Hôm nay,  

Vòm Nhiệt, Hiện Tượng Thời Tiết Đang Thiêu Đốt Vùng Đông Bắc Hoa Kỳ, Là Gì?

28/06/202400:00:00(Xem: 2587)

vom nhiet
Vòm nhiệt (heat dome) giống như một cái mái vòm bao trùm một khu vực, khiến không khí trong đó nóng bức và ngột ngạt. (Nguồn: Chụp lại từ YouTube)
 
Vòm nhiệt (heat dome) là hiện tượng thời tiết khi có một vùng áp suất cao trong khí quyển giữ chặt nhiệt lại trong một khu vực. Để dễ hiểu hơn, quý vị có thể hình dung Vòm nhiệt giống như một cái nắp vung khổng lồ đậy kín cả một khu vực, không cho không khí nóng thoát ra. Không khí nóng bị ứ đọng lại một chỗ (trời đứng gió), không thể thoát ra ngoài, sẽ làm cho khu vực đó trở nên nóng hầm hập.
 
Vòm nhiệt có thể tồn tại từ vài ngày cho đến vài tuần. Trong thời gian này, mọi sinh vật trong khu vực, kể cả con người, sẽ phải chịu đựng không khí nóng bức và ngột ngạt, giống như đang sống trong một lò nướng khổng lồ. Trong tháng 6/2024, khu vực từ Trung Tây đến New England đã trải qua nhiều ngày oi ả, nóng bức khi bị một vòm nhiệt phủ kín.
 
Vòm nhiệt hay có liên quan đến dòng gió xoáy (jet stream), một dải gió mạnh ở trên cao trong bầu khí quyển thổi rất nhanh từ phía tây sang phía đông. Thông thường, dòng jet stream có dạng sóng, di chuyển uốn khúc lên phía bắc rồi xuống phía nam và sau đó lại lên phía bắc. Các khúc uốn lượn càng trở nên lớn hơn (di chuyển lên cao hơn và xuống sâu hơn), dòng gió xoáy sẽ di chuyển chậm hơn. Khi các khúc uốn lượn này lớn đến mức jet stream di chuyển rất chậm hoặc thậm chí ngừng hẳn, đứng yên một chỗ, đó là lúc có thể xảy ra hiện tượng Vòm nhiệt.
 
Khi di chuyển xa về phía bắc, dòng gió xoáy đẩy không khí lên cao, tích tụ lại, sau đó bắt đầu chìm xuống. Khi chìm xuống, khối không khí này trở nên ấm hơn và làm giảm độ ẩm, khiến bầu trời trong xanh hơn. Khi bầu trời trong xanh và ít mây, ánh nắng mặt trời không bị cản trở và chiếu trực tiếp xuống mặt đất, làm cho không khí gần mặt đất ngày càng nóng hơn.
 
Nếu trong khu vực có đồi núi, khi không khí ở gần mặt đất di chuyển qua các dãy núi rồi trườn xuống phía bên kia, có thể sẽ trở nên nóng hơn nữa. Sự nóng lên này được gọi là downslope warming (tạm hiểu là nóng dần khi xuống thấp), góp phần làm tăng nhiệt độ ở những khu vực phía dưới. Khi xảy ra hiện tượng vòm nhiệt ở Tây Bắc Thái Bình Dương năm 2021, nhiệt độ ở Washington lên tới 120 độ F (49 độ C), còn ở British Columbia, Canada, nhiệt độ tăng vọt lên 121 độ F (49.5 độ C), cao hơn kỷ lục nhiệt độ trước đó của Canada tới 8 độ F (4 độ C).
 
Tác động của con người
 
Hiện tượng vòm nhiệt thường tồn tại trong vài ngày, nhưng cũng có thể lâu hơn. Các vòm nhiệt cũng có thể di chuyển, ảnh hưởng đến các khu vực lân cận trong một hoặc hai tuần. Thí dụ, vòm nhiệt bắt đầu xuất hiện ở Texas và Mexico vào tháng 6/2023, nhưng tới tháng 7 đã “chạy” tới khu vực Tây Nam.
 
Trong những trường hợp hiếm hoi, vòm nhiệt có thể tồn tại dai dẳng hơn, gây ra những tác động nghiêm trọng. Năm 1980, khu vực miền Nam Hoa Kỳ bị một vòm nhiệt “thiêu đốt” suốt nhiều tuần lễ ngay giữa mùa hè; có tới 10,000 người đã chết trong thời gian này. Một thí dụ khác là thời Dust Bowl đầu thập niên 1930, hiện tượng vòm nhiệt đã hoành hành trên khắp Hoa Kỳ, gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng.
 
