Hôm nay,  

Vì Sao Ngày Càng Có Nhiều Người Dưới 50 Tuổi Mắc Bệnh Giời Leo “Shingles”?

03/11/202300:00:00(Xem: 1086)

benh zoi leo
Bệnh giời leo (shingles) là kết quả của sự tái hoạt động của virus Herpes Zoster, cũng là virus gây ra bệnh thủy đậu. (Nguồn: Chụp lại từ YouTube)

Cách đây không lâu, ngôi sao nhạc pop 29 tuổi Justin Bieber đã phải hủy chuyến lưu diễn quốc tế sau khi một phần khuôn mặt của anh bị liệt do biến chứng của bệnh giời leo (shingles), bệnh lo một loại siêu vi gây ra và được cho là chỉ ảnh hưởng đến người cao niên. Tuy nhiên, thực tế là bất cứ ai cũng có thể mắc bệnh giời leo và có một số bằng chứng cho thấy số trường hợp mắc bệnh ngày càng gia tăng ở người dưới 50 tuổi.
 
Theo Cơ quan Kiểm soát và Phòng bệnh (CDC), từ năm 1998 đến năm 2019, tỷ lệ mắc bệnh giời leo tăng ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là ở những người trong độ tuổi 30 và 40. Bệnh có thể gây phát ban đau đớn, phồng rộp, thường là ở một bên mặt hoặc cơ thể, cùng với cảm giác nóng rát hoặc ngứa ran, nhức đầu, ớn lạnh, đau bụng, mệt mỏi và suy nhược.
 
Một nghiên cứu năm 2023 của Duke University, chưa được bình duyệt, đã phát hiện ra rằng các trường hợp mắc bệnh “herpes zoster phthalicus” – một dạng bệnh giời leo ảnh hưởng đến mắt – tăng nhanh hơn một chút so với các loại bệnh giời leo thông thường (herpes zoster) trong khoảng thời gian từ tháng 1/2018 đến tháng 12/2021. Đáng chú ý, nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc cả hai dạng bệnh này đều tăng đáng kể ở những người trong độ tuổi 30 và 40. Trước đó, một nghiên cứu ở Minnesota từ năm 1945 đến năm 2007 cho thấy số trường hợp mắc bệnh giời leo đã tăng hơn bốn lần và mức độ ảnh hưởng cao nhất là ở những người dưới 50 tuổi.
 
Điều khiến các chuyên gia bối rối là mặc dù đã có vắc xin để ngăn ngừa bệnh giời leo ở những người từ 50 tuổi trở lên, nhưng tỷ lệ mắc bệnh giời leo vẫn tăng dần và đều đặn trong nhiều năm và nhìn chung ảnh hưởng đến tất cả các nhóm tuổi, ngoại trừ trẻ nhỏ.
 
Tại sao ai cũng có thể mắc bệnh giời leo?
 
Sau khi một người bị thủy đậu (chickenpox), vi-rút varicella zoster ẩn náu và tồn tại ở một số dây thần kinh trong nhiều năm, đôi khi nhiều thập niên. Đó là lý do tại sao bệnh giời leo có thể tấn công ở mọi lứa tuổi sau khi đã từng bị thủy đậu.
 
Stuart Ray, giáo sư y khoa và các bệnh truyền nhiễm tại Johns Hopkins University School of Medicine ở Baltimore, cho biết: “Rất dễ nhận biết khi phát ban nổi lên. Đôi khi bệnh nhân có thể bị đau trước khi phát ban, nhưng rất khó để chẩn đoán nếu chỉ dựa vào cơn đau.”
 
Ngay cả sau khi vết phát ban đã hết, các biến chứng vẫn có thể xảy ra. Loại phổ biến nhất là cảm giác nóng rát ở các dây thần kinh và trên da, được gọi là đau dây thần kinh postherpetic, có thể kéo dài trong nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm. Các biến chứng tiềm ẩn khác bao gồm nhiễm trùng da do vi khuẩn, mắt bị tổn thương mắt và ảnh hưởng tới thị lực.
 
Bệnh giời leo thường được điều trị bằng thuốc diệt siêu vi, bao gồm acyclovir, valacyclovir và famciclovir. Những loại thuốc này có thể rút ngắn thời gian và mức độ nghiêm trọng của bệnh, đặc biệt là khi được sử dụng trong vòng 72 giờ kể từ khi phát ban xuất hiện.
 
Nguyên nhân số ca bệnh gia tăng
 
Vẫn chưa rõ chính xác tại sao tỷ lệ mắc bệnh giời leo ngày càng gia tăng, và tại sao nó lại gia tăng ở người dưới 50 tuổi. Nhưng có một số giả thuyết.
 
