Hôm nay,  

Trang Sử Việt: Nguyễn Trường Tộ

5/3/201600:01:00(View: 8669)
(Lời tâm tình: Bài viết về “Sử Việt” chỉ khái quát, không đi sâu từng chi tiết của mỗi nhân vật. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung đã biên soạn. Trang Sử Việt luôn mong mỏi nhúm nhen tình tự dân tộc, niềm yêu thương quê hương và giữ gìn Việt ngữ cùng văn hóa Việt. Trang Sử Việt đăng trên Vietbao Online thứ Ba và thứ Sáu hằng tuần).
________________ 
NGUYỄN TRƯỜNG TỘ
(1828 - 1871)
.
Nguyễn Trường Tộ quê Nghệ An, gia đình theo đạo Công giáo. Từ khi còn trẻ, ông đã học thông tứ thư ngũ kinh. Sau đấy, được giám mục Gauthier (tên Việt là Ngô Gia Hậu) dạy thêm tiếng Pháp và kiến thức về khoa học của Âu Châu.
Năm 1858, giám mục Gauthier đưa ông (30 tuổi) qua Hương Cảng, Singapore, Thuỵ Sĩ, trên đường đi ông ghé Roma yết kiến Giáo hoàng, rồi đến học ở Paris. Năm 1861, ông đậu bằng kiến trúc sư, Pháp mời ở lại làm việc nhưng ông từ chối vì nhớ quê hương và về nước để canh tân xứ sở. 
Sau khi về nước, ông viết nhiều bản điều trần gởi lên triều đình, đề nghị canh tân quốc gia gồm các điều quan trọng:
.
 1- Văn hóa-giáo dục: Sửa đổi những tập tục lỗi thời, sửa đổi nội dung giáo dục và thi cử, dùng chữ Quốc ngữ thay thế chữ Hán, chú ý về dân quyền và nhân quyền.
.
 2- Quân sự: Nguyên tắc của Nguyễn Trường Tộ là “chủ hoà” nhưng không “chủ hàng”. Ông đề nghị triều đình chấn chỉnh võ bị, tuyển mộ và lo đời sống quân sĩ, biên soạn binh pháp cho phù hợp với chiến tranh hiện đại, mua sắm tàu thuyền và vũ khí mới, xây dựng phòng tuyến trên toàn quốc để đề phòng quân Pháp mở rộng xâm lược.
.
 3- Kinh tế: Cần phát triển các ngành nông, công, thương; về thương nghiệp cần mở mang buôn bán với các nước trên thế giới. Mời các công ty nước ngoài đến giúp nước Việt Nam mở hãng xưởng, kỹ nghệ, khai thác hầm mỏ...
.
 4- Ngoại giao: Ông thẳng thắn đề nghị “làm chủ mời khách”; ông phân tích cục diện chính trị trên thế giới, sự tương quan và mâu thuẫn quyền lợi của các cước: Pháp, Tây Ban Nha và Anh quốc. Ông đề nghị triều đình trực tiếp ngoại giao với chính phủ Pháp, tìm cách ngăn chặn âm mưu xâm lược của chúng, khéo léo tìm cách lấy lại 6 tỉnh Nam Kỳ bị mất. 
.
     Những điều ghi trên là cốt yếu ở trong các bài điều trần nổi tiếng: “Thiên hạ phân hợp đại thế luận”, “Tế cấp luận”, “Giáo môn luận”... Tâm huyết của ông luôn mong mỏi Việt Nam được canh tân như các nước tân tiến trên thế giới. 
     Nhìn vào nội dung các bản điều trần của Nguyễn Trường Tộ, phải khẳng định rằng: “Ông đã có tiên kiến, đã vượt lên trên trình độ của các tầng lớp trí thức và nho sĩ đương thời”. Nhưng thật đáng tiếc, những tâm huyết mong mỏi canh tân đất nước của ông, đã không được đem ra thực thi!. 
.
     Ông viết: “Biết mà không nói là kẻ bất nhân, nói mà không nói hết là kẻ bất nghĩa. Vì vậy tôi tuy ở ngoài triều chính mà lòng vẫn gởi nơi lang miếu. Tôi thật không nỡ nhìn thấy quốc gia điêu đứng, muôn dân cơ cực, cho nên không xét thân phận thấp hèn mà dám phạm vào lỗi trình bày thẳng thắn. Nếu nghi ngại lời của tôi sai trái, hoặc có ai dèm pha thì xin đem tờ biểu này treo ở ngọ môn để sau này kiểm chứng”. Nhưng triều đình Huế vẫn lơ là. 
Ngày nay còn 14 bản điều trần và có nhiều bài thơ đặc sắc của ông lưu truyền cho hậu thế. Ông buồn bã, tự ví mình như hoa quỳ (hoa hướng dương) với mặt trời, qua câu thơ tha thiết:

