Hôm nay,  

Kim Tự Tháp Trung Mỹ Và Nền Văn Minh Maya

3/9/201808:22:00(View: 7894)
Kim Tự Tháp Trung Mỹ Và Nền Văn Minh Maya 
 
Nguyễn Lộc Yên

Khi du lịch Cancun du khách có thể viếng thăm khu di tích Chichén Itzá tiếng Anh viết (không dấu) Chichen Itza (1), nơi đây có kim tự tháp El Castillo (tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "lâu đài"), còn được gọi là đền thờ thần Kukulcan, đây là một kim tự tháp ở vùng Trung Mỹ tại khu di tích Chichen Itza ở bang Yucatán, México. Chúng tôi đi du lịch Cancun ở tại Fiesta Americana Condesa, thông báo với văn phòng ở đấy là chúng tôi muốn đi thăm viếng khu di tích Chichén Itzá, kim tự tháp El Castillo. Thế là, họ lên lịch trình cho chúng tôi đi thăm viếng Chichén Itzá vào ngày hôm sau và ở đấy họ lo tất cả về phương tiện di chuyển, ăn uống...   
Từ Fiesta Americana Condesa đến khu Chichén Itzá, xe chạy khoảng 2 tiếng thì đến nơi. Nơi đây, tới vài ngàn người trên thế giới đến thăm viếng mỗi ngày, đa số là du khách từ Hoa Kỳ. Đến nơi, hướng dẫn viên chia khách du lịch làm 2 nhóm: Ai nói tiếng Spanish theo hướng dẫn viên nói tiếng Spanish, ai chỉ nghe được tiếng Anh thì theo hướng dẫn viên nói tiếng Anh. Tại đây, có nhiều gian hàng và nhiều chỗ bán quà lưu niệm, như: Hình kim tự tháp, ngựa, sư tử (bằng gỗ, đá, kim loại), các vật thủ công nghệ, khăn thêu tay, nón mũ, quần áo dệt bằng vải địa phương… Một người trong nhóm chúng tôi mua một cái đĩa bằng gỗ được chạm khắc tỉ mỉ, người bán thách giá 60 Mỹ kim, thế mà khi mua chỉ có 18 Mỹ kim (chúng tôi nêu vấn đề này để rút kinh nghiệm về cách mua bán nơi này).
Nơi đây, nhiệt độ thường trên 80 độ F. Thế nên, khách du lịch nên mặc quần áo gọn nhẹ, kiếng mát, nón mũ rộng vành, kem chống nắng...
I- Kim tự tháp El Castillo: Tháp xây bởi người Maya vào thế kỷ thứ 9 đến thế kỷ 12 (Sau Công Nguyên), kim tự tháp có nền hình vuông, bốn mặt đều có cầu thang lên đến đỉnh tháp. Chiều cao của kim tự tháp là 24 m (79 ft) và chiều cao ngôi đền là 6 m (20 ft), tổng chiều cao là 30 m (99 ft). Đáy tháp hình vuông mỗi cạnh là 55,3 m (181 ft). Có rất nhiều hình khắc vào các tường đá khu kim tự tháp El Castillo, đặc biệt phù điêu khắc vào đá bằng hình những con rắn lớn với lông vũ được đặt ở cạnh của phần tay vịn phía bắc. Nơi đây, vào ngày lập Xuân (ngày 20, 21 tháng 3) và lập Thu (ngày 21, 22 tháng 9) hàng năm, mặt trời vào cuối buổi chiều chiếu vào phía tây bắc của kim tự tháp sẽ tạo thành các hình bóng (a light and a shadow illusion of the serpent) chập chờn, chầm chậm bò xuống chân tháp, tạo thành một ảo giác như những con rắn lông vũ đang bò xuống kim tự tháp. Hôm ấy, hàng ngàn người du khách và dân địa phương chen chúc tại chân tháp để chiêm ngưỡng hiện tượng ly kỳ chỉ hiển hiện đôi lần trong một năm. Sự kiện nổi tiếng này có lẽ được thiết kế đặc biệt bởi những người kiến trúc kim tự tháp từ ngàn xưa. 
Mỗi mặt kim tự tháp có 91 bậc thang (91x4), cộng với bậc thang trên đỉnh của ngôi đền là "365 bậc thang", tổng cộng 365 bậc thang ấy sẽ tương ứng với 365 ngày trong một năm Haab. Haab là một phần của hệ thống lịch Maya (The Haab is part of the Maya calendric system). Nền văn minh của người Maya có những thời kỳ phát triển rực rỡ, không chỉ về toán học, thiên văn, lịch pháp mà về kiến trúc cũng rất vững vàng.

