Hôm nay,  

Trang Sử Việt: Nguyễn Trường Tộ

03/05/201600:01:00(Xem: 8663)
(Lời tâm tình: Bài viết về “Sử Việt” chỉ khái quát, không đi sâu từng chi tiết của mỗi nhân vật. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung đã biên soạn. Trang Sử Việt luôn mong mỏi nhúm nhen tình tự dân tộc, niềm yêu thương quê hương và giữ gìn Việt ngữ cùng văn hóa Việt. Trang Sử Việt đăng trên Vietbao Online thứ Ba và thứ Sáu hằng tuần).
________________ 
NGUYỄN TRƯỜNG TỘ
(1828 - 1871)
.
Nguyễn Trường Tộ quê Nghệ An, gia đình theo đạo Công giáo. Từ khi còn trẻ, ông đã học thông tứ thư ngũ kinh. Sau đấy, được giám mục Gauthier (tên Việt là Ngô Gia Hậu) dạy thêm tiếng Pháp và kiến thức về khoa học của Âu Châu.
Năm 1858, giám mục Gauthier đưa ông (30 tuổi) qua Hương Cảng, Singapore, Thuỵ Sĩ, trên đường đi ông ghé Roma yết kiến Giáo hoàng, rồi đến học ở Paris. Năm 1861, ông đậu bằng kiến trúc sư, Pháp mời ở lại làm việc nhưng ông từ chối vì nhớ quê hương và về nước để canh tân xứ sở. 
Sau khi về nước, ông viết nhiều bản điều trần gởi lên triều đình, đề nghị canh tân quốc gia gồm các điều quan trọng:
.
 1- Văn hóa-giáo dục: Sửa đổi những tập tục lỗi thời, sửa đổi nội dung giáo dục và thi cử, dùng chữ Quốc ngữ thay thế chữ Hán, chú ý về dân quyền và nhân quyền.
.
 2- Quân sự: Nguyên tắc của Nguyễn Trường Tộ là “chủ hoà” nhưng không “chủ hàng”. Ông đề nghị triều đình chấn chỉnh võ bị, tuyển mộ và lo đời sống quân sĩ, biên soạn binh pháp cho phù hợp với chiến tranh hiện đại, mua sắm tàu thuyền và vũ khí mới, xây dựng phòng tuyến trên toàn quốc để đề phòng quân Pháp mở rộng xâm lược.
.
 3- Kinh tế: Cần phát triển các ngành nông, công, thương; về thương nghiệp cần mở mang buôn bán với các nước trên thế giới. Mời các công ty nước ngoài đến giúp nước Việt Nam mở hãng xưởng, kỹ nghệ, khai thác hầm mỏ...
.
 4- Ngoại giao: Ông thẳng thắn đề nghị “làm chủ mời khách”; ông phân tích cục diện chính trị trên thế giới, sự tương quan và mâu thuẫn quyền lợi của các cước: Pháp, Tây Ban Nha và Anh quốc. Ông đề nghị triều đình trực tiếp ngoại giao với chính phủ Pháp, tìm cách ngăn chặn âm mưu xâm lược của chúng, khéo léo tìm cách lấy lại 6 tỉnh Nam Kỳ bị mất. 
.
     Những điều ghi trên là cốt yếu ở trong các bài điều trần nổi tiếng: “Thiên hạ phân hợp đại thế luận”, “Tế cấp luận”, “Giáo môn luận”... Tâm huyết của ông luôn mong mỏi Việt Nam được canh tân như các nước tân tiến trên thế giới. 
     Nhìn vào nội dung các bản điều trần của Nguyễn Trường Tộ, phải khẳng định rằng: “Ông đã có tiên kiến, đã vượt lên trên trình độ của các tầng lớp trí thức và nho sĩ đương thời”. Nhưng thật đáng tiếc, những tâm huyết mong mỏi canh tân đất nước của ông, đã không được đem ra thực thi!. 
.
     Ông viết: “Biết mà không nói là kẻ bất nhân, nói mà không nói hết là kẻ bất nghĩa. Vì vậy tôi tuy ở ngoài triều chính mà lòng vẫn gởi nơi lang miếu. Tôi thật không nỡ nhìn thấy quốc gia điêu đứng, muôn dân cơ cực, cho nên không xét thân phận thấp hèn mà dám phạm vào lỗi trình bày thẳng thắn. Nếu nghi ngại lời của tôi sai trái, hoặc có ai dèm pha thì xin đem tờ biểu này treo ở ngọ môn để sau này kiểm chứng”. Nhưng triều đình Huế vẫn lơ là. 
Ngày nay còn 14 bản điều trần và có nhiều bài thơ đặc sắc của ông lưu truyền cho hậu thế. Ông buồn bã, tự ví mình như hoa quỳ (hoa hướng dương) với mặt trời, qua câu thơ tha thiết:

.
     “Nhật mộ tuy vô hồi chiểu xứ
     Quỳ hoa tự hữu hướng dương thần”
 Nghĩa là:  Vầng nhật dửng dưng không đổi hướng
               Hoa quỳ mong mỏi, bóng tà dương.
.
 *- Thiết nghĩ: Những bản điều trần của Nguyễn Trường Tộ đã gửi lên triều đình Huế để canh tân đất nước, bị triều đình lơ là thật đáng tiếc. Trong khi ấy, cùng thời gian với Nguyễn Trường Tộ, giáo sư Fukuzawa Yukichi (1835-1901) của Nhật Bản, sau khi Yukichi tiếp thu nền văn minh Tây phương, đề nghị cần phải canh tân đất nước thì được đại đa số người Nhật, từ Nhật Hoàng đến người dân nhiệt liệt hưởng ứng. 
     Những cải cách của Fukuzawa Yukichi: Mở trường dạy học, dịch sách, viết sách, làm báo để truyền bá văn minh Tây phương cho người Nhật. Vào thời đó, người Nhật cũng bị ảnh hưởng lối từ chương thiếu thực tiễn của nước Tàu nhưng họ sáng suốt. Ngay bản thân Yukichi cũng sốt sắng trong việc canh tân của một trí thức độc lập, không bị ràng buộc bởi hủ tục. Yukichi kêu gọi trí thức Nhật đặt niềm tin tuyệt đối vào sức mạnh của tri thức và nền văn minh mới của Tây phương, hãy ý thức sự chấn hưng dân tộc và quốc gia. Nhờ đấy nước Nhật ngày càng trở nên tiến bộ rõ rệt.
     Trong khi đó tại Việt Nam, Nguyễn Trường Tộ đã viết những bản tấu trình và điều trần về văn minh Tây phương, trình lên triều đình xin canh tân xứ sở, bị triều đình lơ là?!. 
 - Từ vua đến các triều thần thủ cựu bị tiêm nhiễm lối từ chương lỗi thời của Tàu, không muốn tiếp thu những điều mới lạ, thực tiễn?!. Các vua (Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức) lại trịch thượng, xem thường sự tân tiến của Âu Châu?!. 
 - Trong nước đang ở trong tình trạng rối ren, “Giặc chày Vôi” của Đoàn Trưng khiến vua Tự Đức suýt mất ngôi. Bên ngoài giặc Pháp đánh Gia Định, chiếm 3 tỉnh miền Đông, rồi 3 tỉnh miền Tây và nước nhà bị loạn lạc khắp nơi!.
     Do đó, sự mong mỏi canh tân đất nước của Nguyễn Trường Tộ bị lãng quên chăng?!. Không những thế, ông lại còn bị Triều đình nghi ngờ là có quan hệ mật thiết với Pháp?!!!. 
     Thiết nghĩ, nếu những bản điều trần của ông được thực thi thì đất nước Việt Nam có lẽ không lâm vào cảnh tang thương, đời sống đồng bào không bị cơ cực. Và quê hương không bị tụt hậu, có thể sánh vai với nước Nhật.
     Về việc canh tân đất nước, ông đã lưu tâm mạnh mẽ về văn hoá giáo dục là một trong những yếu tố chính nhưng triều đình không chịu thực thi, đã đưa đất nước đến nguy vong, bài học lớn này chúng ta nên ngẫm nghĩ?!. 
     Khi chiến tranh bùng nổ giữa Pháp với Phổ từ ngày 19-7-1870 đến ngày 10-5-1871 (sau đấy là Pháp với Đức), thì vào tháng 11 năm 1870, Nguyễn Trường Tộ gửi thư lên Triều đình Huế đề nghị nhân lúc nước Pháp đang bị Phổ (Đức) xâu xé, quân ta đánh úp quân Pháp để thu hồi 6 tỉnh Nam Kỳ, nhưng đáng tiếc triều đình lại do dự, bỏ lỡ cơ hội?! 
.
Cảm phục: Nguyễn Trường Tộ
 .
Nguyễn Trường Tộ, tổ quốc lo lường!
Thống thiết điều trần, quyết tỏ tường
Hoàng đế, hững hờ lời nhiệt huyết
Hoa quỳ, canh cánh bóng tà dương!
Canh tân non nước, luôn mong mỏi
Lo lắng đồng bào, mãi vấn vương!
Kỹ thuật ngại ngần, nên chậm tiến?!
Triều đình do dự, nước tang thương!
 .
Nguyễn Lộc Yên

.
.