.
     “Nhật mộ tuy vô hồi chiểu xứ
     Quỳ hoa tự hữu hướng dương thần”
 Nghĩa là:  Vầng nhật dửng dưng không đổi hướng
               Hoa quỳ mong mỏi, bóng tà dương.
.
 *- Thiết nghĩ: Những bản điều trần của Nguyễn Trường Tộ đã gửi lên triều đình Huế để canh tân đất nước, bị triều đình lơ là thật đáng tiếc. Trong khi ấy, cùng thời gian với Nguyễn Trường Tộ, giáo sư Fukuzawa Yukichi (1835-1901) của Nhật Bản, sau khi Yukichi tiếp thu nền văn minh Tây phương, đề nghị cần phải canh tân đất nước thì được đại đa số người Nhật, từ Nhật Hoàng đến người dân nhiệt liệt hưởng ứng. 
     Những cải cách của Fukuzawa Yukichi: Mở trường dạy học, dịch sách, viết sách, làm báo để truyền bá văn minh Tây phương cho người Nhật. Vào thời đó, người Nhật cũng bị ảnh hưởng lối từ chương thiếu thực tiễn của nước Tàu nhưng họ sáng suốt. Ngay bản thân Yukichi cũng sốt sắng trong việc canh tân của một trí thức độc lập, không bị ràng buộc bởi hủ tục. Yukichi kêu gọi trí thức Nhật đặt niềm tin tuyệt đối vào sức mạnh của tri thức và nền văn minh mới của Tây phương, hãy ý thức sự chấn hưng dân tộc và quốc gia. Nhờ đấy nước Nhật ngày càng trở nên tiến bộ rõ rệt.
     Trong khi đó tại Việt Nam, Nguyễn Trường Tộ đã viết những bản tấu trình và điều trần về văn minh Tây phương, trình lên triều đình xin canh tân xứ sở, bị triều đình lơ là?!. 
 - Từ vua đến các triều thần thủ cựu bị tiêm nhiễm lối từ chương lỗi thời của Tàu, không muốn tiếp thu những điều mới lạ, thực tiễn?!. Các vua (Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức) lại trịch thượng, xem thường sự tân tiến của Âu Châu?!. 
 - Trong nước đang ở trong tình trạng rối ren, “Giặc chày Vôi” của Đoàn Trưng khiến vua Tự Đức suýt mất ngôi. Bên ngoài giặc Pháp đánh Gia Định, chiếm 3 tỉnh miền Đông, rồi 3 tỉnh miền Tây và nước nhà bị loạn lạc khắp nơi!.
     Do đó, sự mong mỏi canh tân đất nước của Nguyễn Trường Tộ bị lãng quên chăng?!. Không những thế, ông lại còn bị Triều đình nghi ngờ là có quan hệ mật thiết với Pháp?!!!. 
     Thiết nghĩ, nếu những bản điều trần của ông được thực thi thì đất nước Việt Nam có lẽ không lâm vào cảnh tang thương, đời sống đồng bào không bị cơ cực. Và quê hương không bị tụt hậu, có thể sánh vai với nước Nhật.
     Về việc canh tân đất nước, ông đã lưu tâm mạnh mẽ về văn hoá giáo dục là một trong những yếu tố chính nhưng triều đình không chịu thực thi, đã đưa đất nước đến nguy vong, bài học lớn này chúng ta nên ngẫm nghĩ?!. 
     Khi chiến tranh bùng nổ giữa Pháp với Phổ từ ngày 19-7-1870 đến ngày 10-5-1871 (sau đấy là Pháp với Đức), thì vào tháng 11 năm 1870, Nguyễn Trường Tộ gửi thư lên Triều đình Huế đề nghị nhân lúc nước Pháp đang bị Phổ (Đức) xâu xé, quân ta đánh úp quân Pháp để thu hồi 6 tỉnh Nam Kỳ, nhưng đáng tiếc triều đình lại do dự, bỏ lỡ cơ hội?! 
.
Cảm phục: Nguyễn Trường Tộ
 .
Nguyễn Trường Tộ, tổ quốc lo lường!
Thống thiết điều trần, quyết tỏ tường
Hoàng đế, hững hờ lời nhiệt huyết
Hoa quỳ, canh cánh bóng tà dương!
Canh tân non nước, luôn mong mỏi
Lo lắng đồng bào, mãi vấn vương!
Kỹ thuật ngại ngần, nên chậm tiến?!
Triều đình do dự, nước tang thương!
 .
Nguyễn Lộc Yên