 blank
II- Giếng nước Thánh (Sacred Cenote): Trong tiếng Maya, Chichen Itza có nghĩa là “Miệng giếng của người Itza”. Khu thành cổ Chichen Itza ở trong khu vực khô hạn của Trung Mỹ. Nguồn nước chủ yếu lấy từ những hang động trên núi đá nham thạch. Dân Maya thờ các vị thần: Thần Mặt trời, Thủy thần, họ tin các vị thần ấy có ảnh hưởng rất lớn đến mùa màng. Kim tự tháp El Castillo cũng được xây dựng vì mục đích thờ cúng các vị thần ngự trên đỉnh tháp. Đặc biệt hơn, ở cách thành phố Chichén Itzá chừng 1,5 km có hai hồ nước tự nhiên đường kính khoảng 60m. Một hồ được dùng làm nước tưới sinh hoạt trong nông nghiệp thời cổ đại, hồ kia tin tưởng là linh thiêng, đó là “Giếng nước Thánh” đã dùng vào việc tế Thủy thần. Từ các văn bản của người Maya xưa đã ghi thời tiết hạn hán là do Thủy thần nổi giận. Để cho Thủy thần nguôi giận dữ, phải đưa vào giếng một cô gái đồng trinh 14 tuổi vì họ nghĩ rằng khi cô gái thả vào giếng sẽ trở thành người hầu của Thủy thần và tận hưởng cuộc sống an vui. Buổi lễ lúc rạng sáng, “Cô dâu” của Thủy thần được đặt trong kiệu hoa và pháp sư làm phép chúc phúc. Đông đảo người Maya rước cô gái tới “Giếng nước Thánh”, cô gái trẻ bị các chàng trai vệ sĩ tung lên không trung rồi rơi vào “Giếng nước Thánh”. Khi ấy, tiếng trống rập rình, đám đông nhảy múa hát hò, người ta còn ném vàng bạc, châu báu xuống giếng để cầu xin sự an lành. 
Đến giữa thế kỷ XVI thì người châu Âu chinh phục châu Mỹ. Từ đó, Chichen Itza không còn tục lệ tổ chức cúng tế người sống tại “Giếng nước Thánh” nữa. Ngày nay, cư dân nơi đây chỉ dùng dê và gà để cúng Thủy thần. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy hàng 100 sọ người ở dưới đáy “Giếng nước Thánh” và nhiều châu báu, đồ dùng thời xưa?!. 

blank

III- Đền của các Chiến binh (Templo de los Guerreros): Khu “Đền của các Chiến binh” tại Chichen Itza bao gồm một kim tự tháp với các bậc thang lên xuống phía trước và các hàng cột điêu khắc ở đấy biểu hiện các chiến binh.  

blank

IV- Khu ngàn cột (Group of the Thousand Columns): Gần bên phía nam “Đền của các Chiến binh” là quần thể cột đá tròn lộ thiên thẳng thóm, đứng sừng sững. Bãi cột đá này là một công trình xây dựng kiên cố, chắc chắn qua biết bao thời gian đã dãi dầu mưa nắng cả ngàn năm vẫn đứng vững vàng.    