Trước khi có vắc xin thủy đậu, hầu hết mọi người đều mắc bệnh thủy đậu khi còn nhỏ. Điều này giúp họ có khả năng miễn dịch khi tiếp xúc với vi rút về sau, và cũng có nghĩa là hệ thống miễn dịch thường nhận được lời nhắc nhở để duy trì khả năng phòng vệ chống lại bệnh thủy đậu và ngăn chặn virus thủy đậu đang ẩn náu trong cơ thể.
 
Nhưng sau khi vắc xin thủy đậu xuất hiện ở Hoa Kỳ vào năm 1995, không còn mấy ai tiếp xúc với loại vi-rút rất dễ lây lan này. Daniel M. Sullivan, bác sĩ nội khoa tại Cleveland Clinic, giải thích: nếu không có sự tiếp xúc thường xuyên, vốn sẽ giúp mọi người duy trì kháng thể chống lại vi rút, tỷ lệ mắc bệnh thủy đậu xuất hiện sau thời gian ngủ đông sẽ tăng lên.
 
Một giả thuyết khác có liên quan đến căng thẳng. Stress có thể góp phần kích hoạt lại virus thủy đậu ở người lớn. Trong một nghiên cứu đăng trên British Journal of Dermatology năm 2021, các nhà nghiên cứu đã theo dõi 77,310 người trên 40 tuổi ở Đan Mạch, và phát hiện ra rằng những người bị căng thẳng nặng nề trong cuộc sống hàng ngày có nguy cơ phát triển bệnh giời leo cao hơn trong khoảng thời gian 4 năm.
 
Trong khi đó, người ta cũng nghiên cứu xem liệu các yếu tố môi trường – chẳng hạn như nhiệt độ cao hơn và độ ẩm cao hơn hoặc những thay đổi theo mùa – có thể đóng vai trò trong việc bùng phát số ca bệnh giời leo hay không. Nhưng một số chuyên gia thấy bằng chứng này rất mong manh.
 
Biện pháp phòng ngừa
 
Bản thân bệnh giời leo không lây nhiễm; nhưng bệnh thủy đậu thì có. Nếu người bị bệnh giời leo – thường bị nổi các mụn nước có chứa dịch – tiếp xúc trực tiếp với người chưa từng mắc bệnh thủy đậu hoặc chưa từng tiêm vắc xin thủy đậu, thì người bị tiếp xúc đó có thể bị thủy đậu.
 
Những người chưa bao giờ mắc bệnh thủy đậu và chưa bao giờ tiêm vắc xin thủy đậu nên cân nhắc đi tiêm phòng. Thủy đậu có thể là một căn bệnh nguy hiểm, dẫn đến các biến chứng như viêm phổi, viêm màng não óc (encephalitis) và nhiễm trùng máu (sepsis). Những người tiêm vắc xin thủy đậu có nguy cơ mắc bệnh giời leo thấp hơn những người từng bị thủy đậu.
 
Theo một nghiên cứu trên Tạp chí Journal of Infectious Diseases năm 2022, kể từ khi vắc xin thủy đậu được phổ biến rộng rãi, khoảng 90% trẻ em ở Hoa Kỳ đã được tiêm vắc xin phòng bệnh thủy đậu. Nếu khuynh hướng này vẫn tiếp tục duy trì, “có thể sẽ đến lúc bệnh thủy đậu bị loại bỏ và mọi người không còn mắc bệnh giời leo nữa.” Nhưng tương lai đó vẫn chưa đến.
 
Trong khi đó, kể từ năm 2017, đã có một cách hiệu quả cao để ngăn ngừa bệnh giời leo ở người lớn: vắc xin Shingrix.
 
Schaffner cho biết: “Đây là một loại vắc xin rất thành công. Đúng, cần phải tiêm hai liều, dù khá đau túi tiền nhưng rất đáng giá để có thể tránh bị bệnh giời leo.” Theo CDC, phác đồ hai liều có hiệu quả 98% trong việc bảo vệ khỏi bệnh giời leo trong năm đầu tiên sau khi tiêm chủng và 85% trong ba năm tiếp theo.
 
CDC khuyến nghị những người từ 50 tuổi trở lên nên tiêm hai liều vắc xin Shingrix, cách nhau từ hai đến sáu tháng, bất kể đã từng mắc bệnh giời leo hay đã tiêm vắc xin Zostavax trước đó (loại vắc xin này không còn được sử dụng ở Hoa Kỳ).
 
