‘Trâu Bò Húc Nhau, Ruồi Muỗi Chết’

Đã là người Việt Nam, nếu không trải qua, thì ít nhất cũng đã từng nghe hai chữ “nạn đói.” Cùng với lịch sử chiến tranh triền miên của dân tộc, hai chữ “nạn đói” như cơn ác mộng trong ký ức những người đã sống qua hai chế độ. Sử sách vẫn còn lưu truyền “Nạn đói năm Ất Dậu” với hình ảnh đau thương và những câu chuyện sống động. Có nhiều người cho rằng cũng vì những thăng trầm chính trị, kinh tế, mà người Việt tỵ nạn là một trong những dân tộc chịu thương chịu khó nhất để sinh tồn và vươn lên. 

Thế giới nhìn chung cho đến nay cũng chẳng phải là vẹn toàn. Dù các quốc gia bước sang thế kỷ 21 đã sản xuất đủ lương thực để nuôi sống tất cả mọi người, nạn đói vẫn tồn tại, bởi nhiều nguyên nhân. Có thể kể như chiến tranh, biến đổi khí hậu, thiên tai, bất bình đẳng, bất ổn kinh tế, và hệ thống lãnh đạo yếu kém.

Ở Sudan, xung đột kéo dài hơn hai năm đã khiến hàng triệu người phải di tản và đối mặt với nạn đói. Tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng đã được xác nhận là lý do dẫn đến nạn đói ở một số khu vực, bao gồm các trại tị nạn ở Bắc Darfur và vùng núi Tây Nuba. Ở Gaza, do xung đột và việc hạn chế tiếp cận viện trợ nhân đạo, Gaza đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng đói thảm khốc. Hơn nửa triệu người bị nhấn chìm trong tình trạng thiếu đói cùng cực.

Trong nhiều nguyên nhân, mà khó có thể nói nguyên nhân nào nặng hơn, nhẹ hơn, thì ngoài thiên tai dẫn đến tình trạng khan hiếm lương thực, bàn cờ chính trị của các quốc gia là nơi dễ gây ra nguy cơ đói khổ nhất. Thực phẩm, nước uống, nhu cầu thiết yếu cho sự sinh tồn của người dân như những quân cờ, do các lãnh đạo mạnh tay đẩy đi tới, hoặc rụt rè giữ lại.

Người ta nói “trâu bò húc nhau, ruồi muỗi chết” cũng vì như thế.

SNAP – chương trình trợ cấp thực phẩm SNAP thường gọi là “Food Stamp” đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống của hàng triệu người Mỹ. Nguồn gốc của nó bắt đầu năm 1939. Chính quyền Tổng thống Roosevelt tạo ra chương trình “tem thực phẩm” đầu tiên để phân phối nông sản dư thừa trong thời kỳ Đại Khủng Hoảng. Ý tưởng rất đơn giản: mang phần nông nghiệp dư thừa đến lấp vào cái đói của người dân. Và nó hiệu quả.

Đến năm 1943, hơn 20 triệu người Mỹ đã dùng những tem màu cam và xanh để mua lương thực.

Năm 1964, Tổng thống Lyndon B. Johnson ký Đạo luật Tem Thực phẩm trong khuôn khổ “Cuộc chiến chống nghèo đói.” Đó là một chiến thắng lưỡng đảng, khi đồng ý rằng một quốc gia giàu có như Mỹ không thể dung túng nạn đói. Trong nhiều thập niên sau đó, SNAP trở thành một trong những chương trình chống nghèo hiệu quả nhất, giảm đáng kể tình trạng thiếu ăn và nâng hàng triệu trẻ em vượt qua ngưỡng nghèo.

Khi Donald Trump xuất hiện, SNAP đã bị thu hẹp thành vừa phao cứu sinh, vừa bia đỡ đạn. Diễn ngôn về “kẻ ăn bám,” về “người Mỹ thật sự phải gánh cho kẻ không xứng đáng” không phải do ông tạo ra – mà là khuếch đại nó thành một điều phung phí.

