Hôm nay,  

Y Khoa Phổ Thông: Ngừa Và Chữa Phỏng

29/09/200100:00:00(Xem: 5691)
Trong biến cố vừa qua tại Nữu Ước và Hoa Thịnh Đốn, nhiều nạn nhân bị phỏng vì săng máy bay và cháy. Đây là loại phỏng nặng, tử vong cao.

Ở Mỹ, mỗi năm, ước lượng một triệu 250 ngàn người bị phỏng. 45 ngàn người phải vào nhà thương và 4 ngàn rưởi người bị chết vì phỏng. 93% bị phỏng vì tai nạn như chuyện lửa bếp núc hay nước quá nóng trong nhà tắm. 1/3 trẻ em dưới 10 tuổi bị phỏng phải vào nhà thương. Phần lớn phỏng do nước sôi, lửa, chạm phải giây điện hay rờ vào lỗ cắm điện hoặc những vật liệu nóng như bàn ủi.

Thương tích vì phỏng làm da hư, da hết khả năng giữ nước và dễ bị nhiễm trùng. Lúc đầu chỗ bị phỏng khiến mạch máu co lại làm máu khó lưu thông. Máu chảy chậm, tế bào vùng phỏng bị chết và vết phỏng sẽ nặng thêm. Bởi vậy, khi chữa phỏng cấp cứu, người ta phải sang nước biển ngay và ngừa nhiễm trùng. Bị phỏng nặng, biểu bì và mạch máu bị hư sẽ mất rất nhiều nước, nhất là sau khi bị phỏng để lâu từ 8-12 giớ, quá trễ.

Phân loại vết thương do phỏng gồm hai yếu tố căn bản để xác đinh phỏng nặng hay nhẹ và cũng tùy theo nguyên nhân gây phỏng và bề xâu của phỏng. Thêm vào, nếu thời gian bị phỏng kéo dài lâu, sẽ khó điều trị, và đây cũng là yếu tố quan trọng trong viêc chăm sóc chữa phỏng.

Phỏng vì nước sôi phần lớn ở ngoài da. Còn phỏng do điện giựt hay hóa chất tạt vào da sẽ ăn xâu dưới làn da. Con nít hay các cụ già thường bị loại phỏng nặng.

Phỏng nhẹ ngoài da biểu bì chỉ bị hư hại nhẹ, nhưng vết thương rất đau đớn. Vết phỏng khô, da đỏ lợt, có bọng nước. Khoảng 7 tới 14 ngày sau, vết phỏng sẽ lành và không để lại thẹo.

Vết phỏng ngoài da có thể làm hư biểu bì và hư gốc của lông hay tóc, móng tay chân, tuyến mồ hôi, và thần kinh súc giác. Vết phỏng xâu có thể đỏ hơn, nổi bọng nước, da ẩm như có nước. Vết phỏng làm đau đớn là bởi giây thần kinh cảm giác bị kích thích hay bị hư. Phỏng sẽ lành trong 14-21 ngày và để lại vết thẹo mờ, nhưng vết phỏng đỏ có thể kéo dài cả tháng, tồn tại chẳng bao giờ phai.

Nếu bị phỏng nặng và xâu hơn sẽ làm da lợt và có nhiều bọng nước lớn. Da biểu bì tất nhiên bị hư, móng chân tay bị loạn dưỡng, lông tóc bị cháy, hạch tuyến mồ hôi và chất nhờn hết hoạt động. Vết thẹo nhăn nheo.

Nếu bị phỏng nặng hơn nữa làm hư bì, biểu bì, và hư nhiều phần phụ thuộc da khác. Phỏng làm hư mô mỡ dưới da, mô liên kết, mô thịt và đôi khi làm hư xương. Phỏng nặng như vậy phần lớn do điện dựt, do hóa chất hay những thương tích đốt thành tro. Vêt phỏng sẽ có chỗ đỏ, chỗ lợt, chỗ vàng, nâu hay đen như than. Vì phỏng làm hư thần kinh cảm giác nên khi ấn xuống không thấy đau đớn. Phải giải phẫu thay da vì phỏng đã làm hư hại toàn diện.

