Hôm nay,  

Kim Tự Tháp Trung Mỹ Và Nền Văn Minh Maya

09/03/201808:22:00(Xem: 7886)
Kim Tự Tháp Trung Mỹ Và Nền Văn Minh Maya 
 
Nguyễn Lộc Yên

Khi du lịch Cancun du khách có thể viếng thăm khu di tích Chichén Itzá tiếng Anh viết (không dấu) Chichen Itza (1), nơi đây có kim tự tháp El Castillo (tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "lâu đài"), còn được gọi là đền thờ thần Kukulcan, đây là một kim tự tháp ở vùng Trung Mỹ tại khu di tích Chichen Itza ở bang Yucatán, México. Chúng tôi đi du lịch Cancun ở tại Fiesta Americana Condesa, thông báo với văn phòng ở đấy là chúng tôi muốn đi thăm viếng khu di tích Chichén Itzá, kim tự tháp El Castillo. Thế là, họ lên lịch trình cho chúng tôi đi thăm viếng Chichén Itzá vào ngày hôm sau và ở đấy họ lo tất cả về phương tiện di chuyển, ăn uống...   
Từ Fiesta Americana Condesa đến khu Chichén Itzá, xe chạy khoảng 2 tiếng thì đến nơi. Nơi đây, tới vài ngàn người trên thế giới đến thăm viếng mỗi ngày, đa số là du khách từ Hoa Kỳ. Đến nơi, hướng dẫn viên chia khách du lịch làm 2 nhóm: Ai nói tiếng Spanish theo hướng dẫn viên nói tiếng Spanish, ai chỉ nghe được tiếng Anh thì theo hướng dẫn viên nói tiếng Anh. Tại đây, có nhiều gian hàng và nhiều chỗ bán quà lưu niệm, như: Hình kim tự tháp, ngựa, sư tử (bằng gỗ, đá, kim loại), các vật thủ công nghệ, khăn thêu tay, nón mũ, quần áo dệt bằng vải địa phương… Một người trong nhóm chúng tôi mua một cái đĩa bằng gỗ được chạm khắc tỉ mỉ, người bán thách giá 60 Mỹ kim, thế mà khi mua chỉ có 18 Mỹ kim (chúng tôi nêu vấn đề này để rút kinh nghiệm về cách mua bán nơi này).
Nơi đây, nhiệt độ thường trên 80 độ F. Thế nên, khách du lịch nên mặc quần áo gọn nhẹ, kiếng mát, nón mũ rộng vành, kem chống nắng...
I- Kim tự tháp El Castillo: Tháp xây bởi người Maya vào thế kỷ thứ 9 đến thế kỷ 12 (Sau Công Nguyên), kim tự tháp có nền hình vuông, bốn mặt đều có cầu thang lên đến đỉnh tháp. Chiều cao của kim tự tháp là 24 m (79 ft) và chiều cao ngôi đền là 6 m (20 ft), tổng chiều cao là 30 m (99 ft). Đáy tháp hình vuông mỗi cạnh là 55,3 m (181 ft). Có rất nhiều hình khắc vào các tường đá khu kim tự tháp El Castillo, đặc biệt phù điêu khắc vào đá bằng hình những con rắn lớn với lông vũ được đặt ở cạnh của phần tay vịn phía bắc. Nơi đây, vào ngày lập Xuân (ngày 20, 21 tháng 3) và lập Thu (ngày 21, 22 tháng 9) hàng năm, mặt trời vào cuối buổi chiều chiếu vào phía tây bắc của kim tự tháp sẽ tạo thành các hình bóng (a light and a shadow illusion of the serpent) chập chờn, chầm chậm bò xuống chân tháp, tạo thành một ảo giác như những con rắn lông vũ đang bò xuống kim tự tháp. Hôm ấy, hàng ngàn người du khách và dân địa phương chen chúc tại chân tháp để chiêm ngưỡng hiện tượng ly kỳ chỉ hiển hiện đôi lần trong một năm. Sự kiện nổi tiếng này có lẽ được thiết kế đặc biệt bởi những người kiến trúc kim tự tháp từ ngàn xưa. 
Mỗi mặt kim tự tháp có 91 bậc thang (91x4), cộng với bậc thang trên đỉnh của ngôi đền là "365 bậc thang", tổng cộng 365 bậc thang ấy sẽ tương ứng với 365 ngày trong một năm Haab. Haab là một phần của hệ thống lịch Maya (The Haab is part of the Maya calendric system). Nền văn minh của người Maya có những thời kỳ phát triển rực rỡ, không chỉ về toán học, thiên văn, lịch pháp mà về kiến trúc cũng rất vững vàng.

