bè, để leo lên nấc thang quyền lực, khôi phục nước Yên. Nhưng vẫn là một kẻ võ công cái thế. Đối thủ của Mộ Dung Phục là anh hùng chính nghĩa Kiều Phong. Bởi vậy, mới có câu "Bắc Kiều Phong, Nam Mộ Dung" để chỉ hai cao thủ võ lâm mạnh nhất thời bấy giờ. Vậy mà nước Mỹ hôm nay lại có bộ phim kỳ quái về một kẻ giả danh tướng, khoác lên mình chiếc áo quyền lực để công kích một anh hùng, một đại tá Hải Quân, một phi hành gia của NASA, một người yêu nước đích thực.
Trong lúc hàng triệu người không đủ thực phẩm để ăn, chính quyền của Tổng thống Donald Trump lại để mặc cho nông sản thối rữa hàng loạt ngoài đồng, trong kho bãi, và thậm chí còn trực tiếp tiêu hủy hàng ngàn tấn thực phẩm viện trợ. Tất cả đều nhân danh mục tiêu “nâng cao hiệu quả” của bộ máy chính phủ. Những thay đổi quyết liệt trong chính sách thuế quan, các cuộc bố ráp di dân gắt gao và cắt giảm các chương trình hỗ trợ người dân như tem phiếu thực phẩm đã khiến nông dân kiệt quệ vì thiếu nhân lực và vốn liếng. Nông sản thì bị bỏ mặc cho mốc meo trong kho và thối rữa ngoài đồng, trong khi hàng triệu người dân rơi vào cảnh đói kém. Đó là chưa kể đến những trường hợp chính quyền trực tiếp tiêu hủy nguồn thực phẩm hoàn toàn có thể sử dụng được.
Quan hệ Trung Quốc-Ấn Độ-Hoa Kỳ phản ánh sự dịch chuyển mạnh của trật tự quyền lực toàn cầu. Trung Quốc và Ấn Độ có tiềm năng hợp tác lớn nhờ quy mô dân số và kinh tế, nhưng nghi kỵ chiến lược, cạnh tranh ảnh hưởng và tranh chấp biên giới khiến hợp tác bị hạn chế. Với Mỹ, việc Ấn Độ nghiêng về Trung Quốc có thể làm suy yếu chiến lược kiềm chế Bắc Kinh, trong khi tranh chấp thương mại như thuế 50% của Mỹ càng làm quan hệ thêm bất ổn...
Nếu có ai nói, nhạc của Trịnh Công Soạn giống như nhạc Trịnh Công Sơn, đôi bài nghe còn ác liệt hơn. Chắc bạn sẽ không tin. Tôi cũng không tin, cho đến khi tôi nghe được một số ca khúc của Trịnh Công Soạn, quả thật là như vậy. Tôi nghĩ, nếu anh này dứt bỏ dòng nhạc Trịnh cũ mà khai phá dòng nhạc Trịnh mới, thì chắc anh sẽ thành công. Người viết lách thì tính hay tò mò và mến mộ tài năng, tôi dọ hỏi người quen và nhất là những ca sĩ trẻ mong được nổi bật, đã tranh nhau khởi sự hát nhạc của Soạn. Cuối cùng, tôi cũng tìm đến được nhà anh. Gõ cửa. Mở.
Vào một buổi sáng Tháng Sáu năm 2025, dân biểu, cựu chủ tịch Hạ Viện đảng Dân Chủ tiểu bang Minnesota, Melissa Hortman, một trong những nhà lập pháp được kính trọng nhất của tiểu bang, và chồng của bà bị bắn chết tại nhà riêng. Chú chó cảnh sát lông vàng của họ, Gilbert, cũng ra đi với chủ. Vụ giết người này không phải là ngẫu nhiên. Thượng nghị sĩ John Hoffman và vợ cũng bị tấn công cùng ngày, nhưng may mắn sống sót. Chính quyền sớm tiết lộ thủ phạm, Vance Boelter, 57 tuổi, người theo chủ nghĩa cực hữu, đã viết bà Hortman vào “danh sách mục tiêu” bao gồm các nhà lập pháp Đảng Dân Chủ khác.
Ngày đi phỏng vấn thẻ xanh để trở thành thường trú nhân Hoa Kỳ thường là một ngày tràn đầy hy vọng và đáng nhớ, đặc biệt đối với những đôi vợ chồng, hoặc những hôn phu, hôn thê. Lễ Tạ Ơn tưởng đâu là ngày họ sum vầy, nói câu “Tạ ơn nước Mỹ” với những hy vọng về một tương lai tốt đẹp. Nhưng điều đó không xảy ra trong thời này, ở Hoa Kỳ. Khi bước cuối cùng trong quá trình xin thường trú nhân Hoa Kỳ, là cuộc phỏng vấn với viên chức di trú kết thúc, các đặc vụ liên bang lại ập đến, còng tay người vợ/chồng người ngoại quốc và đưa họ đi. Hy vọng trở thành ác mộng.
Dự thảo Hòa ước Ukraine do Hoa Kỳ và Nga đề ra gồm có 28 điểm đã được công bố gần đây. Kết quả của diễn biến này khá bất thường vì không có sự tham gia đàm phán của Ukraine và Liên minh châu Âu (EU)...
Trong một nghiên cứu phối hợp giữa đại học Hồng Kông và đại học Rutgers tại Mỹ cùng một số khoa học gia trong khu vực hồi tháng 8 năm 2024, báo cáo này chỉ ra rằng vị trí của Việt nam sẽ là một "điểm nóng" của những cơn bão nhiệt đới với cường độ dữ dội và thường xuyên hơn trước sự biến đổi khí hậu toàn cầu, với rủi ro cao là ngay Hải Phòng.


Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.