Khi bị phỏng thì sẽ phải làm gì"
- Phải di chuyển lập tức bệnh nhân ra khỏi vùng gây phỏng. Dâp tắt lửa hay nguyên nhân gây phỏng bằng nước hay chăn mền.
- Gạt rửa chất hóa học khô, rội nứơc liên tục vào chỗ phỏng.
- Nếu mắt bị hóa chất tạt vào phải lâp tức xối nước vào mắt liên tục.
- Tắt cầu chì nếu đang bị phỏng vì điện dựt.
- Kêu 911. Đưa bệnh nhân tới nhà thương cấp cứu.

Sau đó, bệnh nhân cần được di chuyển tới trung tâm chữa phỏng. Vấn đề điều trị phức tạp tùy thuộc vết phỏng lớn, nhỏ, nơi cơ thể bị phỏng hay nếu trong người bị thêm những thương tích nào khác. Ngoài ra còn tùy thuộc tuổi tác, hoặc bệnh nhân có thêm những chứng bệnh trầm trọng. Tất nhiên bị phỏng nặng phải điều trị trong những trung tâm chuyên môn.

Nếu phỏng nhẹ, có thể chữa trong phòng ngoại chẩn hay văn phòng bác sĩ gia đình gồm những loại thuốc thoa như: Mafenide acetate (Sulfanylon 8.5%), Silver sulfadiazine (Silvadene SSD Cream, Thermazene 1% cream) hay Silver Nitrate (0.5% solution). Nhưng việc xác định phỏng nặng hay nhẹ rất quan trọng và cần hỏi bác sĩ.

Muốn tránh phỏng cho trẻ, phải làm gì"
- Không để trẻ nhỏ gần bồn tắm một mình, vì nưóc nóng làm phỏng rất lẹ, trong vài giây.
- Cấm trẻ lại gần lò bếp, lò sưởi hay bàn ủi.
- Không cho trẻ chơi gần hộp quẹt hay đồ bật lửa hút thuốc.
- Không để trẻ gần đồ điện nấu cà-phê hay đồ ăn có giây điện lòng thòng vì trẻ thích dựt giây điện làm đổ vào người.

(Ghi chú: bài này viết với mục đích nâng cao kiến thức, không dùng để tự trị liệu. Nếu bạn có thắc mắc về tình trạng sức khoẻ hay thuốc men, xin hỏi bác sĩ gia đình).

