Hôm nay,  
Việt Báo Online

Về hai tiếng bậu qua

16/06/201905:05:00(Xem: 2117)
Về hai tiếng bậu qua

 

Về hai tiếng bậu qua
 

Nguyễn Văn Sâm

 

Trên mạng bỗng nhiên  thiên hạ bàn ngang tán dọc về chữ Bậu chữ Qua, thôi thì mình cũng bàn  qua chơi theo thiển ý.

Chữ Bậu: Tự điển Nguồn Gốc Tiếng Việt của BS Nguyễn Hy Vọng cho biết Người Nùng có tiếng bậu nghĩa là em, dùng trong cách nói thân mật. Người Thái có tiếng phậu cũng theo nghĩa tương tợ.

Tại sao người VN ở Miền Bắc không có tiếng bậu thân thương như ở Miền Nam?

Có lẽ tiếng phậu của Thái  vào ngôn ngữ của người Nùng rồi đứng đó không ảnh hưởng lên ngôn ngữ Viêt Nam. Còn tiếng Phậu theo người Miên, theo quân Xiêm La vào Miền Nam tạo thành tiếng bậu trong Nam Kỳ.

Người Nam thường nói bậu bạn, do đó bậu khi nhập tịch VN trở thành bạn, trong cách nói thân mật. Thân mật đến nỗi trở thành đồng nghĩa với em, với vợ. Người Nam cũng nói nó làm bạn với …. có nghĩa là cưới vợ lấy chồng với …. Văn thơ Nam Kỳ dùng chữ bậu chỉ người mình thương mến khi nói trực diện.

Dùng thét rồi người ta tưởng rằng bậu chỉ phái nữ, thiệt ra cũng được dung cho phái nam với nghĩa nguyên thủy là bạn là em với cách nói thân mật.

Xin đưa ra ba chữ bậu dùng trong tác phẩm Nôm thế kỷ 19 , cuốn truyện thơ Thạch Sanh Lý Thông.

  1. Khi Lý Thông gặp Thạnh Sanh lần đầu tiên, đã hỏi bằng tiếng bậu khi thấy anh chàng trẻ tuổi nầy quá nghèo khó:

Chẳng hay chú bậu ở đâu[1],

Áo quần chẳng có dãi dầu khá thương?

  1. Khi Lý Thông và mẹ anh ta cố tình dụ Thạnh Sanh bằng cảm tình mời mọc ăn uống để Thạch Sanh nhận lời  đi công việc thế cho mình:

Để phần cho bậu[2] một mâm,

Ở nhà thời mẹ với qua ăn rồi.’

  1. Khi Lý Thông kiếm được Thạch Sanh để nhờ em ta giúp mình đi tìm Công chúa thì cũng miệng lưởi đó:

Vội vàng mừng rỡ: ‘Em ta,

Ngày rày nhớ bậu, xót xa đoạn trường[3].

Với thời gian chữ bậu đã chuyển từ em, bạn, chỉ cả hai giới gái, trai dùng biểu lộ sự thân mật thành em gái thân yêu, thành ‘người yêu nhỏ’ quá hơn sự thân mật thường tình mà ta thấy nhan nhản trong ca dao, trong những lời tỏ tình của trai gái Nam Kỳ.

Chữ qua: Chữ qua  là tiếng biến âm từ tiếng quá (hóa) giọng Triều Châu của chữ ngã 我 (tôi). Dùng tiếng tôi, anh bình thường, người ta thấy không sang, không thân mật, và quan trọng nhứt là hơi mất tự nhiên nên người ta dùng tiếng qua.  Chuyện nầy cũng tương tợ như người Việt Nam thời trước hay dùng toi, moi (tutoyer) khi nói với bạn hay với cả người mình yêu khi mới bắt đầu làm tỉnh tấn công tình cảm người tình. Tuổi trẻ Việt Nam  có một chút học vấn khi bắt đầu tán tỉnh cũng thích dùng  hai từ me, you hơn là anh em, em anh. Chữ qua với nghĩa tôi anh thân mật cũng thấy trong văn chương thế kỷ 19, xin lại trích trong quyển Thạch Sanh Lý Thông .

Cũng là ba trường hợp.

  1. Lý Thông  dùng từ qua, xen kẻ với từ anh khi   mới bắt đầu làm thân với Thạch Sanh.                

                      Lý Thông thấy nói, sầu bi[4]:

Qua xin kết nghĩa vậy thì đệ huynh.

Lời thiệt anh đã trần tình,

Trước sau cặn kẽ phân minh mọi lời.’

