Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Về hai tiếng bậu qua

16/06/201905:05:00(Xem: 3494)

 

Về hai tiếng bậu qua
 

Nguyễn Văn Sâm

 

Trên mạng bỗng nhiên  thiên hạ bàn ngang tán dọc về chữ Bậu chữ Qua, thôi thì mình cũng bàn  qua chơi theo thiển ý.

Chữ Bậu: Tự điển Nguồn Gốc Tiếng Việt của BS Nguyễn Hy Vọng cho biết Người Nùng có tiếng bậu nghĩa là em, dùng trong cách nói thân mật. Người Thái có tiếng phậu cũng theo nghĩa tương tợ.

Tại sao người VN ở Miền Bắc không có tiếng bậu thân thương như ở Miền Nam?

Có lẽ tiếng phậu của Thái  vào ngôn ngữ của người Nùng rồi đứng đó không ảnh hưởng lên ngôn ngữ Viêt Nam. Còn tiếng Phậu theo người Miên, theo quân Xiêm La vào Miền Nam tạo thành tiếng bậu trong Nam Kỳ.

Người Nam thường nói bậu bạn, do đó bậu khi nhập tịch VN trở thành bạn, trong cách nói thân mật. Thân mật đến nỗi trở thành đồng nghĩa với em, với vợ. Người Nam cũng nói nó làm bạn với …. có nghĩa là cưới vợ lấy chồng với …. Văn thơ Nam Kỳ dùng chữ bậu chỉ người mình thương mến khi nói trực diện.

Dùng thét rồi người ta tưởng rằng bậu chỉ phái nữ, thiệt ra cũng được dung cho phái nam với nghĩa nguyên thủy là bạn là em với cách nói thân mật.

Xin đưa ra ba chữ bậu dùng trong tác phẩm Nôm thế kỷ 19 , cuốn truyện thơ Thạch Sanh Lý Thông.

  1. Khi Lý Thông gặp Thạnh Sanh lần đầu tiên, đã hỏi bằng tiếng bậu khi thấy anh chàng trẻ tuổi nầy quá nghèo khó:

Chẳng hay chú bậu ở đâu[1],

Áo quần chẳng có dãi dầu khá thương?

  1. Khi Lý Thông và mẹ anh ta cố tình dụ Thạnh Sanh bằng cảm tình mời mọc ăn uống để Thạch Sanh nhận lời  đi công việc thế cho mình:

Để phần cho bậu[2] một mâm,

Ở nhà thời mẹ với qua ăn rồi.’

  1. Khi Lý Thông kiếm được Thạch Sanh để nhờ em ta giúp mình đi tìm Công chúa thì cũng miệng lưởi đó:

Vội vàng mừng rỡ: ‘Em ta,

Ngày rày nhớ bậu, xót xa đoạn trường[3].

Với thời gian chữ bậu đã chuyển từ em, bạn, chỉ cả hai giới gái, trai dùng biểu lộ sự thân mật thành em gái thân yêu, thành ‘người yêu nhỏ’ quá hơn sự thân mật thường tình mà ta thấy nhan nhản trong ca dao, trong những lời tỏ tình của trai gái Nam Kỳ.

Chữ qua: Chữ qua  là tiếng biến âm từ tiếng quá (hóa) giọng Triều Châu của chữ ngã 我 (tôi). Dùng tiếng tôi, anh bình thường, người ta thấy không sang, không thân mật, và quan trọng nhứt là hơi mất tự nhiên nên người ta dùng tiếng qua.  Chuyện nầy cũng tương tợ như người Việt Nam thời trước hay dùng toi, moi (tutoyer) khi nói với bạn hay với cả người mình yêu khi mới bắt đầu làm tỉnh tấn công tình cảm người tình. Tuổi trẻ Việt Nam  có một chút học vấn khi bắt đầu tán tỉnh cũng thích dùng  hai từ me, you hơn là anh em, em anh. Chữ qua với nghĩa tôi anh thân mật cũng thấy trong văn chương thế kỷ 19, xin lại trích trong quyển Thạch Sanh Lý Thông .

Cũng là ba trường hợp.

  1. Lý Thông  dùng từ qua, xen kẻ với từ anh khi   mới bắt đầu làm thân với Thạch Sanh.                

                      Lý Thông thấy nói, sầu bi[4]:

Qua xin kết nghĩa vậy thì đệ huynh.

Lời thiệt anh đã trần tình,

Trước sau cặn kẽ phân minh mọi lời.’

  1. Lý Thông dùng từ qua để chứng tỏ mình lớn hơn, cao trọng hơn Thạch Sanh:

Qua thời vốn có một mình,

Mẹ thời già cả kết chưng bạn mày[5].