In Trang
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Trang đầuTrang trước2345678Trang sauTrang cuối

Từng là một trung tâm thương mại sầm uất và biểu tượng cho niềm hy vọng đang dâng cao về tương lai dân chủ trong khu vực, Hồng Kông hiện đang đối mặt với các biện pháp kiểm soát ngày càng siết chặt của chính quyền Bắc Kinh. Từ năm 2019 cho đến nay, khoảng hơn 200.000 người đã ra đi để cố thoát khỏi bầu không khí chính trị ngày càng ngột ngạt. Với việc áp dụng Luật An ninh Quốc gia, quyền tự trị của Hồng Kông từng được cam kết trong mô hình “một quốc gia, hai chế độ” đã bị gần như hoàn toàn xoá bỏ. Xu hướng toàn trị của chính quyền Trung Quốc không những ảnh hưởng trực tiếp đến số phận nghiệt ngã của Hồng Kông mà còn gián tiếp đến trào lưu dân chủ hoá của Việt Nam.

Ở New York, khoảng 2 triệu cử tri đã đi bỏ phiếu cho cuộc bầu cử thị trưởng lần này, cao nhất từ năm 1969, theo dữ liệu của NBC. Tất cả người dân hiểu được tầm quan trọng của lá phiếu lần này. Mười tháng qua, có vẻ họ hiểu được mức an toàn cuộc sống của họ ra sao, và sức mạnh của nền dân chủ hơn 200 năm của Hoa Kỳ đang lâm nguy như thế nào.

Mamdani không bán mộng. Anh bán khả thi. Và cử tri, sau nhiều lần bị dọa nạt, có vẻ đã chọn đúng thứ cần mua. Hy vọng, khi ấy, không phải lời hứa. Nó là hóa đơn thanh toán mỗi cuối tháng, nhẹ hơn một chút — và là bằng chứng rằng lý trí vẫn chưa bị bôi xóa.

Hiến pháp là văn bản pháp lý tối cao quy định các nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước, xác lập thẩm quyền của các cơ quan công quyền, đồng thời quy định các chế độ kinh tế, văn hóa, xã hội và những quyền cơ bản của công dân. Tất cả các cơ quan nhà nước và công dân đều có nghĩa vụ tuân thủ Hiến pháp...

Trong bài phát biểu tại Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc ở New York hôm 23 tháng 9 năm 2025, Tổng Thống Hoa Kỳ Donald Trump đã nói rằng, “Biến đổi khí hậu, bất kể điều gì xảy ra, các bạn đã bị cuốn hút vào đó rồi. Không còn việc hâm nóng toàn cầu nữa, không còn chuyện toàn cầu lạnh cóng nữa. Tất cả những tiên đoán này được thực hiện bởi Liên Hiệp Quốc và nhiều tổ chức khác, thường là những lý do tồi và đều sai lầm. Chúng được tiên đoán bởi những kẻ ngu mà dĩ nhiên là số phận của đất nước họ và nếu tiếp tục thì những quốc gia đó không có cơ hội để thành công. Nếu các bạn không tránh xa khỏi trò lừa đảo xanh này thì đất nước của các bạn sẽ thất bại.” Đó là lời chứng rõ ràng được đưa ra trước cộng đồng quốc tế về quan điểm và hành động của chính phủ Trump chống lại các giá trị khoa học mà nhân loại đã, đang, và sẽ tiếp tục giữ gìn và thực hiện để làm cho cuộc sống ngày càng văn minh tiến bộ và hạnh phúc hơn.