   blank
 
V- Sân bóng (Great Ball Court): Vùng Trung Mỹ đã tìm thấy bảy (7) sân bóng từ thời xưa còn lại, tuy nhiên sân bóng ở phía tây bắc của kim tự tháp Castillo khoảng 150 mét là đáng lưu ý hơn hết vì lẽ sân này rộng nhất từ thời Mesoamerica cổ còn lại, với kích thước: 166 x 68 mét (545 x 232 feet). Hai bên phía trong sân bóng, trên bức tường được điêu khắc tinh vi, thể hiện hình ảnh các cầu thủ của các đội bóng, và thủ quân đội thua bị chặt đầu.
 Các kiến trúc khác vùng Chichen Itza: Lăng mộ của Thầy tế. Nữ tu viện (Las Monjas)...
     Nhìn chung về các công trình đồ sộ trên thế giới, chúng tôi thiển nghĩ mỗi dân tộc từ khi dựng nước, lịch sử thường ghi lại kỳ công đặc sắc của quốc gia mình. Nền văn minh của người Maya đã phát triển rực rỡ, nổi bật kim tự tháp El Castillo, Ai Cập cũng có “Kim Tự Tháp” đồ sộ, Trung Hoa có “Vạn Lý Trường Thành” vĩ đại... mà những công trình này do tầng lớp vua chúa đã bắt nhân dân của họ xây dựng nhục nhằn bằng mồ hôi nước mắt và bằng xương máu! Trong khi đó, nền “Văn Minh Trống Đồng” (như trống dồng Ngọc Lũ ở tỉnh Hà Nam) của người Việt cổ đã xuất hiện từ thời Hùng Vương, trong khoảng thời gian từ thế kỷ thứ 7 Trước Công Nguyên cho đến thế kỷ thứ 6 Sau Công Nguyên, ở đấy có sự kết hợp hài hoà giữa vũ trụ bao la kỳ bí lúc còn nguyên sơ, với trí tuệ phi thường của Tiền nhân Lạc Việt đã để lại cho hậu thế một nền văn minh nhân bản; một công trình văn hóa đặc sắc bằng những “Trống Đồng” kỳ vĩ chứ không phải bằng nước mắt và xương máu của người dân! Ngày nay, chúng ta cần nghiên cứu tỉ mỉ các ý nghĩa sâu kín nơi các trống đồng do Tiền nhân để lại cho hậu thế, vì ở đấy có thể bao gồm: Văn hóa. Thiên văn, Nghi lễ, Lịch pháp, Nếp sống Việt...
Ngày 9-3-2018
Nguyễn Lộc Yên
___________________

Print
Send comment
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu.Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Your Name
Your email address
)
First PagePrev Page567891011Next PageLast Page

Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động nghiêm trọng về kinh tế, chính trị và công nghệ, toàn cầu hoá – vốn từng được xem là động lực chính thúc đẩy cho tăng trưởng và thịnh vượng – đang đứng trước những thách thức chưa từng có. Tiến trình công nghiệp hoá và toàn cầu hoá đã đem lại nhiều thành tựu vượt bậc trong suốt thời gian dài qua, từ thế kỷ XX sang thế kỷ XXI, đặc biệt là thông qua sự chuyên môn hoá, tự do thương mại và tiến bộ công nghệ. Tuy nhiên, các cuộc khủng hoảng tài chính, đại dịch toàn cầu, chiến tranh và cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc đã khiến mô hình toàn cầu hoá truyền thống bộc lộ nhiều tình trạng bất ổn...