  1. Khi  Lý Thông dùng cặp bậu qua đi đôi rất nhuần nhuyễn biểu lộ sự thân mật, thương yêu  tuyệt đối thì Thạch Sanh đã mất cảnh giác. Đã quên sự thắc mắc lúc ban đầu khi tự hỏi tại sao họ lại đãi đằng mình thịnh soạn như vậy:

Để phần cho bậu[6] một mâm,

Ở nhà thời mẹ với qua ăn rồi.’

Tóm lại, qua chỉ là chữ tôi, anh, dùng thân mật. Ban đầu  dùng thiệt bình thường giữ bạn bè, sau đó biến thành tiếng của người yêu nói với người yêu, nó tha thiết biết bao như câu ca dao:

Bậu nói với qua bậu không bẻ mận hái đào.

(Vậy chớ?)

Mận đâu bậu bọc, đào nào bậu cầm tay.

Mận đào, bẻ mận hái đào là chỉ sự trăng gió hoa nguyệt, hẹn hò lang chạ của gái trai.

Hiểu câu ca dao trên theo cách xưa sẽ thấy mấy chữ bậu qua kia  diễn tả nỗi xót xa trùng trùng của người trai thốt ra câu  thống trách …

Nói chung hai tiếng bậu qua, một gia tài văn hóa đặc biệt của Nam Kỳ chẳng qua là tiếng nước ngoài du nhập rồi biến dạng. Điều nầy cũng thường thôi vì ngôn ngữ nói chung có tính cách giao lưu. Một từ khi ở nước này nó là một từ bình thường, khi đến nước khác nó mang thêm màu sắc nào đó tùy theo sự sử dụng của chủ mới.

Nguyễn Văn Sâm

Victorville, CA, June 15, 2019

 



[1] Chú bậu ở đâu 注倍唹: Chú em ở đâu? Chú bậu 注倍, tiếng gọi thân thương người nhỏ tuổi hoặc là người mình yêu dấu. Như từ em bậu trong ca dao.

[2] Để phần cho bậu một mâm 㡳分朱倍 蔑𣙺: Câu nói như là thương yêu tình nghĩa nhưng thực chất là dụ để đưa bậu倍 vô chỗ chết. Chữ bậu chỗ nầy rất hay.

[3] Ngày rày nhớ bậu xót xa đoạn trường 𣈜𣈙汝 倍咄車 段 膓: Lâu nay nhớ em lòng đau như cắt. Xạo hết chỗ nói. Làm gì có chuyện nhớ! Làm gì có chuyện xót xa! Bản Nôm viết trường 膓, ruột, bằng chữ đồng âm trường長, dài.

[4] Nghe nói, sầu bi 𠵌吶愁悲: Lý Thông nghe Thạch Sanh nói với vẽ bi quan như vậy thì (làm mặt) buồn.

[5] Kết chưng bạn mày : Kết bạn thân thiết, như từ kết nghĩa anh em. Từ chưng 徵không có vai trò gì đối với nhóm chữ nầy. Bạn mày 伴𠋥: Bạn thân thiết.

[6] Để phần cho bậu một mâm 㡳分朱倍 蔑𣙺: Câu nói như là thương yêu tình nghĩa nhưng thực chất là dụ để đưa bậu倍 vô chỗ chết. Chữ bậu chỗ nầy rất hay.