Ngoài ra, CDC cũng khuyến nghị những người trong độ tuổi từ 19 đến 50 nên tiêm vắc xin nếu họ bị suy giảm miễn dịch, có thể là do bị HIV, một số bệnh ung thư, các bệnh tự miễn dịch như đau nhức vì phong thấp (rheumatoid arthritis) hoặc chứng vẩy nến da (psoriasis) hoặc ghép tạng. Hoặc, có thể là do họ đang dùng một loại thuốc ức chế miễn dịch (bao gồm thuốc sinh học, thuốc trị thấp khớp và sử dụng thuốc corticosteroid trường kỳ).
 
Theo Schaffner, những người dưới 50 tuổi nhưng là một trong những đối tượng trên nên nói chuyện với bác sĩ về việc tiêm vắc xin bệnh giời leo trước 50 tuổi. Bởi vì họ không chỉ có nguy cơ mắc bệnh giời leo cao hơn, mà còn có nhiều khả năng gặp các biến chứng hơn nếu mắc bệnh – chẳng hạn như đau-dây-thần-kinh-sau-zona (postherpetic neuralgia), nhiễm trùng da và các biến chứng ở mắt.
 
Nguyên Hòa biên dịch
Nguồn: “More adults under age 50 are getting shingles. Why?” được đăng trên trang Nationalgeographic.com.
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Trong cuốn tiểu thuyết Chuyện Hai Thành Phố (A Tale of Two Cities) của Charles Dickens, được xuất bản năm 1859 và lấy bối cảnh thời Cách Mạng Pháp, có đoạn viết: “Đó là thời đại tốt đẹp nhất, cũng là thời đại tồi tệ nhất, đó là thời đại của sự khôn ngoan, cũng là thời đại của sự ngu xuẩn.” Đại dịch COVID-19 cũng là một thời đại như thế. Một mặt, khoa học đã cứu sống được nhiều người. Chưa đầy một năm sau khi phát hiện virus, Hoa Kỳ đã tạo ra và thử nghiệm vắc xin, rồi cho sản xuất, phân phối và triển khai tiêm chủng hàng loạt miễn phí cho người dân. Ước tính vắc xin COVID đã cứu được ít nhất 3.2 triệu người chỉ riêng ở Hoa Kỳ. Những thành tựu này tạo ra hy vọng về việc chúng ta có thể nhanh chóng ứng phó với đại dịch trong tương lai.
Hơn một thập niên trước, Shria Kumar, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa và là chuyên gia nghiên cứu tại Đại học Miami, bắt đầu chú ý đến một dấu hiệu đáng lo ngại. Có một số bệnh nhân ung thư dạ dày đến gặp bà ở độ tuổi rất trẻ, và rất nhiều người là phụ nữ. Khuynh hướng này vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay. Các khoa học gia đang nỗ lực tìm hiểu tại sao điều này lại xảy ra. Vào mùa xuân năm ngoái, họ đã xác nhận rằng hiện tượng này đang diễn ra ở Hoa Kỳ. Sau khi kiểm tra hệ thống các cơ sở dữ liệu chứa các thông tin chi tiết về các trường hợp ung thư ở nhiều tiểu bang trên toàn quốc, các nhà nghiên cứu nhận thấy ung thư dạ dày đang gia tăng nhanh hơn ở phụ nữ trẻ.
Wegovy, Ozempic và Mounjaro là các loại thuốc giảm cân và điều trị tiểu đường đã gây được tiếng vang lớn trong lĩnh vực tin tức y tế. Chúng nhắm vào các con đường điều tiết liên quan đến cả bệnh béo phì và tiểu đường, và được nhiều người coi là bước đột phá trong việc kiểm soát cân nặng, đường và huyết áp. Nhưng liệu những loại thuốc này có giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của hội chứng chuyển hóa (metabolic disease) không? Điều gì đã thúc đẩy sự phát triển của chúng từ ban đầu?
Gần đây quý vị vừa bị cảm lạnh, cúm, RSV hoặc COVID, bệnh đã qua nhưng mãi vẫn không thể hết ho? Rất nhiều người bị giống như vậy. Triệu chứng này có thể tồn tại trong nhiều tuần sau khi cơ thể chúng ta đã loại bỏ vi-rút. Michael Shiloh, một bác sĩ chuyên nghiên cứu bệnh truyền nhiễm tại Trung tâm Y tế UT Southwestern cho biết những bệnh nhân bị ho thường kể là họ đã bị bịnh từ 8 tuần trước khi đến gặp ông. Ông nói: “Chúng tôi thực sự không thể phát hiện thấy vi rút gì ở những người này nữa nhưng họ vẫn bị ho.”
