Carlos Javier Lopez Benitez, 27 tuổi, người Paraguay, đến tòa di trú New York vào ngày 16 tháng 7 để tham dự phiên điều trần về đơn xin tị nạn — nhưng lại bị bắt ngay tại hành lang, trước mặt hai người chị. Một phóng viên chụp được cảnh anh giằng co với nhân viên liên bang, trong khi cô Lilian Lopez, chị anh, ôm chặt lấy cánh tay em, khóc nghẹn. Nhân viên phải gỡ tay cô ra.
Đây không phải trường hợp cá biệt.
Từ tháng Năm, dưới chính sách mới của Tổng thống Donald Trump, các cơ quan thực thi di trú được phép bắt giữ di dân ngay tại tòa án — nơi trước đây từng được xem là vùng trung lập để khuyến khích người nhập cư hợp tác với hệ thống pháp luật. Nay, các hành lang tòa án biến thành hiện trường hành pháp: đặc vụ mang khẩu trang mai phục sẵn, rồi bất ngờ ập đến sau phiên xử. Bên cạnh họ là các ký giả, chính khách và nhà hoạt động — chen chúc giữa những cuộc giằng co, tiếng gào khóc, và ống kính chực chờ chụp lại một “vở tuồng” hằng ngày.
“Cảnh em tôi bị bắt cứ hệt như một màn diễn tuồng,” Porfiria Lopez, chị của Lopez Benitez, nói. “Câu hỏi để lại cho chúng tôi là: họ chọn ai để bắt? Ngẫu nhiên hay có sắp đặt?”
Lopez Benitez vượt qua biên giới phía nam vào Hoa Kỳ từ tháng 5, năm 2023. Cảnh sát biên phòng Arizona tạm giữ anh rồi sau đó anh được thả ra trong lúc chờ hồ sơ tị nạn được cứu xét. Trong khi chờ đợi, Anh về New York sống với hai chị — cả hai đều là công dân Mỹ — và làm nghề xây dựng tại Queens. Theo gia đình và luật sư, anh không có tiền án.
Anh luôn tuân thủ lệnh hầu tòa. Tại phiên xử ngày 16 tháng 7, thẩm phán lên lịch điều trần tiếp theo vào năm 2029 — thời điểm hồ sơ tị nạn của anh ước đoán sẽ được cứu xét. Khoảng cách thời gian này là thường tình, bởi vì hệ thống toà di trú đang quá tải với hàng triệu hồ sơ, khiến tiến trình kéo dài suốt nhiều năm.
Nhưng ngay khi bước ra khỏi phòng xử, anh bị nhân viên liên bang bao vây và bắt giữ. Họ đưa anh vào phòng tạm giam tại tòa nhà 26 Federal Plaza trong ba ngày, rồi chuyển tới một trại giam ở tận Houston — cách đó hơn 2,500 cây số.
Các luật sư của Lopez Benitez nộp đơn khiếu nại, cho rằng việc bắt giữ là vô lý: anh đang trong tiến trình hợp pháp, không bỏ trốn, không nguy hiểm, và có quyền được tại ngoại. Phía chính phủ phản bác rằng việc nhập cảnh bất hợp pháp khiến anh thuộc diện bắt buộc giam giữ, không được xin tại ngoại, và họ nói rằng phía luật sư không đưa ra được lý do “bất thường” nào để yêu cầu anh được tự do.
Tuần rồi, một bước ngoặt xảy ra: Thẩm phán liên bang Dale E. Ho ra lệnh trả tự do cho Lopez Benitez và cho phép anh trở lại New York trong lúc chờ xử.
Tuần rồi, một bước ngoặt xảy ra: Thẩm phán liên bang Dale E. Ho ra lệnh trả tự do cho Lopez Benitez và cho phép anh trở lại New York trong lúc chờ xử.
Chiều thứ Năm, hai tuần sau vụ bắt giữ, ICE thông báo với gia đình rằng anh sẽ được chuyển về lại 26 Federal Plaza lúc 6 giờ chiều, nhưng không nói thêm gì khác. Khi hai chị của anh đến nơi, tòa nhà đã đóng cửa. Họ đi vòng quanh trong mưa lất phất, rồi tìm được một lối ra phụ.
Họ đứng chờ, cầm tấm bảng vẽ hình Người Nhện Superman — hình ảnh siêu anh hùng mà em mình yêu thích — cùng dòng chữ: “Chào mừng em về nhà. Tụi chị nhớ em.”
Sau gần một giờ, họ thấy một bóng người quen thuộc tiến về phía cửa kính: mái tóc xoăn thân quen, áo nỉ, quần thể thao trắng, em được hộ tống bởi đặc vụ ICE.
Họ hét lên mừng rỡ, chạy đến ôm chầm lấy thằng em. Lopez Benitez úp mặt vào vai chị khóc nức nở.
Một trong hai viên chức đứng lùi lại, lặng nhìn cuộc hội ngộ. Ông nói bằng tiếng Tây Ban Nha: “Chúc may mắn.” Rồi lặng lẽ bỏ đi.
**
Cảnh tượng kết thúc như có hậu trong nước mắt — nhưng đó chỉ là đoạn giữa của một vở tuồng chưa hạ màn. Cuộc chiến pháp lý vẫn còn gay go trước mắt. Và những hành lang toà án, ngày mai rồi ngày kia, vẫn sẽ là nơi giăng bẫy.
Nguyên Hòa biên dịch
***
Phụ Lục Pháp Lý:
Những người di dân đang bị bố ráp, bắt bớ ở khắp nơi trên đất nước Hoa Kỳ như trường hợp của Lopez Benitez có thuộc dạng di dân lậu? Họ có quyền ở Mỹ hay không, có hợp pháp không?
1. Luật Hoa Kỳ nói gì?
Theo Luật Di trú Hoa Kỳ (Immigration and Nationality Act - INA), cụ thể là điều khoản §208, một người:
“có thể xin tị nạn nếu đang có mặt tại Hoa Kỳ hoặc đến biên giới của Hoa Kỳ, dù có hay không có giấy tờ nhập cảnh.”
⭢ Tức là: Người vượt biên rồi tự ra trình diện và xin tị nạn không vi phạm luật tị nạn, vì họ đang sử dụng đúng quyền được nộp đơn xin để được bảo vệ.
2. Luật quốc tế nói gì?
Theo Công ước Geneva 1951 về quy chế tị nạn, điều 31:
Các quốc gia không được trừng phạt người xin tị nạn chỉ vì họ nhập cảnh trái phép, miễn là họ trình diện ngay lập tức và đưa ra lý do chính đáng về việc xin tị nạn.
⭢ Hoa Kỳ là nước ký kết Công ước này, và có nghĩa vụ tuân thủ.
3. Vượt biên và xin tị nạn — ranh giới pháp lý
Mọi thắc mắc về luật pháp định cư, xin liên lạc văn phòng luật sư Robert Mullins, RMI-USA Inc., 714-294-3888, email: [email protected]
Gửi ý kiến của bạn