Tiến sĩ Leah Gose, trợ lý giáo sư xã hội học tại University of Southern California, trả lời với The Harvard Kenneth C. Griffin Graduate School of Arts and Sciences rằng việc cắt giảm ngân sách theo dự luật sẽ gây tác động tàn khốc đến các gia đình thiếu thốn lương thực và cộng đồng nơi họ sinh sống.

Trung bình, khoảng 41 triệu người – hay khoảng 22 triệu hộ gia đình – sử dụng SNAP mỗi năm. Con số này tương đương khoảng 12% dân số Hoa Kỳ. Theo bà Gose, tác động của chương trình SNAP không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thực phẩm cho người dân. Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ ước tính rằng ngay cả trong nền kinh tế yếu kém, mỗi đô la chi tiêu cho chương trình SNAP tạo ra khoảng 1,50 đô la trong vòng xoay kinh tế. Điều đó có nghĩa là chương trình này không chỉ hỗ trợ ngân sách gia đình mà còn thúc đẩy sự phát triển của cộng đồng nơi người nhận trợ cấp sinh sống. Nó giúp giảm tình trạng không bảo đảm an toàn lương thực, nhưng đồng thời cũng giúp mọi người tránh phải đưa ra những lựa chọn khó khăn – chẳng hạn như nên mua thực phẩm hay mua thuốc. Đối với các gia đình có thu nhập thấp, khả năng mua được thực phẩm thường quyết định liệu họ có đủ tiền mua thuốc hay không. Dự luật này sẽ buộc mọi người phải đưa ra những lựa chọn sống còn. “Vấn đề đơn giản nhưng vô cùng nghiêm trọng là như vậy,” bà Gose phân tích.

Vậy đó, nhưng những gì đang diễn ra trong guồng máy chính quyền Washington đã cho thấy SNAP đã trở thành một ‘con tin’ trên bàn cờ chính trị.

Quyết định của chính quyền Trump đóng băng hoặc cắt giảm ngân sách SNAP trong thời gian chính phủ ngừng hoạt động không chỉ là một hành động phi nhân bản, nó là một tuyên ngôn của trò chơi chính trị.

Nó nói rằng: “Chúng tôi có thể biến cái đói của người dân thành đòn bẩy chính trị.”

Nó nói rằng: “Người nghèo có thể bị hy sinh, còn cuộc thương lượng thì không.”

“Con tin” chính trị lần này không phải là bức tường biên giới, mà chính là người dân của quốc gia này. Dù là ít nhất hai chánh án liên bang đã ra lệnh chính quyền Trump phải dùng tiền quỹ dự phòng chi cho chương trình trợ cấp thực phẩm SNAP, nhưng cho đến nay, chính quyền loan báo họ dự định chỉ trợ cấp một nửa chương trình SNAP trong Tháng Mười Một. Sau đó, ra sao thì chưa biết.

Nếu người Việt Nam có câu “trâu bò hút nhau, ruồi muỗi chết” thì dân tộc Châu Phi có câu “khi những con voi đá nhau, cỏ dại chịu phần.”

Đầu tháng này, khi chính quyền tuyên bố đóng băng ngân sách, hàng triệu hộ gia đình thu nhập thấp nhìn vào tài khoản EBT trống rỗng và những hóa đơn siêu thị chẳng thể kéo dài hết tháng. Với nhiều người, tấm thẻ SNAP chính là ranh giới mỏng manh giữa ổn định và đói khát. Còn với chính quyền Trump, nó đã trở thành một con bài trong ván cờ quyền lực lớn hơn.

Tổng thống Trump đã nói, ngay cả khi có tiền cho SNAP, chương trình này sẽ bị hoãn lại trong Tháng Mười Một. Trump tiếp tục kêu gọi người Mỹ phải liên lạc với các dân cử Dân Chủ và yêu cầu họ chấm dứt ngay tình trạng chính phủ đóng cửa. Bởi vì với Trump, “những người Dân Chủ cấp tiến từ chối làm điều đúng và không muốn mở cửa chính phủ.”