.
.

Print
Send comment
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu.Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Your Name
Your email address
)
First PagePrev Page6789101112Next PageLast Page

Tháng Năm, 2024, trong phiên tòa xét xử bị cáo, tức cựu Tổng thống Donald Trump, liên quan các khoản chi phí cho nữ diễn viên phim khiêu dâm Stormy Daniels dưới dạng tiền bịt miệng, có một cựu công tố viên, bộ trưởng tư pháp từ Flordia đến tòa New York. Bà ngồi bên dưới theo dõi để ủng hộ Trump. Đó là Pam Bondi. Sau khi bồi thẩm đoàn phán quyết Trump có tội trong 34 tội danh, Bondi đã xuất hiện trên Fox News, cùng với Kash Patel, phát biểu rằng “một niềm tin rất lớn đã bị mất vào hệ thống tư pháp tối nay.” Bà còn nói thêm: “Người dân Mỹ đã nhìn thấu điều đó.”

Chiều thứ Sáu, chúng tôi ăn trưa với một người bạn mới ở Huntington Beach. Không biết vì men bia hay vì chọn quán giữa một thành phố “đỏ”, câu chuyện đang nhẹ nhàng bỗng rẽ thẳng vào chính trường. Nhắc đến những gì xảy ra kể từ ngày tổng thống Trump nắm quyền sinh sát, cô bạn tôi đề cập đến vật giá leo thang, vừa lạm phát vừa thuế quan, kinh tế bất ổn, đời sống bất an… Anh bạn mới của chúng tôi nghe đến đây lên tiếng cắt lời: “Dẫu có thế, so với nhiều người, nhiều xứ khác, người Mỹ vẫn còn đang sống trong may mắn. Và chúng ta nên biết ơn điều đó.” Anh khiến tôi liên tưởng đến thuyết “dân túy tàn bạo”, được Jay Kuo nhắc đến trong bài báo mới đăng của Ông trên Substack tuần qua.

Tuần trước, tình cờ tôi đọc được một bài viết của tác giả Vũ Kim Hạnh được chia sẻ lại qua Facebook. Bài viết có tựa đề là "Cơ hội vàng ở Mỹ sau mức thuế đối ứng 20%", trong đó bà nhắc riêng về kỹ nghệ xuất cảng gỗ của Việt Nam sang Hoa Kỳ và thế giới. Trước khi đi vào chi tiết của bài viết, có thể nhắc sơ về bà Vũ Kim Hạnh ắt đã quen thuộc với nhiều người trong nước. Bà từng là Tổng Biên Tập báo Tuổi Trẻ, cũng như nằm trong nhóm sáng lập tờ tuần báo Sài Gòn Tiếp Thị, từng là những tờ báo khá thành công tại Việt Nam.