  1. Lý Thông dùng từ qua để chứng tỏ mình lớn hơn, cao trọng hơn Thạch Sanh:

Qua thời vốn có một mình,

Mẹ thời già cả kết chưng bạn mày[5].

  1. Khi  Lý Thông dùng cặp bậu qua đi đôi rất nhuần nhuyễn biểu lộ sự thân mật, thương yêu  tuyệt đối thì Thạch Sanh đã mất cảnh giác. Đã quên sự thắc mắc lúc ban đầu khi tự hỏi tại sao họ lại đãi đằng mình thịnh soạn như vậy:

Để phần cho bậu[6] một mâm,

Ở nhà thời mẹ với qua ăn rồi.’

Tóm lại, qua chỉ là chữ tôi, anh, dùng thân mật. Ban đầu  dùng thiệt bình thường giữ bạn bè, sau đó biến thành tiếng của người yêu nói với người yêu, nó tha thiết biết bao như câu ca dao:

Bậu nói với qua bậu không bẻ mận hái đào.

(Vậy chớ?)

Mận đâu bậu bọc, đào nào bậu cầm tay.

Mận đào, bẻ mận hái đào là chỉ sự trăng gió hoa nguyệt, hẹn hò lang chạ của gái trai.

Hiểu câu ca dao trên theo cách xưa sẽ thấy mấy chữ bậu qua kia  diễn tả nỗi xót xa trùng trùng của người trai thốt ra câu  thống trách …

Nói chung hai tiếng bậu qua, một gia tài văn hóa đặc biệt của Nam Kỳ chẳng qua là tiếng nước ngoài du nhập rồi biến dạng. Điều nầy cũng thường thôi vì ngôn ngữ nói chung có tính cách giao lưu. Một từ khi ở nước này nó là một từ bình thường, khi đến nước khác nó mang thêm màu sắc nào đó tùy theo sự sử dụng của chủ mới.

Nguyễn Văn Sâm

Victorville, CA, June 15, 2019

 



[1] Chú bậu ở đâu 注倍唹: Chú em ở đâu? Chú bậu 注倍, tiếng gọi thân thương người nhỏ tuổi hoặc là người mình yêu dấu. Như từ em bậu trong ca dao.

[2] Để phần cho bậu một mâm 㡳分朱倍 蔑𣙺: Câu nói như là thương yêu tình nghĩa nhưng thực chất là dụ để đưa bậu倍 vô chỗ chết. Chữ bậu chỗ nầy rất hay.

[3] Ngày rày nhớ bậu xót xa đoạn trường 𣈜𣈙汝 倍咄車 段 膓: Lâu nay nhớ em lòng đau như cắt. Xạo hết chỗ nói. Làm gì có chuyện nhớ! Làm gì có chuyện xót xa! Bản Nôm viết trường 膓, ruột, bằng chữ đồng âm trường長, dài.

[4] Nghe nói, sầu bi 𠵌吶愁悲: Lý Thông nghe Thạch Sanh nói với vẽ bi quan như vậy thì (làm mặt) buồn.

[5] Kết chưng bạn mày : Kết bạn thân thiết, như từ kết nghĩa anh em. Từ chưng 徵không có vai trò gì đối với nhóm chữ nầy. Bạn mày 伴𠋥: Bạn thân thiết.

[6] Để phần cho bậu một mâm 㡳分朱倍 蔑𣙺: Câu nói như là thương yêu tình nghĩa nhưng thực chất là dụ để đưa bậu倍 vô chỗ chết. Chữ bậu chỗ nầy rất hay.



 