Năm xưa, khi Benjamin Franklin rời khỏi Hội nghị Lập hiến năm 1787, một người phụ nữ hỏi ông: “Ngài Franklin, chúng ta có được chính thể gì, một nền quân chủ hay một nền cộng hòa?” Ông đáp: “Một nền cộng hòa, nếu các người còn giữ được nó.” Benjamin Franklin muốn nói, một nền cộng hòa, tức chính quyền của nhân dân, dựa trên luật pháp và trách nhiệm của người dân. Nền cộng hoà không tự bền vững, nó chỉ tồn tại nếu người dân có đủ phẩm hạnh, lý trí. Dân chủ không phải một thành quả, mà là thử thách liên tục. Câu nói ngắn gọn, đanh thép năm xưa của Franklin nay linh nghiệm, dưới thời Donald Trump.

Sáng nay, một post trên mạng xã hội của một người bạn làm tôi khựng lại: “Nếu không thích nước Mỹ, thì cuốn gói cút đi.” Câu đó khiến tôi nhớ về một buổi chiều hơn mười năm trước. Hôm ấy, nhóm bạn cũ ngồi quây quần, câu chuyện xoay về ký ức: Sài Gòn mất. Cha bị bắt. Mẹ ra tù. Chị em bị đuổi học, đuổi nhà. Và những chuyến tàu vượt biển không biết sống chết ra sao. Giữa lúc không khí chùng xuống, một người bạn mới quen buông giọng tỉnh bơ: “Các anh chị ra đi là vì không yêu tổ quốc. Không ai ép buộc dí súng bắt các anh chị xuống tàu cả.” Cả phòng sững sờ. Ở đây toàn người miền Nam, chỉ có chị ta là “ngoài ấy.” Vậy mà chị không hề nao núng. Ai đó nói chị “gan dạ.” Có người chua chát: “Hèn gì miền Nam mình thua.”

Trong cái se lạnh của trời Tháng Mười vào Thu, khi màu lá trên khắp nước Mỹ chuyển sang gam màu đỏ rực, vàng óng, thì một cơn bão đang âm ỉ sôi sục, len lỏi dưới bề mặt của cuộc sống người Mỹ. Gió càng thổi mạnh, cơn bão ấy sẽ càng nhanh chóng bùng nổ. Vỏn vẹn trong một tháng, nước Mỹ chứng kiến ba sự kiện chấn động, nức lòng những người đang dõi theo sự mong manh của nền Dân Chủ. Mỗi sự kiện diễn ra trong một đấu trường riêng của nó, nhưng đều dệt nên từ cùng một sợi chỉ của sự phản kháng kiên cường: bắt nguồn từ sự phỉ báng tính chính trực của quân đội; tước toạt thành trì độc lập, tự do của báo chí – ngôn luận; và những cú đánh tới tấp vào sức chịu đựng của người dân.

Hiểu một cách đơn giản, văn hoá là một khái niệm tổng quát để chỉ sự chung sống của tất cả mọi người trong cùng xã hội, bao gồm ngôn ngữ, phong tục tập quán, tôn giáo và luật pháp. Do đó, luật pháp là một thành tố trong toàn bộ các hoạt động văn hoá và có ảnh hưởng đến tiến trình phát triển xã hội, một vấn đề hiển nhiên...

Bất kỳ là ai, trẻ cũng như già, nữ cũng như nam, thật là tò mò, nếu chúng ta có thể biết được tương lai gần hoặc xa của mình, của người khác. Biết được tương lai là chuyện thú vị, hoặc căng thẳng, hoặc sôi nổi, hoặc sợ hãi. Ví dụ như bạn tiên đoán được ba tháng nữa sẽ gặp tai nạn hoặc cuối năm nay sẽ bị vợ ly dị. Nhưng có thể nào tiên đoán như vậy không? Làm gì có, chỉ là chuyện giả tưởng, chuyện phim ảnh và tiểu thuyết. Chuyện mấy bà phù thủy nhìn vào thau nước hoặc quả bóng kính trong thấy được chuyện mai sau, việc mấy ông thầy bói bấm tay nhâm độn, lật bài bói toán, v… v… chỉ thỏa mãn giấc mơ và tưởng tượng. Trong thực tế, chuyện đang xảy ra còn chưa giải quyết xong, nói chi chuyện ngày mai. Không đúng, nếu biết chuyện ngày mai thì chuyện hôm nay vô cùng dễ giải quyết. Ví dụ, “nếu biết rằng em sẽ lấy chồng, anh về lấy vợ thế là xong. Vợ anh không đẹp bằng em lắm, nhưng lấy cho anh đỡ lạnh lòng.” (Thơ vô danh). Thay vì cứ đeo đuổi hai ba năm sau, kéo dài buồn bã, đau khổ, để rồi “Lòn
Trang đầuTrang trước2345678Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.