Không chỉ các cụ, tất cả mọi người đều nên cẩn trọng trong thời buổi lừa gạt đảo điên. (Nguồn: pixabay.com)
Theo FBI, người cao niên trên 60 tuổi ở Hoa Kỳ đã mất hơn 3 tỷ MK vào tay những kẻ lừa đảo vào năm 2023. Để dễ hình dung con số này lớn cỡ nào, Eras Tour của Taylor Swift gần đây được loan tin là chuyến lưu diễn đầu tiên kiếm được 1 tỷ MK. Nghĩa là, số tiền mà người cao niên ở Hoa Kỳ bị lừa nhiều gấp ba lần số tiền từ tour diễn thành công vang dội của Taylor Swift.
Các bác sĩ lão khoa cho biết nhiều bệnh nhân thường kể về việc họ bị lừa đảo. Và hậu quả có thể tệ hơn nhiều so với việc chỉ mất mát tiền bạc. Bị lừa đảo có thể gây ra những tổn thương tâm lý nặng nề, nạn nhân có thể cảm thấy rất xấu hổ vì đã bị lừa, tự trách bản thân vì không nhận ra mình bị lừa. Cảm giác xấu hổ và nghi ngờ có thể ảnh hưởng xấu đến các mối quan hệ của họ, khiến họ khó tin tưởng người khác, tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần và thể chất của nạn nhân.
Chỉ và nhắc nhở ông bà, cha mẹ cách nhận biết các dấu hiệu của lừa đảo, làm sao để tránh bị lừa đảo, và cả cách báo cáo khi bị lừa, sẽ có thể giúp các cụ tránh bị những tổn thương không đáng có.
Người cao niên ngày càng là mục tiêu lừa đảo
Theo một báo cáo gần đây của FBI, nạn lừa đảo người cao niên ngày càng phổ biến. Năm 2023, số lượng người cao niên trên 60 tuổi ở Hoa Kỳ gửi đơn khiếu kiện tới Trung Tâm Khiếu Kiện Tội Phạm Mạng của FBI (Internet Crime Complaint Center, IC3) nhiều hơn 14% so với năm trước. Ước tính thiệt hại tài chánh năm 2023 cũng tăng 11% so với năm 2022.
Những con số này, dù có vẻ nghiêm trọng đến đâu, cũng chỉ là một phần nhỏ so với thực tế, vì rất nhiều vụ lừa đảo khác chưa được báo cáo. Chỉ khoảng một nửa số vụ khiếu kiện về tội phạm mạng mà FBI nhận được là có thông tin về độ tuổi của nạn nhân. Điều này có nghĩa là số vụ lừa đảo người cao niên trên thực tế cao hơn nhiều so với những gì được báo cáo.
Hơn nữa, những con số thống kê này chưa bao gồm các vụ lừa đảo diễn ra qua điện thoại, qua mail hoặc gặp trực tiếp. Và nhiều nạn nhân không báo án việc mình bị lừa, thường là vì xấu hổ, sợ hãi hoặc không biết phải làm gì.
Mặc dù bất kỳ độ tuổi nào đều có thể trở thành nạn nhân của những kẻ lừa đảo, nhưng người cao niên là dễ bị tổn thương hơn hết. Theo FBI, người cao niên thường bị nhắm mục tiêu vì họ có khuynh hướng nhẹ dạ và tử tế hơn. Họ cũng thường có tiền tiết kiệm, có nhà và có good credit (điểm tín dụng tốt) – tất cả những điều này làm cho họ trở thành “con mồi” hấp dẫn trong mắt bọn lừa đảo.
Các cụ cũng thường không rành mấy công nghệ hiện đại, nên càng dễ bị lừa qua mạng hơn. Thí dụ, một cụ mà năm nay 85 tuổi thì có thể đã về hưu từ năm 2004 – tức là 3 năm trước khi Apple ra mắt chiếc iPhone đầu tiên! Dù rằng nhiều loại công nghệ mới đã trở nên quá quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày, nhưng thường thì chỗ làm mới là nơi buộc chúng ta phải học cách nhận biết và tránh các vụ lừa đảo trực tuyến.
Đầy rẫy các loại lừa đảo!