12/09/2019(Xem: 746)
Trước những biến chuyển dân chủ của thế giới, những cuộc vùng dậy của nhân dân bị trị chống áp bức bất công đã khiến cho tập đoàn lãnh đạo Cộng sản Việt Nam hoảng sợ mà cải tổ kinh tế.
12/09/2019(Xem: 1543)
Xuất hiện trong cuộc họp báo lần đầu tiên tại Berlin vào sáng thứ Ba ngày 11 tháng 9 năm 2019 như một ngôi sao điện ảnh đang lên, Joshua Wong, Tổng thư ký Đảng Demosisto tại Hồng Kông, làm cho cảnh tượng chen lấn của giới truyền thông quốc tế trở nên hỗn loạn.
12/09/2019(Xem: 602)
Nhiều tổ chức và văn nghệ sĩ, trí thức đã kêu gọi nhà nước CSVN kiện chính phủ Trung Quốc ra tòa án quốc tế và đồng thời thúc giục hợp tác quốc phòng với các nước có chung quyền lợi hợp pháp trên Biên Đông.
12/09/2019(Xem: 918)
Tôi đến New Orleans vào một ngày hè tháng chín, đây không phải là mùa lễ hội của thành phố nhưng vẫn rất sôi động và náo nhiệt.
11/09/2019(Xem: 826)
Tiểu sử của Bùi Hữu Nghĩa, nhà văn Nôm danh tiếng đầu thế kỷ 19, cho thấy ông bị hoạn nạn trong khi làm quan do ‘trên’ ganh thù kết án xử tử không đúng, được vợ là bà Nguyễn Thị Tồn lặn lội từ Định Tường ra tới kinh đô Huế kêu oan cho chồng.
11/09/2019(Xem: 1509)
Ngoài các thành tựu kinh tế, có lẽ điều phân biệt Trung Quốc với các nước mới nổi khác là quyết tâm không thể lay chuyển của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) thúc đẩy "sự đổi mới vĩ đại của nhà nước Trung Quốc".
11/09/2019(Xem: 831)
Ngày 14 tháng 8 năm 2019, chúng tôi chín người, hai nam bảy nữ đều ở tuổi về hưu, cùng đáp chuyến xe van từ Little Sài Gòn đi học tại Trường Thiền Vipassana thuộc dòng thiền U Ba Khin-Goenka, trong thành phố Twentynine Palms thuộc quận hạt San Bernadino.
11/09/2019(Xem: 880)
Lãm Thúy, một hồn thơ độc đáo trong nền thi ca Viêt Nam ở hải ngoại. “ Còn Nguyên Nỗi Ngậm Ngùi”, tập thơ đầu tiên của Lãm Thúy xuất hiện trên thi đàn vào năm 2000, đến nay gần 20 năm, được thử thách qua thời gian, thơ của Lãm Thúy luôn có mặt trong những cuôc hành trình thơ của cộng đồng người Việt tị nạn.
11/09/2019(Xem: 543)
Mới mà đã hai mươi năm trôi qua kể từ khi chuyển về cái tiểu trấn xinh xinh dễ thương này, hai mươi năm cũng là tựa, là lời của một bài hát; nói theo điển cố thì hai mươi năm như "Bóng câu qua cửa sổ"
11/09/2019(Xem: 851)
Hôm nay, kỷ niệm 18 năm sau ngày 9/11/2001, nước Mỹ bị tai họa khủng bố, xin gửi các bạn một bài viết của tôi với tựa đề: Căn Cước Người Tỵ Nạn Trong Ngày 9/11.
10/09/2019(Xem: 1677)
Nhà văn Dương Nghiễm Mậu, một tài năng đáng quý, một nhân cách đáng trọng, đã Ra Đi.
10/09/2019(Xem: 364)
Thi Ca và Nguyễn Thị Khánh Minh chính là một hôn phối lý tưởng. Mỗi phía đã tìm được nửa phần trái tim thất lạc của mình.
10/09/2019(Xem: 1034)
Bằng một phản ứng nhanh chóng, hôm nay, ngày 10 tháng 9 năm 2019, Hua Chunying, Phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Trung Quốc tại Bắc Kinh, đã chính thức lên tiếng phản đối Heiko Maas, Ngoại trưởng nước Cộng hoà Liên bang Đức, về một cuộc họp tại Berlin với Joshua Wong, nhà hoạt động dân chủ Hồng Kông.
10/09/2019(Xem: 1403)
Cuộc cạnh tranh quyết liệt giữa xe ôm truyền thống và xe ôm hiện đại Uber và Grab hiện nay ở Việt Nam.
10/09/2019(Xem: 745)
Vừa rời chiếc xe buýt của công ty du lịch Trafalgar, tôi chú ý ngay đến một nhóm đàn ông lớn tuổi, người Nga, ngồi bên trái lối đi, cạnh con kinh đào.
Tin công nghệ
Vào một ngày cuối tuần tràn ngập ánh nắng ở Los Angeles, Netflix đã biến bến tàu Santa Monica - một trong những điểm du lịch sầm uất nhất của thành phố, trở thành một nơi có không gian 3 chiều. Bến tàu Santa Monica trở thành thị trấn Indiana vào những năm 1980, nơi bộ phim nổi tiếng "Stranger Things" (tựa tiếng Việt: Cậu bé mất tích) được thực hiện. Những công trình kiến trúc hơn 100 năm tuổi được trang trí để phù hợp với bối cảnh của bộ phim, cùng đu quay khổng lồ nhấp nhánh ánh đỏ bên bờ biển Thái Bình Dương. Đêm trước hôm đó, một bữa tiệc xa hoa đã được tổ chức.