Vòm nhiệt có thể gây ra những tác động nghiêm trọng đối với con người, vì kiểu thời tiết tạo ra hiện tượng này thường dẫn đến tình trạng đứng gió và độ ẩm tăng. Trời đứng gió thì không khí không lưu thông tốt, còn độ ẩm cao thì làm cho mồ hôi khó bay hơi nhanh được. Cả hai yếu tố này đều làm cho cảm giác nóng nực trở nên khó chịu hơn – và cũng nguy hiểm hơn – vì cơ thể con người lúc này sẽ không thể tự làm mát hiệu quả bằng cách đổ mồ hôi.
 
Người ta dùng chỉ số nóng nực (heat index), kết hợp giữa nhiệt độ thực tế và độ ẩm trong không khí, để nói đến nhiệt độ theo cảm giác chứ không phải nhiệt độ thực tế; tức là có khi nhiệt độ thực tế chỉ 35 độ C, nhưng hầu hết mọi người sẽ cảm thấy trời nóng như cỡ 37-38 độ C. Nếu độ ẩm cao, không khí cũng sẽ không hạ nhiệt được nhiều vào ban đêm. Những đêm oi ả này, nếu không có máy điều hòa không khí (máy lạnh) sẽ rất dễ bị mắc các bệnh liên quan đến nhiệt, thậm chí có thể dẫn đến tử vong. Đặc biệt trong tình hình Trái đất ngày càng nóng lên (global warming), nhiệt độ bình thường vốn đã cao hơn ngày xưa rồi.
 
Để thấy mức độ nguy hiểm khi xảy ra hiện tượng Vòm nhiệt có nhiệt độ và độ ẩm cao: mùa hè năm 1995 ở Hoa Kỳ, khu vực Chicago đã trải qua một đợt nóng kinh hoàng với hiện tượng này, ước tính có tới 739 người chết chỉ trong vòng 5 ngày.
 
Nguồn: “What is a heat dome? A meteorologist explains the weather phenomenon baking the northeast quarter of the US” được đăng trên trang TheConversation.com.
 

In Trang
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
1234567Trang sauTrang cuối

Khi nhiều nơi trên thế giới sửa soạn đón năm mới vào đầu tháng Giêng, thì ở không ít quốc gia và nền văn hóa khác, năm mới lại đến vào những thời điểm hoàn toàn khác. Dù là lịch Gregory, lịch âm, lịch dương–âm hay các hệ lịch cổ gắn với tôn giáo và thiên nhiên, việc đánh dấu một năm mới vẫn là tập tục lâu đời. Ăn uống, lễ nghi, sum họp gia đình và suy ngẫm về năm cũ là những điểm chung; khác biệt nằm ở nhịp thời gian và ý nghĩa tinh thần mà mỗi nền văn hóa gửi gắm vào khoảnh khắc ấy.

Năm 2025 là một năm sôi động của khoa học, khi những bước tiến lớn đã được thực hiện trong nhiều lĩnh vực, từ y học, thiên văn, khảo cổ đến công nghệ sinh học và trí tuệ nhân tạo. Những phát hiện và sự kiện này không chỉ mở rộng hiểu biết của con người về thế giới, mà còn đặt ra nhiều câu hỏi mới, thúc đẩy sự phát triển của khoa học và công nghệ trong tương lai.

Ở Hoa Kỳ, khoa học xưa nay hiếm khi giành hàng tít lớn trên báo, cho dù ngân sách nghiên cứu suốt nhiều thập niên vẫn vững vàng qua mọi triều tổng thống như một thứ “quốc ước bất thành văn” về tri thức thuần túy. Năm 2025, khúc quân hành êm ả đó bỗng khựng lại: chính quyền Donald Trump, trở lại Nhà Trắng với nghị trình cải tổ khoa học và kỹ nghệ theo hướng ý thức hệ, đã kéo chính sách khoa học từ trang trong ra thẳng trang nhất.

Thuế quan — thứ từng vắng bóng trên mặt báo suốt nhiều thập niên — nay trở lại trung tâm chính sách kinh tế Hoa Kỳ, trong lúc Tối Cao Pháp Viện đang xét tính hợp hiến của các mức thuế toàn cầu do Tổng thống Donald Trump ban hành. Bài viết dưới đây, theo phân tích của Kent Jones, giáo sư kinh tế danh dự Đại học Babson, đăng trên The Conversation ngày 11 tháng 12 năm 2025, nhằm giải thích cặn kẽ thuế quan là gì, ai thực sự gánh chịu, và vì sao vấn đề này đang tác động trực tiếp đến túi tiền và tương lai kinh tế nước Mỹ. Thuế quan, nói gọn, là thuế đánh lên hàng hóa nhập cảng. Khi một công ty Hoa Kỳ nhập hàng từ nước ngoài, Cơ quan Hải quan và Biên phòng Hoa Kỳ sẽ gửi hóa đơn thuế; doanh nghiệp phải nộp đủ thì hàng mới được thông quan. Trên giấy tờ, người trả thuế là nhà nhập cảng. Nhưng trên thực tế, phần lớn chi phí ấy được chuyển thẳng sang người tiêu dùng qua giá bán cao hơn — từ thực phẩm, xe cộ cho đến quà tặng cuối năm.