Franklin D. Roosevelt (1882-1945), Tổng Thống Hoa Kỳ thứ 32 và là vị tổng thống Mỹ duy nhất phục vụ hơn 2 nhiệm kỳ, đã từng nói rằng, “Tự do của nền dân chủ không an toàn nếu người dân dung túng sự gia tăng của quyền lực cá nhân tới mức trở thành mạnh hơn chính nhà nước dân chủ đó. Điều đó trong bản chất là chủ nghĩa phát xít: quyền sở hữu của chính phủ thuộc về một cá nhân, một nhóm người, hay bất cứ thế lực cá nhân nào đang kiểm soát.” Lời cảnh giác đó của TT Roosevelt quả thật đã trở thành lời tiên tri đang ứng nghiệm trong thời đại hiện nay của nước Mỹ. Tổng Thống Donald Trump trong nhiệm kỳ đầu và gần 8 tháng của nhiệm kỳ hai đã thể hiện rõ ý chí và hành động của một nhà lãnh đạo muốn thâu tóm mọi quyền lực trong tay mình bất chấp những việc làm này có phá vỡ nền tảng tự do và dân chủ mà nước Mỹ đã nỗ lực không ngừng để tạo dựng và giữ gìn trong suốt hai trăm năm mươi năm qua hay không!

Từ lâu trong chính trị Mỹ vẫn tồn tại một quy tắc bất thành văn, khi thì nói lên to rõ “chúng ta tốt đẹp hơn như thế này,” hoặc có khi chỉ thì thầm, nhẹ nhàng, rằng đảng Dân Chủ không nên sa vào bùn lầy. Nhiều thập niên qua, “quy tắc” này đã định hình cả vận động tranh cử lẫn cách cầm quyền lãnh đạo. Tổng thống Barack Obama, bằng sự điềm tĩnh, được xem là bậc thầy về nghệ thuật này, ngay cả khi Donald Trump mở màn thuyết âm mưu “giấy khai sinh giả.” Tổng thống Joe Biden cũng vậy. Ông lèo lái đất nước sau đại dịch bằng chiến lược đặt niềm tin vào sự văn minh, đoàn kết, tin rằng lời kêu gọi phẩm giá có thể giữ thăng bằng cho con thuyền trong cơn chao đảo vì sóng dữ.

Trong nhiều tháng qua, các tài khoản chính thức của Bạch Ốc và Bộ Nội An trên mạng X liên tục tung ra hình ảnh và video (meme) dị hợm: từ ảnh ghép kèm âm thanh chế giễu, những đoạn đăng kiểu TikTok, cho đến tranh vẽ bằng trí tuệ nhân tạo. Đây không phải trò vui của vài nhân viên rảnh rỗi, mà là một chiến dịch có chủ ý, lặp đi lặp lại, như muốn răn: ai mới thực sự được coi là người Mỹ. Trang NPR ngày 18 tháng 8 nhận định: “Các tài khoản chính thức của chính quyền Trump đang khai thác đủ kiểu meme, hình ảnh AI với giọng điệu đầy thách thức trong các bài đăng trên mạng xã hội.”

Trước khi quay lại cùng cuộc họp song phương giữa Trump và Putin tại Alaska, hãy quay lại những cuộc họp giữa Donald Trump và lãnh tụ Bắc Hàn Kim Jong Un trong nhiệm kỳ đầu của Donald Trump. Lần đầu tiên, một đương kim tổng thống Hoa Kỳ đã hạ mình sang Châu Á đến ba lần, lần đầu tại Singapore, rồi Việt Nam và cuối cùng ngay tại khu phi quân sự giữa Nam-Bắc Hàn, để gặp và nâng cao vị thế một tay "Chí Phèo" cộng sản mặt sữa nhưng khét tiếng độc ác lên vị thế chính thức ngang hàng với Hoa Kỳ trên chính trường quốc tế.