Từ lâu, giới thạo tin đã tin rằng, Samsung sẽ thực hiện một cuộc cách mạng lớn trên Galaxy S11 ra mắt vào đầu năm 2020, sau những thay đổi chưa tích cực trên thế hệ Galaxy S10.
Khoảng giữa tháng 09/2019, một nhóm nhà khoa học tại Đại học Michigan, Mỹ đã phát triển được tấm pin năng lượng Mặt Trời trong suốt như kính cửa sổ. Với khám phá mới, họ kỳ vọng pin năng lượng Mặt Trời sẽ không chỉ là những tấm panel tối màu lắp trên mái nhà, mà thay vào đó có thể trở thành cửa sổ từng ngôi nhà cho ánh sáng chiếu qua, hoặc lắp toàn bộ kính xung quanh những tòa nhà cao tầng, vừa đẹp vừa có thể tạo ra năng lượng sạch.
Khoảng giữa tháng 09/2019, Bob Iger - Giám đốc điều hành của Disney, đồng thời cũng vừa từ chức khỏi Hội đồng quản trị của Apple sẽ ra mắt một cuốn sách vào cuối tháng. Iger đã chia sẻ một số trích đoạn quan trọng về Steve Jobs - đối tác, đồng nghiệp và là người bạn thân thiết của ông.
Tựa những sợi tơ trời – mảnh dẻ và tinh tế - những sợi khí sốc, phát sáng được phủ khắp trời phía Chòm sao Thiên Nga (Chòm Cygnus).
Khoảng giữa tháng 09/2019, có vẻ như Facebook vẫn chưa có ý định từ bỏ phát triển các thiết bị phần cứng, nhằm kết nối mọi người trên thế giới. Hãng đã tiếp tục ra mắt Portal TV, một thiết bị giúp biến chiếc TV thành công cụ chat video.
Lệnh cấm của Mỹ đối với Huawei vẫn đang tiếp tục ảnh hưởng đến công ty, khi tư cách thành viên của họ trong nhiều nhóm lợi ích khác nhau liên tục bị đe dọa
Giá dầu hiện đã qua thời kỳ hoàng kim do sự bùng nổ của ngành khai thác dầu đá phiến, nhu cầu từ Trung Quốc giảm mạnh còn Tổ Chức Các Nước Xuất Khẩu Dầu Mỏ (OPEC - The Organization of the Petroleum Exporting Countries) không đồng ý cắt giảm thêm sản lượng
Galaxy Fold là chiếc smartphone màn hình gập đầu tiên của Samsung. Bên cạnh đó, nó cũng là thiết bị đầu tiên với thiết kế như vậy từ một thương hiệu lớn. Việc phát hành sản phẩm được lên kế hoạch cho tháng 04/2019 nhưng đã phải hoãn lại do một số lỗi kỹ thuật.
Hồi năm 2016, Ủy Ban Châu Âu EC yêu cầu Apple trả lại 13 tỷ Euro, tương đương 14.3 tỷ USD tiền thuế cho Ireland. EC cho rằng doanh nghiệp Mỹ nhận nhiều lợi ích thuế "bất hợp pháp" trong 20 năm. Cả chính phủ Ireland lẫn Apple đều phản đối yêu cầu được đưa ra.
Trong khi bay từ Munich đến Singapore hồi đầu tháng 09/2019, một hành khách đã chụp được hình ảnh của một cơn bão sét đang diễn ra và bắt gặp một điều bất ngờ: tia sét khổng lồ.
Biến đổi khí hậu không chỉ gây ra những cơn bão, những đợt nắng nóng mà còn đang khiến tất cả mọi người ốm yếu hơn. Từ hen suyễn, dị ứng theo mùa, bệnh tim mạch, bệnh phổi cho đến cả nguy cơ chấn thương và rủi ro y tế đều được thúc đẩy bởi biến đối khí hậu.
Khoảng giữa tháng 09/2019, một số nguồn tin cho biết, Apple sắp đầu tư một khoản tiền lớn vào Corning để đẩy mạnh quá trình phát triển kính cường lực cho iPhone
Khoảng giữa tháng 09/2019, Facebook đã công bố chi tiết về Hội đồng giám sát tối cao chuyên nhiệm về các quyết định nội dung – có quyền phản bác ý kiến của CEO Mark Zuckerberg.
Khoảng giữa tháng 09/2019, các nhà khoa học tại Viện MIT đã phát minh ra một vật liệu đen hơn cả Vantablack – loại vật liệu phủ của chiếc BMW X6 siêu đen. Vật liệu mới được làm bằng sợi nano carbon với cấu trúc xếp dọc (CNT) phủ trên các lá nhôm khắc chlorine (clo). Kết quả là nó có thể hấp thụ đến 99.995% ánh sáng chiếu vào.