Vào những ngày cuối tháng Tám của năm 2025, tôi cùng hai đồng nghiệp đã quyết định từ bỏ chức vụ tại Cơ Quan Kiểm Soát và Phòng Bệnh (CDC). Chúng tôi ra đi vì không thể tiếp tục im lặng khi chứng kiến tính liêm chính khoa học ngày một xói mòn, còn cơ sở hạ tầng y tế công cộng của quốc gia cứ dần rệu rã dưới sự lãnh đạo của Robert F. Kennedy Jr., Bộ trưởng Bộ Y tế và Nhân sinh (HHS). Khi đó, chúng tôi đã khẩn thiết kêu gọi Quốc Hội, các tổ chức chuyên ngành và các bên liên quan trong lĩnh vực y tế công cộng hãy can thiệp trước khi xảy ra những thiệt hại không thể cứu vãn. Tôi rời đi với niềm tin mọi thứ rồi sẽ được chấn chỉnh.

Khi nhìn bản đồ thế giới và duyệt xét lịch sử hình thành, chúng ta nhận thấy có rất nhiều điểm tương đồng giữa Canada và Úc Đại Lợi.

Người Việt miền Nam từng trải qua một bài học cay đắng: sau 1975, những lời nói về “thống nhất” và “hàn gắn” không bao giờ đi cùng sự nhìn nhận. Không một lời chính thức nào nhắc đến các trại cải tạo, những cuộc tước đoạt, hay những đời sống bị đảo lộn dưới tay những người nhân danh chiến thắng. Không có sự thật, hòa giải chỉ là chiếc khẩu hiệu rỗng. Câu chuyện nước Mỹ hôm nay, khi chính quyền muốn làm mờ các chứng tích về chế độ nô lệ, cho thấy một điều quen thuộc: không quốc gia nào trưởng thành bằng cách giấu đi phần tối. Sự thật không tự biến mất chỉ vì người ta muốn quên.

Hai mươi năm trước, Thống đốc Jeb Bush ký đạo luật “stand your ground” (đứng vững tại chỗ), được giới ủng hộ xem là một biện pháp chống tội phạm dựa trên “lý lẽ thường tình”. Lời hứa khi ấy: bảo vệ người dân tuân thủ pháp luật khi họ dùng vũ lực để tự vệ. Sau vụ George Zimmerman được tha trong cái chết của Trayvon Martin, đồng bảo trợ dự luật, dân biểu Dennis Baxley, vẫn bảo rằng “trao quyền” cho người dân sẽ giúp chặn bạo lực.

“Di sản, còn có thể mang hình thức phi vật thể của lối nghĩ, lối sống, lối hành động, mà con người miền Nam khi xưa đã được trau dồi, hun đúc qua tinh thần của thể chế, của một nền dân chủ hiến định. Chính con người, chính cộng đồng xã hội mới là trung tâm và cũng là cội nguồn lẫn mục đích của mọi bản hiến pháp.” – Hải Sa, “Ngót 60 năm từ một khế ước nhân quyền dang dở,” trang 56 Cùng với tin tạp chí Luật Khoa vừa được đề cử giải thưởng Tự Do Báo Chí năm 2025 của Tổ chức Phóng viên Không Biên giới, ban chủ trương trong một thư tới độc giả vào cuối tháng 10 đồng thời thông báo việc phát hành ấn bản đặc biệt với chủ đề “70 Năm Việt Nam Cộng Hòa – Chân Dung & Di Sản” gồm 86 trang, với 14 bài vẽ lại hành trình từ ra đời tới bị bức tử của nền dân chủ duy nhất của Việt Nam và di sản của thể chế yểu mệnh này để lại. Bài này nhằm điểm qua nội dung của ấn bản đặc biệt này, và sẽ chú trọng vào một bài đã gợi nơi người viết một suy tư sâu sắc.

Một nhóm sử gia, thủ thư và tình nguyện viên đang gấp rút chạy đua với thời gian – và với chính quyền Trump – để giữ lại những mảnh ký ức của nước Mỹ.Từ hình ảnh người nô lệ bị đánh đập, các trại giam người Mỹ gốc Nhật trong Thế Chiến II, đến những bảng chỉ dẫn về biến đổi khí hậu ở công viên quốc gia, tất cả đều có thể sớm biến mất khỏi tầm mắt công chúng. Trong vài tháng gần đây, hơn một ngàn sáu trăm người – giáo sư, sinh viên, nhà khoa học, thủ thư – đã âm thầm chụp lại từng góc trưng bày, từng bảng giải thích, để lập ra một kho lưu trữ riêng tư. Họ gọi đó là “bản ghi của công dân” – một bộ sưu tập độc lập nhằm bảo tồn những gì đang tồn tại, trước khi bị xoá bỏ bởi lệnh mới của chính quyền.
1234567Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.