Trong năm 2023, loại lừa đảo phổ biến nhất đối với người cao tuổi là giả làm nhân viên hỗ trợ kỹ thuật (tech-support scams). Các hình thức lừa đảo phổ biến khác bao gồm gạt tình, lường gạt mua sắm trên mạng, lừa đảo đầu tư. Phổ biến nhất là giả làm nhân viên hỗ trợ kỹ thuật rồi lường gạt qua điện thoại, còn mất tiền nhiều nhất là các nạn nhân bị lừa đảo đầu tư. Số tiền bị lừa đảo đầu tư chiếm gần một nửa tổng số tiền mà người cao niên trên 60 tuổi bị lừa gạt.
Bọn lừa đảo qua điện thoại thường nhắm mục tiêu vào các cụ, những trường hợp bị lừa qua điện thoại chiếm khoảng 40% số vụ lừa đảo người cao niên trong năm 2023, với thiệt hại tối thiểu là 770 triệu MK. Kẻ gian lợi dụng các công nghệ mới như AI để nhái giọng nói người thân của nạn nhân hoặc tạo video giả y như thật. Chúng nghĩ ra đủ thứ chiêu trò, hư hư thực thực, khiến các cụ không biết đâu mà lần.
Năm 2022, hơn 600 người gửi khiếu kiện cho FBI, báo rằng họ là nạn nhân trong một vụ lừa đảo liên quan đến Timeshare (nhà nghỉ mát với nhiều người làm chủ). Họ đã bị gạt tổng cộng gần 40 triệu MK. Nửa cuối năm 2023, bọn lừa đảo rộ lên chiêu trò giả danh các viên chức chính phủ và cơ quan hỗ trợ kỹ thuật để lường gạt nạn nhân thanh lý tài sản hoặc mua vàng – thiệt hại lên tới hơn 55 triệu MK.
Chống lại “đại dịch” lừa đảo
Cũng như với bất kỳ đại dịch nào, các công cụ “kiểm soát lây nhiễm” (infection control) sẽ giúp hạn chế sự lây lan. Tương tự như cách thuốc ngừa vaccine giúp tạo ra khả năng miễn dịch chống lại virus, nỗ lực phòng tránh có thể giúp mọi người đề cao cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo. Điều quan trọng nhất để tránh bị lừa gạt là học cách nhận biết, phát hiện những hành vi nào là lừa đảo. Dưới đây là một số mẹo đã được FBI tán thành là có thể giúp quý vị tránh bị lừa:
- Nếu cảm thấy bản thân hoặc người thân sắp gặp nguy hiểm, hãy gọi cảnh sát ngay lập tức.
- Hãy cảnh giác với các cuộc điện thoại, email và dịch vụ đến tận nhà dù quý vị không hề đặt hoặc yêu cầu.
- Đừng bấm vào bất kỳ đường nối link lạ nào mà quý vị nhận được qua email hoặc tin nhắn – ngay cả khi là do người quen gửi. Và cũng đừng bao giờ mở tệp đính kèm email từ người lạ.
- Nếu thấy không chắc về ai đó hoặc công ty nào đó, hãy thử tìm kiếm thông tin về họ trên mạng, như tên tuổi, email, số điện thoại và địa chỉ. Ngày nay, hầu hết các công ty đàng hoàng đều có ít nhiều thông tin trên mạng. Và nếu đó là kẻ gian, có thể người khác đã chia sẻ thông tin cảnh báo.
- Không bao giờ đưa hoặc gửi bất cứ thứ gì, bao gồm mọi thông tin cá nhân, tiền bạc, trang sức, séc hoặc thông tin chuyển tiền… cho bất kỳ người hoặc công ty nào mà quý vị không biết rõ thông tin về họ.
- Luôn cập nhật phần mềm bảo mật, phần mềm chống vi rút cho thiết bị của mình để tránh bị phần mềm độc hại tấn công.
- Kẻ xấu có thể sử dụng cửa sổ mở ra tự động “pop-up” để phát tán phần mềm độc hại. Nếu thấy có thông báo lạ bật lên, hãy ngắt kết nối Internet và tắt thiết bị. Hoặc quý vị có thể bật luôn tính năng chặn cửa sổ pop-up để khỏi bị bấm lộn.
- Không cho phép bất kỳ ai mà quý vị không biết rõ được quyền điều khiển từ xa vào máy tính hoặc thiết bị điện tử của quý vị, vì họ có thể xem được mọi thông tin cá nhân và tài khoản tài chánh của quý vị.
- Nếu ai đó kêu quý vị nói dối ngân hàng về lý do chuyển hoặc rút tiền, đó có thể là trò lừa đảo. Các công ty hợp pháp và có uy tín sẽ chẳng bao giờ yêu cầu quý vị giữ bí mật với gia đình hoặc bạn bè.
