Có một số đặc điểm chung trong cách mà con người ca hát trên toàn thế giới: âm nhạc giúp chúng ta đồng điệu và gắn kết với nhau. Hình: Ban Hợp Ca và Khánh Ly, Bích Liên, Jimmy Nhựt hát Hội Trùng Dương tại GIải Thưởng Việt Báo VVNM 2023.
Giọng nói của con người có lẽ là nhạc cụ lâu đời nhất và đa dạng nhất: có khả năng phát ra cả tiếng nói và tiếng hát. Nhưng lý do tại sao con người lại tạo ra âm nhạc vẫn là một câu hỏi gây tò mò và làm bối rối các khoa học gia suốt hàng thế kỷ.
Có phải loại hình nghệ thuật này (âm nhạc) chỉ đơn giản là một phát minh, tương tự như chữ viết, được tạo ra để chúng ta có thể biểu đạt bản thân tốt hơn? Hoặc vai trò của lời ca tiếng hát thuở ban đầu là để con người thu hút bạn tình? Hay để lên tiếng cảnh báo nhau tránh khỏi những nguy hiểm đe dọa? Liệu con người có thừa hưởng yếu tố bẩm sinh hoặc tiến hóa nào đó liên quan đến âm nhạc?
Trong một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Science Advances, 75 nhà nghiên cứu từ 46 quốc gia đã quyết định sử dụng phương pháp tự ghi âm những bài hát truyền thống từ các nền văn hóa của mình với 55 ngôn ngữ khác nhau. Trong số đó bao gồm cả tiếng Hokkaido Ainu, Basque, Cherokee, Māori, Rikbaktsa, Ukraina, Xhosa và Yoruba.
Sau đó, các nhà nghiên cứu ghi âm đã sử dụng 3 phương pháp ghi âm: đầu tiên là chỉ đọc lời bài hát mà không có nhạc; tiếp theo là ghi âm phiên bản nhạc không lời từ các nhạc cụ; và cuối cùng là ghi âm lại những mô tả các bài hát bằng lời nói.
Một trong những tác giả chính của nghiên cứu là Patrick Savage, nhà nghiên cứu âm nhạc so sánh (comparative musicologist) tại Đại học Auckland ở New Zealand, cho hay: “Tôi đã tải tất cả các bản ghi âm đó về điện thoại của mình. Và đôi khi tôi cho các bản ghi bật ở chế độ ngẫu nhiên khi đi dạo. Tôi thực sự thích nghe những bài hát đó.”
Nhóm nghiên cứu của Savage đã phân tích các bản ghi âm khác nhau với hai câu hỏi trọng tâm: Có những đặc điểm âm học nào khác biệt rõ ràng giữa hát và nói ở các nền văn hóa khác nhau không? Có những đặc điểm âm học nào giống nhau giữa hát và nói không? Để đi tìm câu trả lời, nhóm quyết định đo lường 6 đặc điểm âm học khác nhau trong mỗi bài hát, bao gồm cả nhịp độ cũng như cao độ và độ ổn định.
Kết quả là, nhóm nghiên cứu khá ngạc nhiên khi nhận thấy ba điểm nhất quán: thứ nhất là hát có khuynh hướng chậm hơn so với nói; thứ hai là khi hát, con người thường tạo ra những tần số âm thanh ổn định hơn so với khi nói; và thứ ba là giọng hát thường có cao độ cao hơn so với giọng nói.
Peter Pfordresher, một trong những thành viên của nhóm nghiên cứu và là nhà tâm lý học tại Đại học Buffalo, cho biết: “Có nhiều cách để xem xét các đặc điểm âm học của hát và nói, nhưng chúng tôi đã tìm ra ba đặc điểm quan trọng giống nhau trong tất cả các nền văn hóa – những điểm khác biệt rõ ràng giữa hát và nói.”
Nghiên cứu này không đưa ra câu trả lời hoàn chỉnh cuối cùng về lý do tại sao con người hát. Tuy nhiên, giả thuyết hàng đầu của các nhà nghiên cứu là âm nhạc có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự gắn kết xã hội.
Savage nói: “Những giai điệu chậm rãi, đều đặn và dễ dự đoán có thể giúp chúng ta kết nối và đồng điệu với nhau, qua đó, tạo ra tạo ra một sự gắn kết giữa chúng ta theo cách mà ngôn ngữ thông thường không thể làm được.”
Tác giả chính của nghiên cứu, Yuto Ozaki, một nhà nghiên cứu âm nhạc từ Đại học Keio ở Nhật Bản, giải thích với tờ New York Times rằng việc hát cùng nhau trong các nhóm đông người có thể là một cách để khuyến khích sự gắn kết trong cộng đồng – để thúc đẩy sự đoàn kết hoặc chuẩn bị tinh thần cho các tình huống xung đột hoặc chiến tranh. Và có thể việc ca hát của con người đã phát triển một cách riêng biệt từ việc nói vì lý do này.
Aniruddh Patel, nhà tâm lý học tại Đại học Tufts, nhận xét: “Có điều gì đó đặc biệt về các bài hát trên khắp thế giới, những đặc điểm riêng biệt khi so với các loại tín hiệu âm thanh khác. Và qua quá trình tiến hóa, bộ não chúng ta đã trở nên quen thuộc và hòa hợp với âm nhạc và việc ca hát.”
Các nhà nghiên cứu thừa nhận rằng mỗi ngôn ngữ được thể hiện bởi một kích thước mẫu rất nhỏ (hầu hết chỉ có một bài hát duy nhất), và các khoa học gia có thể đã chọn những giai điệu đơn giản, không phản ánh được toàn bộ sự đa dạng của các thể loại âm nhạc.
Một số nhà nghiên cứu tham gia đã được đào tạo chuyên sâu về thanh nhạc hoặc nhạc cụ hoặc đạt được các giải thưởng về âm nhạc – bao gồm Shantala Hegde, ca sĩ nhạc cổ điển Hindustani và là nhà thần kinh học; Latyr Sy, một tay trống người Senegal; và Gakuto Chiba, nhà vô địch quốc gia về nhạc cụ Tsugaru-shamisen của Nhật Bản. Vì lẽ đó, âm nhạc của họ có thể khác biệt một chút so với một mẫu ngẫu nhiên của những người tham gia.
Tuy nhiên, một nghiên cứu khác về âm nhạc, được tiến hành độc lập với nghiên cứu mới, và đã được đăng trên bioRxiv, đã tìm thấy các mô hình tương tự trong các bài hát đại diện cho 21 quốc gia trên khắp 6 lục địa.
Daniela Sammler, nhà thần kinh học tại Viện Max Planck Institute for Empirical Aesthetics, nhận xét: “Nghiên cứu cho chúng ta thấy rằng có những đặc điểm chung nào đó mà mọi người chúng ta đều có, không phụ thuộc vào văn hóa và không thể được giải thích chỉ bằng văn hóa.”
Cung Đô sưu tầm / biên dịch
Nguồn: “Why Do Humans Sing? Traditional Music in 55 Languages Reveals Patterns and Telling Similarities” được đăng trên trang Smithsonianmag.com.
Gửi ý kiến của bạn