Trong căn phòng trắng, lổm chổm những mảng phù điêu mạ vàng trên trần nhà và tường, một người đàn ông mảnh khảnh, nhanh nhẹn bước ra giới thiệu trước ống kính báo chí món quà đặc biệt ông cố ý mang theo tặng Tổng thống Donald Trump. Đó là lần hiếm hoi CEO của hãng Apple, Tim Cook, xuất hiện trong trang phục sơ mi cà vạt vest đen. Ngay cả trong những lần ra mắt sản phẩm iPhone mới hàng năm, vốn được xem là sự kiện quan trọng bật nhất của Apple, người ta cũng không thấy Cook phải bó mình trong bộ lễ phục trịnh trọng như vậy. Tim Cook đã mang đến cho các tín đồ của trái táo một sự bất ngờ, giống như 15 năm trước, ông xuất hiện trên tạp chí Out ở vị trí đầu bảng xếp hạng Power 50, một danh sách xếp hạng những cá nhân đồng tính nam và đồng tính nữ có ảnh hưởng nhất vào thời điểm đó.

Trong những tháng qua, thảm họa đói của người Palestine ở dải Gaza đã làm thế giới rúng động. Tin tức về trẻ em Palestine bị bắn chết trong khi cố len lỏi tới rào sắt để nhận thức ăn viện trợ được truyền đi; nhiều người đặt câu hỏi về lương tri của những kẻ tổ chức “công tác nhân đạo” này (công ty Gaza Humanitarian Foundation do chính phủ Trump hậu thuẫn). UN ước tính có khoảng 1,400 người Palestine đã chết khi tìm cách nhận thực phẩm cứu trợ. Vào tháng 12 năm 2023, Nam Phi đã đệ đơn kiện Israel lên Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) cáo buộc quốc gia này phạm tội diệt chủng ở Gaza. Một số quốc gia khác tham gia hoặc bày tỏ sự ủng hộ đối với vụ kiện, bao gồm: Nicaragua, Bỉ, Colombia, Thổ Nhĩ Kỳ, Libya, Ai Cập, Maldives, Mexico, Ireland, Chile Palestine…

Trí nhớ của một cộng đồng không chỉ mất đi khi thời gian làm phai mờ, mà có khi có bàn tay cố tình tháo gỡ. Không cần nhiều bút mực, chỉ cần bỏ vài dòng, thay một chữ, hoặc xóa một đoạn – câu chuyện lập tức đổi nghĩa. Lịch sử hiện đại đã nhiều lần chứng kiến điều đó. Năm 1933, chính quyền Quốc xã Đức đốt sách giữa quảng trường, thay lại giáo trình, đặt viện bảo tàng và văn khố dưới quyền Bộ Tuyên Giám. Joseph Goebbels nói: “Chúng ta không muốn người dân sử dụng cái đầu. Chúng ta muốn họ hành xử theo cảm tính.” Tám thập niên sau, ở một góc khác của địa cầu, những bản thảo của Trương Vĩnh Ký – người khai sáng nền quốc ngữ Việt – bị loại khỏi thư viện vì bị gán là “tay sai thực dân”. Sau 1975, chính quyền cộng sản xét duyệt văn hóa trên toàn quốc: các tác phẩm học thuật bị cấm; bị đốt, tên tuổi các học giả và nhà văn miền Nam biến mất khỏi mọi tiến trình văn hóa. Tại Hoa Kỳ ngày nay, sự thật không bị đấu tố – nhưng bị biên tập lại.
First PagePrev Page6789101112Next PageLast Page
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.