Bác sĩ Trần Mạnh Ngô, M.D., Ph.D., F.A.A.F.P.; E-mail: nmtran@hotmail.com; Điện thoại: (714) 547-3915.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Vừa mới mua một thùng raspberry hôm qua, mà hôm nay chúng bắt đầu trông hơi…mốc lên rồi. Mà mang bỏ hết thì tiếc đứt ruột – hay là chỉ lấy những trái bị mốc bỏ ra là được? Không ít người sẽ quyết định như vậy. Tưởng chừng như vô hại, nhưng nấm mốc trên thực phẩm có thể gây ra nhiều vấn đề, từ chứng khó tiêu cho đến những tình huống nghiêm trọng nhất như tổn thương thận hoặc thậm chí là ung thư.
Các cơ quan y tế Trung Quốc tuần qua cho biết họ chưa phát hiện bất kỳ mầm bệnh bất thường hoặc chủng vi-rút mới nào sau khi Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO) yêu cầu cung cấp thông tin về các đợt bùng phát bịnh hô hấp. WHO đã yêu cầu Trung Quốc cung cấp thêm thông tin chi tiết sau khi các tổ chức như Program for Monitoring Emerging Diseases (ProMED) báo cáo về các trường hợp viêm phổi chưa được chẩn đoán ở trẻ em ở miền bắc Trung Quốc.
Nghệ (turmeric) là một loài thực vật có hoa thuộc họ gừng. Từ lâu, nghệ đã được đánh giá cao trong nền y khoa cổ Ayurvedic ở Ấn Độ nhờ đặc tính chống viêm. Với ẩm thực Châu Á, nghệ cũng được ưa thích bởi hương vị và màu sắc của nó. Trong tiếng Hindi, nghệ được gọi là Haldi, có nguồn gốc từ tiếng Phạn có nghĩa là “màu vàng.” Nhưng đối với hàng triệu người Nam Á thường xuyên sử dụng nghệ, màu vàng rực rỡ của nghệ có thể khiến họ mất mạng.
Thời gian Mở Ghi Danh Medicare (Open Enrollment) đang diễn ra. Chúng tôi đã chọn một số câu hỏi về chủ đề này và muốn chia sẻ thông tin trong chuyên mục của tháng này. Chúng tôi đã thêm một câu hỏi để giải quyết rõ ràng hơn những lĩnh vực mà nhiều người còn nhầm lẫn về vắc xin ngừa COVID-19. Nếu quý vị có thêm câu hỏi về Medicare, Medicaid, thị trường bảo hiểm Y tế theo đạo luật chăm sóc giá cả phải chăng, phúc lợi hưu trí an sinh xã hội, thu nhập an sinh bổ sung hoặc tiêm chủng ngừa COVID/cúm, quý vị có thể liên hệ với chúng tôi ngay hôm nay bằng 3 cách:
Mua thuốc bậy bạ không nguồn gốc là một trò xui rủi. Từ Xanax đến cocaine, thuốc hoặc thuốc giả được mua ở những nơi không phải cơ sở y tế có thể chứa liều lượng fentanyl nguy hiểm cho tính mạng. Các bác sĩ đã chứng kiến sự gia tăng sử dụng fentanyl không cố ý từ những người mua các loại thuốc theo toa thuộc nhóm opioid và các loại thuốc khác có chứa hoặc pha, trộn fentanyl. Người ta nhận thấy Fentanyl đã được đưa vào nguồn cung cấp thuốc heroin ở Massachusetts. Vào năm 2016, Giáo sư Kavita Babu và các đồng nghiệp phát hiện ra rằng những bệnh nhân đến khoa cấp cứu với báo cáo sử dụng quá liều heroin thường có fentanyl trong kết quả xét nghiệm mẫu thuốc của họ.
Hàng năm, trên khắp thế giới sẽ có hàng triệu người quyết tâm không động tới các loại đồ uống có cồn trong một tháng – truyền thống này bắt đầu từ Tháng Giêng Khô Ráo (Dry January) và sau này mở rộng thành nhiều nỗ lực tương tự, chẳng hạn như Tháng Mười Tỉnh Táo (Sober October). Cho dù đó là cả một chiến dịch đông đảo người tham gia, hay chỉ đơn giản là nỗ lực của một cá nhân để bớt ‘say xỉn’ lại, số lượng người tham gia ‘tháng kiêng rượu’ có vẻ như ngày càng nhiều.
Thường thì ai cũng sẽ nghĩ rằng tế bào sống tốt hơn tế bào chết. Tuy nhiên, điều này không phải lúc nào cũng đúng: các tế bào thường hy sinh bản thân để giữ cho chúng ta khỏe mạnh. Chúng là những ‘anh hùng thầm lặng’ chẳng màng sinh-tử để bảo vệ chúng ta. Mặc dù cái chết có vẻ thụ động – là một kết thúc đáng tiếc xảy ra theo kiểu “muốn tránh cũng không được” – nhưng cái chết của các tế bào thường có chủ đích và mang tính chiến lược. Tại sao tế bào chết và chết như thế nào là chuyện khá phức tạp và có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tổng thể của chúng ta.
Một người đàn ông 29 tuổi mắc HIV/AIDS giai đoạn cuối, đã qua đời 18 ngày sau khi được chẩn đoán mắc bệnh đậu khỉ. Trường hợp này nhấn mạnh tính dễ bị tổn thương của hệ thống miễn dịch bị suy giảm trước mối đe dọa mới nổi này, nhắc nhở về nguy cơ gia tăng đậu khỉ đối với một số nhóm dân cư. Riêng tại TPHCM, từ đầu năm đến nay, 20 ca mắc bệnh đậu khỉ được ghi nhận, trong đó có 18 bệnh nhân dương tính với HIV.
Trong những tuần gần đây, tin tức về việc vận động viên thể dục dụng cụ Mary Lou Retton phải vào bệnh viện vì một loại viêm phổi (pneumonia) hiếm gặp đã khiến nhiều người quan tâm và tò mò về căn bệnh này.
Vào mùa cảm cúm, nhiều người sẽ ‘khư khư’ một vũ khí phòng thủ quen thuộc: Vitamin C – dạng viên, dạng bột và tất cả các dạng phổ biến khác. Chất dinh dưỡng này là một trong nhiều loại supplements, từ vitamin A đến kẽm, thường được sử dụng bởi những người muốn tăng cường hệ thống miễn dịch và sức khỏe tổng thể. Nhưng vitamin C cũng có thể là một trong những chất dinh dưỡng bị lạm dụng nhiều nhất.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.