Năm nay, số ca sởi đã vượt 1.300 và vẫn tiếp tục tăng, khiến giới y tế lo ngại kịch bản 1992 có thể lặp lại trong mùa đông tới. Ảnh: istockphoto.
Hoa Kỳ đang chứng kiến sự trở lại đáng lo ngại của bệnh sởi, hơn hai thập niên sau khi căn bệnh này từng được tuyên bố loại trừ. Tính đến nay, đã có hơn 1.300 ca sởi được xác nhận và ba ca tử vong trong năm 2025, mức cao nhất kể từ năm 1992, theo bài viết của Gina Kolata, đăng trên New York Times ngày 20 tháng 8 năm 2025, cập nhật 25 tháng 8.
Giới y tế so sánh tình hình hiện nay với mùa đông 1990-1991, khi dịch sởi lan rộng khắp nước Mỹ. Khi ấy, Justin Johnson, 12 tuổi, là một trong 13 đứa trẻ trong một gia đình ở Philadelphia. Cậu nhiễm sởi đầu tiên, rồi bệnh lan sang các anh chị em. Hai người em gái của cậu, Monica và Tina Louise, đều chết trong vòng năm ngày. Gia đình Johnson là thành viên một giáo phái không chích ngừa, và cũng như nhiều gia đình khác, họ coi cái chết là “ý Chúa.”
Tỉ lệ tử vong lúc đó cao bất thường — cứ 35 ca thì có một ca chết, thay vì mức 1/1.000 như thường lệ — buộc Trung Tâm Kiểm Soát Dịch Bệnh (CDC) phải cử đội đặc nhiệm điều tra. Tổng cộng, dịch sởi đầu thập niên 1990 khiến khoảng 55.000 người nhiễm bệnh và 132 người chết, con số tồi tệ nhất kể từ khi vắc-xin ra đời năm 1963. Tại New York, riêng năm 1990 đã có hơn 4.500 ca sởi, làm 17 trẻ em thiệt mạng, phần lớn là trẻ em da đen và gốc Hispanic sống trong cảnh nghèo túng.
Trước đó, từ năm 1967, CDC đã từng mở chiến dịch quy mô quốc gia để loại bỏ sởi khỏi nước Mỹ. Quảng cáo truyền hình khuyến khích phụ huynh đưa con đi chích ngừa, các trung tâm y tế cộng đồng tổ chức tiêm chủng hàng loạt. Số ca bệnh giảm mạnh, và đến cuối thập niên 1970 nhiều bang tin rằng bệnh sởi đã gần như bị xóa sổ.
Năm nay, dịch sởi xuất hiện tại các cộng đồng tôn giáo ở Texas và New Mexico, nơi nhiều gia đình từ chối chích ngừa. Từ đó, bệnh đã lan ra cộng đồng rộng hơn. Đầu tuần này, giới chức y tế Texas tuyên bố đã chấm dứt ổ dịch ở vùng Tây Texas, nhưng đồng thời cảnh báo còn “nhiều ổ dịch sởi đang tiếp diễn ở Bắc Mỹ và khắp thế giới” và dự báo tiểu bang sẽ tiếp tục ghi nhận thêm ca bệnh trong những tháng tới. CDC cũng nhấn mạnh mùa đông và niên học mới là thời điểm sởi thường bùng phát mạnh, buộc các sở y tế địa phương phải theo dõi sát.
Trong lúc đó, nhiều phụ huynh lo ngại trường học sẽ trở thành điểm nóng. Một số trường tiểu học ở New Mexico đã yêu cầu học sinh chưa chích ngừa phải tạm nghỉ cho đến khi tình hình lắng dịu. Các hiệp hội y khoa kêu gọi phụ huynh đưa trẻ đi tiêm chủng càng sớm càng tốt, nhấn mạnh rằng những ca tử vong gần đây đều nằm trong nhóm chưa được bảo vệ.
Theo bác sĩ Paul Offit, Giám đốc Trung tâm Giáo dục Vắc-xin tại Bệnh viện Nhi Philadelphia, sởi là một trong những loại siêu lây nhiễm: một người bệnh có thể truyền cho 12–18 người khác, trong khi cúm chỉ lây cho 1,3–1,5 người. Trước khi có vắc-xin, mỗi năm có 3–4 triệu trẻ em Mỹ mắc bệnh, làm 400–500 người chết và hàng trăm trường hợp bị biến chứng thần kinh, từ viêm não đến hội chứng xơ cứng bán cấp thường gây tử vong nhiều năm sau.
Hồi 1990, dịch sởi lan rộng vì hai nguyên nhân: trẻ nhỏ nghèo khó không được tiếp cận y tế, và các gia đình trong giáo phái khước từ tiêm chủng. Tại Philadelphia, chính quyền buộc phải xin lệnh tòa để bác sĩ và y tá cưỡng bách chích ngừa cho trẻ em trong cộng đồng tôn giáo. Trong vòng 10 ngày, năm trẻ trong một giáo phái đã chết vì biến chứng sởi từ việc từ chối vắc-xin.
Các chuyên gia nhắc lại: sau đỉnh dịch đầu thập niên 1990, số ca sởi năm 1992 vẫn còn hơn 2.200 — cao gấp nhiều lần mức bình thường, cho thấy dịch bệnh chỉ suy giảm chậm chạp chứ không biến mất ngay. Năm nay, con số đã vượt 1.300 ca và vẫn tiếp tục tăng, khiến giới y tế lo ngại kịch bản 1992 có thể lặp lại trong mùa đông tới.
Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia đặt câu hỏi liệu CDC có phải một lần nữa tung ra chiến dịch tiêm chủng cộng đồng quy mô lớn như năm 1967 hay không. Một số bang đã bắt đầu tăng cường chương trình chủng ngừa miễn phí tại trường học và trung tâm y tế địa phương, nhằm ngăn đà lan rộng trước khi bước vào mùa lạnh.
Các chuyên gia cho rằng tình thế nay đã đảo ngược: thay vì do thiếu chăm sóc y tế hay vì niềm tin tôn giáo tuyệt đối như trước, dịch bệnh được gieo mầm bởi những người từ chối tiêm phòng. Bác sĩ Irwin Redlener, chuyên gia nhi khoa từng đối diện dịch sởi 1990, cảnh báo: “Chúng ta đang gặm nhấm dần hàng rào miễn dịch cộng đồng. Và điều đó mở đường cho bệnh quay lại.”
Lo ngại lớn hơn là bối cảnh chính trị. Ngày càng nhiều tiểu bang đưa ra hoặc thông qua luật cho phép phụ huynh từ chối chích ngừa cho con cái chỉ dựa trên “niềm tin cá nhân.” Bác sĩ William Atkinson, cựu chuyên gia dịch tễ của CDC, nhận định: “Chúng ta đang từng bước tháo rời tấm lá chắn miễn dịch quốc gia.” Trong bối cảnh vaccine đã tồn tại hơn nửa thế kỷ, việc bệnh sởi tái xuất cho thấy sức mạnh của chủ nghĩa hoài nghi vaccine đang lấn át dữ kiện y học, biến y tế công cộng thành chiến địa chính trị.
Dịch sởi hôm nay đang đi lại con đường năm 1990 dẫu căn nguyên đã đổi khác. Nhưng từ chối vaccine, vì bất cứ lý do nào, thì kết cuộc vẫn như cũ: trả giá bằng sinh mạng.
Nguyên Hòa tổng hợp
Gửi ý kiến của bạn