Bằng cách bắt chước cơ chế bảo vệ của cơ thể chống lại nhiễm trùng do vi khuẩn, một nhóm nghiên cứu ở Lund, Thụy điển hy vọng có thể ngăn chặn tình trạng viêm phát triển thành nhiễm trùng máu, theo đài truyền hình SVT, Thụy điển. Nhiễm trùng máu là tình trạng nhiễm trùng có thể đe dọa tính mạng. Thông thường nguyên nhân là do viêm phổi, nhiễm trùng đường tiểu hoặc nhiễm trùng vết thương. Nghiên cứu từ Lund cho thấy hiện nhiễm trùng huyết phổ biến hơn so với trước đây.
Ngày nay, có nhiều người lớn hơn bao giờ hết đang phải đối mặt với chứng rối loạn khả năng tập trung- thiếu khả năng chú ý, hay ADHD. Người ta nghi ngờ nguyên nhân chính của vấn đề này là do công nghệ hiện đại đang gây áp lực lên não bộ của họ. Trong khi có gần 10% trẻ em được chẩn đoán mắc chứng ADHD, một phân tích tổng hợp gần đây từ nhiều nghiên cứu cho thấy gần 6.8% người lớn mắc chứng ADHD – tăng từ 4.4% vào năm 2003.
Bộ não của chúng ta thường có khuynh hướng tìm kiếm và phản ứng với những điều mang lại sự hài lòng, gọi là phần thưởng. Khi chúng ta đói, bộ não hiểu rằng thức ăn là một phần thưởng, còn khi ta khát, nước sẽ là phần thưởng. Nhưng lạm dụng các chất gây nghiện như rượu và các loại thuốc có thể ảnh hưởng đến các con đường tìm kiếm phần thưởng tự nhiên trong bộ não, tạo ra những ham muốn khó kiểm soát và làm giảm khả năng kiểm soát hành vi của chúng ta.
Aissam Dam, cậu bé 11 tuổi, lớn lên trong một thế giới im lặng tuyệt đối. Em sinh ra đời đã bị điếc và chưa bao giờ nghe thấy bất kỳ tiếng động nào. Khi sống trong một cộng đồng nghèo ở Maroc, em đã học cách diễn đạt bằng ngôn ngữ ký hiệu do chính mình phát minh ra và không được đi học. Năm ngoái, sau khi chuyển đến Tây Ban Nha, gia đình đưa em đến gặp một chuyên gia về thính giác, người đã đưa ra một gợi ý đáng ngạc nhiên: Aissam có thể đủ điều kiện tham gia thử nghiệm lâm sàng sử dụng liệu pháp gen. Vào ngày 4 tháng 10, Aissam được đưa đến điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng Philadelphia, trở thành người đầu tiên được điều trị bằng liệu pháp gen ở Hoa Kỳ cho bệnh điếc bẩm sinh. Mục đích là cung cấp cho em thính giác, nhưng các nhà nghiên cứu không biết liệu phương pháp điều trị này có hiệu quả hay không, và nếu có thì em sẽ nghe được bao nhiêu.
Sau mùa lễ cuối năm là lúc các bậc phụ huynh lo lắng về con đường đại học của con cháu mình. Những con số điểm, những chữ viết tắt như GPA, SAT và ACT sẽ làm phụ huynh nhức đầu và chúng ta sẽ bàn lại về vai trò các điểm này và nhất là tương quan giữa SAT và IQ trong khung cảnh của các thay đổi gần đây ở Mỹ. Năm ngoái, Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ quyết định cấm dùng màu da, nguồn gốc sắc tộc để quyết định tuyển chọn một ứng viên, từ chối không cho Đại học Harvard thực hành “tác dụng khẳng định” (affirmative action) để tăng sỉ số da màu không được đại diện đúng mức so với tỷ lệ trong dân số nói chung. Một trong những biện pháp được dùng để giảm bớt sỉ số dân Á Châu là gạt bỏ kết quả kỳ thi SAT hoặc giảm bớt tầm quan trọng của SAT, vì người gốc Á Châu có điểm SAT cao hơn nhiều so với các sắc dân khác.
Hội chứng người cứng đơ (Stiff Person Syndrome – SPS) là một căn bịnh có thể gây co thắt dữ dội và làm suy nhược các cơ, nhưng hầu hết mọi người đều không biết gì về nó mãi cho đến cuối năm ngoái, khi nữ danh ca Celine Dion công bố tình trạng bịnh của mình. Chứng rối loạn thần kinh và tự miễn dịch hiếm gặp này được cho là chỉ ảnh hưởng đến 1 hoặc 2 người trong một triệu người – và hai phần ba trong số những người bị là phụ nữ.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.