Nhiều thế hệ sống ở Sài Gòn những năm của thập niên 80-90, khi con gà trống của Thương Xá Tax chưa bị bức tử, khi những hàng cây cổ thụ trên đường Tôn Đức Thắng vẫn là nét thơ mộng của Sài Gòn, có lẽ đều quen thuộc với câu “Chương Trình Truyền Hình Đến Đây Là Hết…” Nó thường xuất hiện vào cuối các chương trình tivi tối, khi chưa phát sóng 24/24. Thời đó, mỗi ngày truyền hình chỉ phát sóng trong một số khung giờ nhất định (thường từ chiều đến khuya) nên hầu như ai cũng có tâm lý chờ đợi đến giờ ngồi trước màn ảnh nhỏ, theo dõi vài giờ giải trí. Đó cũng là chút thời gian quên đi một ngày cơ cực, bán mồ hôi cho một bữa cơm độn bo bo thời bao cấp. Nhắc nhớ chút chuyện xưa, để nói chuyện nay, đang diễn ra ở một đất nước văn minh hàng đầu, từng là niềm mơ ước của biết bao quốc gia về quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận.

Trên mạng gần đây lan truyền một bức tranh chuỗi tiến hóa ngược nhại kiểu Banksy - vẽ hình ảnh tiến hóa quen thuộc từ khỉ tiến tới người, nhưng đến giữa chặng đường, một gương mặt ai cũng nhận ra quay lưng đi ngược lại về phía khỉ. Cái dáng ngoảnh đầu ấy khiến tôi chạnh lòng nghĩ đến hình ảnh nước Mỹ hôm nay. Giữa thế kỷ XXI, lẽ ra phải tiếp tục đi tới, nhưng thay vì mở rộng tự do học thuật – ngọn nguồn của sáng tạo – chúng ta lại thấy những dấu hiệu nước Mỹ thoái lui theo một quỹ đạo lạ lùng: thử nghiệm một kiểu “tiến hóa ngược”.

Từ khi Tối Cao Pháp Viện lật đổ Roe v. Wade, chúng ta đều biết câu chuyện không dừng lại ở đó. “Để tiểu bang tự quyết” chỉ là cái cớ. Và Texas, tiểu bang bảo thủ dẫn đầu, vừa chứng minh điều đó bằng một luật mới: trao cho bất kỳ ai quyền săn lùng và kiện những người dính dáng tới thuốc phá thai. Texas vốn đã có một trong những lệnh cấm khắc nghiệt nhất: phá thai bị cấm hoàn toàn, trừ vài ca y tế khẩn cấp. Không ngoại lệ cho thai dị tật chết non. Không ngoại lệ cho hiếp dâm. Không ngoại lệ cho loạn luân. Thế nên, nhiều phụ nữ Texas chỉ còn con đường tìm đến thuốc phá thai qua mạng, thường từ những nhà cung cấp ở ngoài tiểu bang. Luật mới nhắm thẳng vào cánh cửa mong manh ấy.

Suốt 250 năm, người Mỹ đồng ý rằng cai trị bởi một người duy nhất là sai lầm, rằng chính quyền liên bang vốn cồng kềnh, kém hiệu quả. Lẽ ra hai điều ấy đủ để ngăn một cá nhân cai trị bằng mệnh lệnh từ Bạch Ốc. Nhưng Trump đang làm đúng điều đó: đưa quân vào thành phố, áp thuế quan, can thiệp vào ngân hàng trung ương, chen vào quyền sở hữu công ty, gieo nỗi sợ để buộc dân chúng cúi đầu. Quyền lực bao trùm, nhưng không được lòng dân. Tỉ lệ chấp thuận của ông âm 14 điểm, chỉ nhỉnh hơn chút so với Joe Biden sau cuộc tranh luận thảm hại năm ngoái. Khi ấy chẳng ai lo ông Biden “quá mạnh”. Vậy tại sao Trump, dù bị đa số phản đối, vẫn dễ dàng thắng thế?