 blank
II- Giếng nước Thánh (Sacred Cenote): Trong tiếng Maya, Chichen Itza có nghĩa là “Miệng giếng của người Itza”. Khu thành cổ Chichen Itza ở trong khu vực khô hạn của Trung Mỹ. Nguồn nước chủ yếu lấy từ những hang động trên núi đá nham thạch. Dân Maya thờ các vị thần: Thần Mặt trời, Thủy thần, họ tin các vị thần ấy có ảnh hưởng rất lớn đến mùa màng. Kim tự tháp El Castillo cũng được xây dựng vì mục đích thờ cúng các vị thần ngự trên đỉnh tháp. Đặc biệt hơn, ở cách thành phố Chichén Itzá chừng 1,5 km có hai hồ nước tự nhiên đường kính khoảng 60m. Một hồ được dùng làm nước tưới sinh hoạt trong nông nghiệp thời cổ đại, hồ kia tin tưởng là linh thiêng, đó là “Giếng nước Thánh” đã dùng vào việc tế Thủy thần. Từ các văn bản của người Maya xưa đã ghi thời tiết hạn hán là do Thủy thần nổi giận. Để cho Thủy thần nguôi giận dữ, phải đưa vào giếng một cô gái đồng trinh 14 tuổi vì họ nghĩ rằng khi cô gái thả vào giếng sẽ trở thành người hầu của Thủy thần và tận hưởng cuộc sống an vui. Buổi lễ lúc rạng sáng, “Cô dâu” của Thủy thần được đặt trong kiệu hoa và pháp sư làm phép chúc phúc. Đông đảo người Maya rước cô gái tới “Giếng nước Thánh”, cô gái trẻ bị các chàng trai vệ sĩ tung lên không trung rồi rơi vào “Giếng nước Thánh”. Khi ấy, tiếng trống rập rình, đám đông nhảy múa hát hò, người ta còn ném vàng bạc, châu báu xuống giếng để cầu xin sự an lành. 
Đến giữa thế kỷ XVI thì người châu Âu chinh phục châu Mỹ. Từ đó, Chichen Itza không còn tục lệ tổ chức cúng tế người sống tại “Giếng nước Thánh” nữa. Ngày nay, cư dân nơi đây chỉ dùng dê và gà để cúng Thủy thần. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy hàng 100 sọ người ở dưới đáy “Giếng nước Thánh” và nhiều châu báu, đồ dùng thời xưa?!. 

blank

III- Đền của các Chiến binh (Templo de los Guerreros): Khu “Đền của các Chiến binh” tại Chichen Itza bao gồm một kim tự tháp với các bậc thang lên xuống phía trước và các hàng cột điêu khắc ở đấy biểu hiện các chiến binh.  

blank

IV- Khu ngàn cột (Group of the Thousand Columns): Gần bên phía nam “Đền của các Chiến binh” là quần thể cột đá tròn lộ thiên thẳng thóm, đứng sừng sững. Bãi cột đá này là một công trình xây dựng kiên cố, chắc chắn qua biết bao thời gian đã dãi dầu mưa nắng cả ngàn năm vẫn đứng vững vàng.    

   blank
 
V- Sân bóng (Great Ball Court): Vùng Trung Mỹ đã tìm thấy bảy (7) sân bóng từ thời xưa còn lại, tuy nhiên sân bóng ở phía tây bắc của kim tự tháp Castillo khoảng 150 mét là đáng lưu ý hơn hết vì lẽ sân này rộng nhất từ thời Mesoamerica cổ còn lại, với kích thước: 166 x 68 mét (545 x 232 feet). Hai bên phía trong sân bóng, trên bức tường được điêu khắc tinh vi, thể hiện hình ảnh các cầu thủ của các đội bóng, và thủ quân đội thua bị chặt đầu.
 Các kiến trúc khác vùng Chichen Itza: Lăng mộ của Thầy tế. Nữ tu viện (Las Monjas)...
     Nhìn chung về các công trình đồ sộ trên thế giới, chúng tôi thiển nghĩ mỗi dân tộc từ khi dựng nước, lịch sử thường ghi lại kỳ công đặc sắc của quốc gia mình. Nền văn minh của người Maya đã phát triển rực rỡ, nổi bật kim tự tháp El Castillo, Ai Cập cũng có “Kim Tự Tháp” đồ sộ, Trung Hoa có “Vạn Lý Trường Thành” vĩ đại... mà những công trình này do tầng lớp vua chúa đã bắt nhân dân của họ xây dựng nhục nhằn bằng mồ hôi nước mắt và bằng xương máu! Trong khi đó, nền “Văn Minh Trống Đồng” (như trống dồng Ngọc Lũ ở tỉnh Hà Nam) của người Việt cổ đã xuất hiện từ thời Hùng Vương, trong khoảng thời gian từ thế kỷ thứ 7 Trước Công Nguyên cho đến thế kỷ thứ 6 Sau Công Nguyên, ở đấy có sự kết hợp hài hoà giữa vũ trụ bao la kỳ bí lúc còn nguyên sơ, với trí tuệ phi thường của Tiền nhân Lạc Việt đã để lại cho hậu thế một nền văn minh nhân bản; một công trình văn hóa đặc sắc bằng những “Trống Đồng” kỳ vĩ chứ không phải bằng nước mắt và xương máu của người dân! Ngày nay, chúng ta cần nghiên cứu tỉ mỉ các ý nghĩa sâu kín nơi các trống đồng do Tiền nhân để lại cho hậu thế, vì ở đấy có thể bao gồm: Văn hóa. Thiên văn, Nghi lễ, Lịch pháp, Nếp sống Việt...
Ngày 9-3-2018
Nguyễn Lộc Yên
___________________