- Không nên hành động vội vàng khi bị thúc giục. Đây là một vấn đề lớn: bọn lừa đảo thường giả bộ là tình hình đang cấp bách lắm và hối quý vị chuyển tiền. Các công ty đàng hoàng sẽ luôn cho khách hàng thời gian suy nghĩ thấu đáo và đưa ra quyết định.
- Và có lẽ điều quan trọng nhất là hãy tin tưởng vào trực giác của quý vị.
Phải làm gì nếu nghĩ mình đã bị lừa?
Nếu đã cẩn thận lắm rồi mà vẫn xui xẻo bị lừa, quý vị không đơn độc! Và còn nước, còn tát, hãy cố gắng vớt vát được bao nhiêu hay bấy nhiêu. Dưới đây là một số lời khuyên để ứng phó hậu quả:
- Nếu biết tội phạm có thể mở thiết bị hoặc vào tài khoản của mình, quý vị cần hành động ngay lập tức để bảo vệ danh tánh. Nếu tài khoản ngân hàng của quý vị bị ảnh hưởng, hãy liên lạc ngay với ngân hàng hoặc các tổ chức tài chánh liên quan và yêu cầu họ áp dụng các biện pháp bảo vệ. Thường xuyên theo dõi các giao dịch trong tài khoản ngân hàng, các tài khoản trực tuyến khác, cũng như kiểm tra thông tin cá nhân, báo cáo tín dụng để sớm phát hiện bất kỳ điều đáng ngờ nào.
- Liên lạc với văn phòng FBI tại địa phương, hoặc nếu đó là tội phạm lừa đảo qua mạng, hãy gửi thông tin khiếu kiện trực tuyến.
- Khi báo cáo, khiếu kiện một vụ lừa đảo, hãy cung cấp càng nhiều chi tiết càng tốt, như tên tuổi, ngày liên lạc, phương thức liên lạc, số điện thoại, email và thư từ cũng như các trang web mà kẻ lừa đảo sử dụng.
- Đồng thời, nên ghi lại chi tiết mọi thứ liên quan đến cách quý vị đã bị lừa và cách quý vị tương tác với kẻ gian, chẳng hạn như cách quý vị chuyển tiền cho chúng, nơi quý vị chuyển tiền, số tài khoản ngân hàng, và bất kỳ chỉ dẫn nào chúng đưa ra cho quý vị.
- Nếu có thể thì cứ giữ lại hết tất cả các tài liệu gốc, email, fax và nhật ký liên lạc.
- Bị lừa đảo có thể khiến quý vị sợ hãi và căng thẳng. Hãy tâm sự với những người quý vị thấy tin tưởng để họ giúp quý vị vượt qua thời gian khó khăn này. Một số nhóm hỗ trợ quý vị có thể tham khảo như AARP Fraud Watch Network và Cybercrime Support Network’s Peer Support Program.
- Nếu cảm thấy quá khó khăn để đối mặt với cảm xúc của mình sau khi bị lừa gạt, đừng ngần ngại tìm kiếm sự giúp đỡ từ các chuyên gia tâm lý, nhà trị liệu hoặc bác sĩ của quý vị.
Nếu quý vị có người thân hoặc chính quý vị từng là nạn nhân của một vụ lừa đảo, đừng quá ray rứt và ám ảnh. Ngay cả các chuyên gia thực thi pháp luật cũng đã bị lừa ngọt xớt. Ở tuổi 90, cựu giám đốc FBI William Webster đã trở thành nạn nhân của bọn lừa đảo, nhưng cụ đã dũng cảm chia sẻ câu chuyện của mình với mọi người.
Không nên cảm thấy xấu hổ khi bị lừa gạt, vì mình là nạn nhân chứ đâu phải kẻ xấu – nên không có gì phải hổ thẹn! Việc báo cáo và chia sẻ những kinh nghiệm bị lừa của bản thân không chỉ giúp tăng cường nhận thức của cộng đồng, giúp người khác tránh được những bẫy lừa tương tự, mà còn giúp các cơ quan chức năng có thêm thông tin để điều tra và ngăn chặn các vụ lừa đảo khác.
Nguyên Hòa biên dịch
Nguyên Hòa biên dịch
Nguồn: “Elder fraud has reached epidemic proportions – a geriatrician explains what older Americans need to know” được đăng trên trang TheConversation.com.
Gửi ý kiến của bạn