 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Một ngày không có người Mexican có thể sẽ không dẫn đến tình trạng xáo trộn quá mức như cách bộ phim hài "A day without a Mexican" đã thể hiện nhưng quả thật là nước Mỹ sẽ rất khó khăn nếu thiếu vắng họ. Xã hội sẽ bớt phần nhộn nhịp vì sự tươi vui và tràn đầy sức sống của một sắc dân phần lớn là chân thật và chăm chỉ.
Công cuộc chống độc tài vẫn đang tiếp tục và đang trả những cái giá cần phải trả cho một tương lai tốt đẹp hơn. Chị là một trong số những người chấp nhận tự đóng góp vào những phí tổn đó cho toàn dân tộc. Chị là: NGUYỄN THÚY HẠNH.
Dưới thể chế Việt Nam Cộng Hòa người dân không chỉ bình đẳng về chính trị mà còn có cơ hội bình đẳng về kinh tế, nên mặc dù chiến tranh khoảng chênh lệch giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị, giữa những người ở thành thị với nhau không mấy khác biệt.
Nếu so sánh với nuôi con thì có 2 việc là cho ăn và dạy dỗ. Ăn uống phải đầy đủ và điều độ (không mặn, ngọt, béo v.v…) để cơ thể khỏe mạnh. Giáo dục không gò bó thì trẻ hoặc hư hay cương cường tự lập, trái lại rầy la đánh đập hay nuông chiều thì trẻ sinh ra nhút nhát, kém tự tin hoặc ỷ lại. NHTƯ ví với bàn tay Midas nuôi dưỡng thức ăn (tiền) cho nền kinh tế, trong khi bàn tay hữu hình (hay thô bạo) của nhà nước (gồm Hành Pháp và Quốc Hội ở Mỹ) có quyền hạn thả lỏng hay siết chặc thị trường.
Bắt đầu từ đây thì xu hướng nịnh nọt nở rộ và tràn lan ra khỏi lãnh vực thơ văn, vào đến tận nhà vệ sinh công cộng – theo ghi nhận của nhà báo Bút Bi : Thấy tóc sếp đen thì nịnh: “Anh lo nghĩ nhiều mà giữ được tóc đen vậy thì tài tình quá!”, tóc sếp bạc thì âu lo: “Anh suy tư công việc nhiều quá nên để lại dấu ấn trên mái tóc anh”. Sếp ốm: “Quanh năm suốt tháng lo cho người khác nên anh chẳng nghĩ đến tấm thân gầy guộc của mình”. Sếp mập: “Anh quả là khổ, làm việc nhiều quá đến không có thời gian tập thể dục...”
Mau quá anh nhỉ! Mới đó đã hai mươi chín năm. Không ngờ đi ăn cưới người cháu vợ ở Cali, gặp lại anh ở phố Bolsa sau gần ba mươi năm. Nhớ ngày nào bốn anh em: Ngọc, Nhất, Tâm, Thể, coi như tứ trụ vây quanh người anh đầu đàn, anh Lê Văn.
Sáng 30 tháng 4, khoảng 6 giờ 30, lệnh gọi tất cả sĩ quan và nhân viên chiến hạm đang sửa chữa tại Hải-Quân Công-Xưởng tập họp tại Bộ-Tư-Lệnh Hạm-Đội. Một sĩ quan cao cấp Hải-Quân tuyên bố rã ngũ. Từ Bộ-Tư-Lệnh Hạm-Đội trở lại HQ 402, với tư cách sĩ quan thâm niên hiện diện, Trung-Úy Cao Thế Hùng ra lệnh Thiếu-Úy Ninh – sĩ quan an ninh – bắn vỡ ổ khóa phòng Hạm-Trưởng, lấy tiền trong tủ sắt phát cho nhân viên để họ tùy nghi. Nhân viên ngậm ngùi rời chiến hạm, chỉ còn một hạ sĩ, một hạ sĩ nhất, một hạ sĩ quan tiếp liệu, vì nhà xa không về được.
Vấn đề, chả qua, là cả ba nhân vật thượng dẫn đều không thích cái thói xu nịnh và đã thẳng thắn nói lên những lời trung thực khiến ông Nguyễn Phú Trọng (và cả giới cầm quyền nghịch nhĩ) nên họ đành phải chịu họa – họa trung ngôn – giữa thời buổi nhiễu nhương. Trong một xã hội mà không có nhân cách người ta vẫn sống (thậm chí còn sống béo tốt hơn) thì những người chính trực bị giam trong Viện Tâm Thần … là phải!
Nay chánh phủ các nước nạn nhơn dịch vũ hán như Huê kỳ, Úc, Gia-nã-đại, Cộng hòa Séc, Đan-mạch, Estonie, Do-thái, Nhật-bổn, Lettonie, Lithuanie, Na-Uy, Nam Hàn, Slovènie, và Anh Quốc đã cùng nhau bày tỏ mối quan tâm và nghi ngờ về kết quả nghiên cứu tìm nguồn gốc Covid-19 của Tổ chức Y tế Thế giới vừa qua tại Trung Quốc và kêu gọi nên có nhận xét độc lập và hoàn toàn khoa học
Những con người bằng xương bằng thịt đang nằm trong nhà giam là những Nhá báo tự do. Họ đòi Đảng và nhà nước tôn trọng quyền làm người và các quyền tự do căn bản của họ. Do đó, trong báo cáo phổ biến ngày 13/01/2021, ông John Sifton, giám đốc vận động châu Á của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) đã tố cáo: “Trong suốt năm 2020, ngoài một số nhà bất đồng chính kiến trực ngôn, công an cũng bắt giam nhiều người khác vì đã nói lên chính kiến của mình và thực hành các quyền tự do ngôn luận cơ bản.”
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.