In Trang
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Trang đầuTrang trước1234567Trang sauTrang cuối

Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên số, nơi mọi thứ đều được đo bằng thuật toán: nhịp tim, bước chân, năng suất, thậm chí cả tình yêu. Thuật toán không có tình cảm, nhưng khôi hài vì chúng ta điều khiển thuật toán bằng cảm xúc.Máy móc có thể xử lý hàng tỷ dữ liệu mỗi giây, còn con người — chỉ cần một tưởng tượng — mọi thứ biến hoá. Cảm xúc lan truyền nhanh hơn tin tức, giận dữ được tối ưu hóa bằng công nghệ, và hạnh phúc được đong đếm bằng lượt thả tim. Chúng ta tưởng mình tiến hóa thành sinh vật lý trí, nhưng thật ra chỉ là sinh vật cảm xúc có Wi-Fi. Trong khi AI đang thao túng mọi lãnh vực, chúng ta loay hoay với cảm xúc, thao túng mọi ý nghĩ, hành vi.

Năm 2025 sắp khép lại, và theo thông lệ hàng năm, các nhà từ điển trên thế giới lại đi tìm từ ngữ để chọn đặt tên cho cái mớ hỗn độn mà nhân loại vừa bơi qua trong năm. Oxford chọn cụm từ “mồi giận dữ” (rage bait). Theo các nhà ngôn ngữ học của Oxford, đây là cách tiếng Anh vẫn thường vận hành: hai chữ quen thuộc — “giận dữ” và “mồi nhử” — ghép lại trong bối cảnh trực tuyến để tạo nên một ý niệm mới: thứ nội dung bày ra để cố tình khêu gợi bản tính nóng nảy của người xem, người đọc, khiến thiên hạ phải lao vào vòng tranh cãi chỉ để cuối cùng bấm thêm một cú “tức” nữa.

Tài năng như ông vua tiểu thuyết kiếm hiệp Kim Dung cũng chỉ có thể tạo ra những vị tướng phản diện nhưng có võ công cao cường và chí lớn, chứ không thể giả mạo làm tướng. Mộ Dung Phục, tức Nam Yến Quốc, là một trong nhiều ví dụ. Mộ Dung Phục là kẻ háo danh, không từ thủ đoạn để đạt mục đích. Hắn sẵn sàng bỏ quên nhân nghĩa, thậm chí phản bội anh em, bạn bè, để leo lên nấc thang quyền lực, khôi phục nước Yên. Nhưng vẫn là một kẻ võ công cái thế. Đối thủ của Mộ Dung Phục là anh hùng chính nghĩa Kiều Phong. Bởi vậy, mới có câu "Bắc Kiều Phong, Nam Mộ Dung" để chỉ hai cao thủ võ lâm mạnh nhất thời bấy giờ. Vậy mà nước Mỹ hôm nay lại có bộ phim kỳ quái về một kẻ giả danh tướng, khoác lên mình chiếc áo quyền lực để công kích một anh hùng, một đại tá Hải Quân, một phi hành gia của NASA, một người yêu nước đích thực.