Sáng Thứ Tư 4/11, là ngày bầu cử ở một số tiểu bang các vị trí thống đốc, thị trưởng, dân biểu tiểu bang, bộ trưởng tư pháp tiểu bang…, Trump đã đăng trên Truth Social: “Trợ cấp SNAP, vốn đã tăng lên hàng tỷ tỷ đô la (tăng gấp nhiều lần!) trong nhiệm kỳ thảm họa của Joe Biden gian xảo (do việc trợ cấp được phát một cách bừa bãi cho bất cứ ai yêu cầu, chứ không chỉ dành cho những người thực sự cần, vốn là mục đích của chương trình SNAP!), sẽ chỉ được cấp phát khi phe Dân Chủ cực tả mở cửa chính phủ trở lại, điều mà họ hoàn toàn có thể làm được, chứ không phải trước đó!”

Cũng Donald Trump, trong một cuộc phỏng vấn với “60 Minutes “ của CBS hôm Chủ nhật, đã khẳng định sẽ không bị bởi các đảng viên Dân Chủ “mua chuộc.” Trump nói ông ta sẽ chỉ đàm phán khi chính phủ mở cửa trở lại.

Tin cho hay, ngay chính trong nội bộ đảng Dân Chủ, các nhà lập pháp đang có dấu hiệu chia rẽ về quyết định liệu có đạt thỏa thuận với đảng Cộng Hòa, chấm dứt tình trạng chính phủ đóng cửa trong tuần này hay không. Một số thượng nghị sĩ Dân Chủ theo chính sách ôn hòa đang báo hiệu với các đồng nghiệp đảng Cộng Hòa rằng một thỏa thuận có thể đạt được trong vài ngày tới. Điều này có thể đánh đổi với một số không nhỏ người dân sẽ bị mất bảo hiểm y tế vì chi phí quá cao.

Những “con voi” trong Quốc hội, Bạch Cung và hai đảng đã đang giao tranh trong cuộc chiến quen thuộc về ngân sách, ý thức hệ và quyền lực. Nhưng cái đói không gõ cửa nhà họ, mà là hơn 40 triệu người Mỹ đang trông cậy vào SNAP để nuôi sống gia đình mình.

Tại Houston, James, một cựu chiến binh, kể rằng ông phải nhịn bữa để dành phần cho các cháu nhỏ. “Tôi từng phục vụ đất nước này,” ông nói. “Giờ họ không thể quyết định xem tôi có xứng đáng với bữa ăn sáng hay không.”

Giữa lúc hơn 40 triệu người Mỹ đang đối diện với khủng hoảng thiếu thực phẩm, những tấm thẻ EBT “lủng,” những ngân hàng thực phẩm trống rỗng, thì tại dinh thự Mar-a-lago, một bữa dạ tiệc Halloween theo chủ đề “Great Gatsby” lộng lẫy, xa hoa diễn ra, chỉ vài giờ trước khi nguồn tài trợ cho chương trình SNAP hết hạn.

Khách mời mặc trang phục thập niên 1920 và có những người dẫn chương trình mặc trang phục kiểu flapper, trong đó có Ngoại trưởng Marco Rubio, Ivanka và Tiffany Trump, cùng gia đình của họ. Cô vũ công xinh đẹp trong trang phục gợi cảm nằm gọn trong chiếc ly thủy tinh khổng lồ. Cơ thể của cô liên tục chuyển động, mời gọi, mặc cho thế giới chung quanh ồn ào và náo nhiệt đến thế nào.

Bữa tiệc tối thứ Sáu tại Mar-a-Lago có chủ đề “Một bữa tiệc nhỏ chẳng làm tổn hại ai,” lấy cảm hứng từ bài hát trong bộ phim chuyển thể năm 2013 từ tiểu thuyết của F. Scott Fitzgerald. Các nhà phê bình văn học ca ngợi cuốn tiểu thuyết của Fitzgerald vì miêu tả chân thực về sự giàu có và sự phân chia giai cấp trong xã hội Mỹ những năm 1920.

Sự tàn nhẫn là thông điệp, và biểu tượng là điều họ nhắm tới. SNAP trở thành sân khấu nơi phe bảo thủ diễn bài tụng ca về “kỷ luật” và “tự lập,” trong khi đảng Dân Chủ bảo vệ nó như phần còn sót lại cuối cùng của mạng lưới an sinh xã hội. Và giữa hai cực ấy, hơn 40 triệu người Mỹ mắc kẹt trong lằn đạn. Vì “trâu bò húc nhau thì ruồi muỗi chết.”