Có bao giờ bạn nói một điều rõ ràng như ban ngày, rồi nghe người khác nhắc lại với nghĩa hoàn toàn khác? Bạn viết xuống một hàng chữ, tin rằng ý mình còn nguyên, thế mà khi quay lại, nó biến thành điều bạn chưa từng nghĩ đến – kiểu như soi gương mà thấy bóng mình méo mó, không phải bị hiểu lầm, mà bị người ta cố ý dựng chuyện. Chữ nghĩa, rơi vào tay kẻ cố ý xuyên tạc, chẳng khác gì tấm gương vỡ. Mỗi mảnh gương phản chiếu một phần, nhưng người ta vẫn đem mảnh vỡ đó làm bằng chứng cho toàn bộ bức tranh. Một câu, một đoạn, một khẩu hiệu – xé khỏi bối cảnh trở nên lệch lạc – hóa thành thứ vũ khí đâm ngược lại chính ý nghĩa ban đầu. Câu chuyện của đạo diễn Trấn Thành gần đây là một minh họa. Anh chỉ viết đôi dòng thương tiếc chia buồn với sự ra đi của nghệ sĩ đàn bầu Phạm Đức Thành. Vậy thôi. Thế mà lập tức bị chụp mũ, bêu riếu, bị gọi “3 que,” “khát nước,” “Cali con.” Người ta diễn giải đủ kiểu, vẽ ra đủ cáo buộc: từ tội mê văn hóa Việt Nam Cộng Hòa đến tội phản quốc.

Sau thất bại trước đối thủ đảng Dân Chủ Joe Biden trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2020, nội các “gia đình trị” của Donald Trump gần như biến mất khỏi chính trường. Các đồng minh không thể có cùng tiếng nói với Trump, nhất là sau vụ bạo loạn Quốc Hội Jan 06. Duy nhất một người vẫn một lòng trung thành không bỏ rơi Trump, đó chính là Stephen Miller. Nhiệm kỳ hai của Trump, người được cho là có quyền lực hơn trong vòng tròn thân cận của Trump, hơn cả JD Vance, chẳng ai khác hơn chính là Stephen Miller. Để tạo ra những ảnh hưởng chính trong chính quyền Trump hôm nay, Miller đã có một đường dài chuẩn bị, khôn ngoan và nhẫn nại.

Đầu tháng 8 năm 2025, Tổng thống Donald Trump đã ký một mệnh lệnh đặc biệt, chỉ đạo các cơ quan hữu trách lập kế hoạch đưa quân đội Hoa Kỳ đi trấn áp các tổ chức tội phạm ở Mỹ Latinh. Khoảng hai tuần sau, mệnh lệnh đã thành hiện thực. Ba khu trục hạm có gắn phi đạn viễn khiển (guided-missile destroyers) của Hoa Kỳ đã được khai triển tới vùng biển Venezuela, đảm trách việc chặn giữ các chuyến hàng ma túy.

Một góc khuôn viên của Đồi Capitol sáng Thứ Tư là những câu chuyện tưởng đã bị chôn vùi, nay được kể ra trong sự run rẩy, xúc động và cả nước mắt. Trước hàng chục ống kính truyền thông chiếu trực tiếp trên toàn quốc, khoảng mười người phụ nữ lần lượt kể ra câu chuyện của chính mình – nạn nhân của Jeffrey Epstein, tỷ phú tội phạm tình dục và buôn bán mại dâm trẻ vị thành niên. Ngày đó, những phụ nữ này chỉ vừa 16, 18 tuổi, nhỏ nhất là Marina Lacerda, 14 tuổi.

Ở đời, chẳng có ngai vàng nào là miễn phí. Muốn hỏi cưới công chúa thì phải có sính lễ. Làm gì có chuyện đi tay không mà cuỗm được gái đẹp — trừ trường hợp dùng quyền lực bẩn thỉu cưỡng hiếp gái tơ (nghe quen quen). Muốn làm đàng anh đàng chị không thể vừa keo kiệt vừa đòi được người ta kính nể. Quy luật xưa nay không đổi ăn khế thì phải trả vàng. Ngai vàng toàn cầu cũng vậy -- không chỉ làm bằng vàng, mà còn bằng chi phí, lời hứa, và trên hết, là sự tín nhiệm.
First PagePrev Page567891011Next PageLast Page
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.