Trong lúc hàng triệu người không đủ thực phẩm để ăn, chính quyền của Tổng thống Donald Trump lại để mặc cho nông sản thối rữa hàng loạt ngoài đồng, trong kho bãi, và thậm chí còn trực tiếp tiêu hủy hàng ngàn tấn thực phẩm viện trợ. Tất cả đều nhân danh mục tiêu “nâng cao hiệu quả” của bộ máy chính phủ. Những thay đổi quyết liệt trong chính sách thuế quan, các cuộc bố ráp di dân gắt gao và cắt giảm các chương trình hỗ trợ người dân như tem phiếu thực phẩm đã khiến nông dân kiệt quệ vì thiếu nhân lực và vốn liếng. Nông sản thì bị bỏ mặc cho mốc meo trong kho và thối rữa ngoài đồng, trong khi hàng triệu người dân rơi vào cảnh đói kém. Đó là chưa kể đến những trường hợp chính quyền trực tiếp tiêu hủy nguồn thực phẩm hoàn toàn có thể sử dụng được.

Quan hệ Trung Quốc-Ấn Độ-Hoa Kỳ phản ánh sự dịch chuyển mạnh của trật tự quyền lực toàn cầu. Trung Quốc và Ấn Độ có tiềm năng hợp tác lớn nhờ quy mô dân số và kinh tế, nhưng nghi kỵ chiến lược, cạnh tranh ảnh hưởng và tranh chấp biên giới khiến hợp tác bị hạn chế. Với Mỹ, việc Ấn Độ nghiêng về Trung Quốc có thể làm suy yếu chiến lược kiềm chế Bắc Kinh, trong khi tranh chấp thương mại như thuế 50% của Mỹ càng làm quan hệ thêm bất ổn...

Nếu có ai nói, nhạc của Trịnh Công Soạn giống như nhạc Trịnh Công Sơn, đôi bài nghe còn ác liệt hơn. Chắc bạn sẽ không tin. Tôi cũng không tin, cho đến khi tôi nghe được một số ca khúc của Trịnh Công Soạn, quả thật là như vậy. Tôi nghĩ, nếu anh này dứt bỏ dòng nhạc Trịnh cũ mà khai phá dòng nhạc Trịnh mới, thì chắc anh sẽ thành công. Người viết lách thì tính hay tò mò và mến mộ tài năng, tôi dọ hỏi người quen và nhất là những ca sĩ trẻ mong được nổi bật, đã tranh nhau khởi sự hát nhạc của Soạn. Cuối cùng, tôi cũng tìm đến được nhà anh. Gõ cửa. Mở.

Vào một buổi sáng Tháng Sáu năm 2025, dân biểu, cựu chủ tịch Hạ Viện đảng Dân Chủ tiểu bang Minnesota, Melissa Hortman, một trong những nhà lập pháp được kính trọng nhất của tiểu bang, và chồng của bà bị bắn chết tại nhà riêng. Chú chó cảnh sát lông vàng của họ, Gilbert, cũng ra đi với chủ. Vụ giết người này không phải là ngẫu nhiên. Thượng nghị sĩ John Hoffman và vợ cũng bị tấn công cùng ngày, nhưng may mắn sống sót. Chính quyền sớm tiết lộ thủ phạm, Vance Boelter, 57 tuổi, người theo chủ nghĩa cực hữu, đã viết bà Hortman vào “danh sách mục tiêu” bao gồm các nhà lập pháp Đảng Dân Chủ khác.

Ngày đi phỏng vấn thẻ xanh để trở thành thường trú nhân Hoa Kỳ thường là một ngày tràn đầy hy vọng và đáng nhớ, đặc biệt đối với những đôi vợ chồng, hoặc những hôn phu, hôn thê. Lễ Tạ Ơn tưởng đâu là ngày họ sum vầy, nói câu “Tạ ơn nước Mỹ” với những hy vọng về một tương lai tốt đẹp. Nhưng điều đó không xảy ra trong thời này, ở Hoa Kỳ. Khi bước cuối cùng trong quá trình xin thường trú nhân Hoa Kỳ, là cuộc phỏng vấn với viên chức di trú kết thúc, các đặc vụ liên bang lại ập đến, còng tay người vợ/chồng người ngoại quốc và đưa họ đi. Hy vọng trở thành ác mộng.

Dự thảo Hòa ước Ukraine do Hoa Kỳ và Nga đề ra gồm có 28 điểm đã được công bố gần đây. Kết quả của diễn biến này khá bất thường vì không có sự tham gia đàm phán của Ukraine và Liên minh châu Âu (EU)...

Trong một nghiên cứu phối hợp giữa đại học Hồng Kông và đại học Rutgers tại Mỹ cùng một số khoa học gia trong khu vực hồi tháng 8 năm 2024, báo cáo này chỉ ra rằng vị trí của Việt nam sẽ là một "điểm nóng" của những cơn bão nhiệt đới với cường độ dữ dội và thường xuyên hơn trước sự biến đổi khí hậu toàn cầu, với rủi ro cao là ngay Hải Phòng.
Trang đầuTrang trước1234567Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.