Hôm nay,  

Dự Án Kênh Đào Phù Nam Techo Của Campuchia: Danh Mục Những Mối Quan Ngại Tiềm Tàng

11/07/202411:02:00(Xem: 557)

Ghi chú: Đây là bản tiếng Việt viết theo bản gốc tiếng Anh của chính tác giả
đăng trên tạp chí môi trường trực tuyến Mongabay
ấn bản ngày 15 tháng 7, 2024: Cambodia’s Funan Techo Canal project: A catalog of worries (Analysis)


  
  • Campuchia có kế hoạch xây dựng kênh đào Funan Techo Canal (FTC) dài 180 km (110 dặm) từ thủ đô đến bờ biển trên Vịnh Thái Lan, một dự án trị giá 1,7 tỷ USD nhằm giảm sự phụ thuộc vào việc vận chuyển hàng hóa qua các cảng ở Việt Nam.  
  • Nhưng bài phân tích này kết luận rằng kế hoạch FTC không khả thi về mặt tài chính, sẽ có tác động môi trường nghiêm trọng và sẽ làm tình trạng khan hiếm nước ở hai nước hạ lưu thêm khắc nghiệt khi mực nước sông Mekong đã hạ xuống cực kỳ thấp dưới kỷ lục thấp nhiều năm liền rồi.
  • Lập luận của chính phủ Campuchia rằng kênh đào sẽ làm cho vận tải hàng hóa rẻ hơn là điều không thế có, tính toán sơ bộ của tác giả cho thấy cước phí vận chuyển hàng hóa qua kênh này sẽ cao hơn so với qua các cảng ở Việt Nam để đến các nước có Mậu dịch nhiều nhất với Campuchia.
                    
Campuchia đang thúc đẩy các kế hoạch liên kết thủ đô Phnom Penh của quốc gia với bờ biển của mình bằng một con kênh chạy dài 180 km, hoặc 110 dặm. Theo các nhà lãnh đạo Campuchia, 51% hoặc hơn chi phí của kênh đào sẽ được chi trả bởi các công ty Campuchia và phần còn lại bởi một công ty xây dựng-kinh doanh-chuyển giao (BOT) của Trung Quốc. Dự kiến khởi công vào ngày 5 tháng 8 sắp tới. 

Campuchia cho đến nay đã thẳng thừng từ chối tham vấn về các tác động xuyên biên giới có thể xảy ra của dự án kênh đào với Việt Nam và các nước liên quan khác của Ủy ban Sông Mekong.

Mặc dù các nhà lãnh đạo Campuchia khẳng định kênh đào là một khoản đầu tư thận trọng vì lợi ích quốc gia, bài đánh giá này trình bày những nghi ngờ nghiêm trọng về tính khả thi kinh tế của nó và, thứ hai, báo động về các tác động môi trường vốn có trong phạm vi và mục tiêu được báo cáo của kênh đào.   

Những biện minh năng nổ với ý chí cương quyết

Kênh đào Funan Techo (FTC) được lên kế hoạch của Campuchia có thể được coi là tương tự với Đại Vận Hà của Trung Quốc và sẽ là một thành tựu đáng kể, là di sản của cựu Thủ tướng Hun Sen và niềm tự hào của dân tộc Khmer. 
Theo thông báo cho Ủy Ban Sông Mekong vào tháng 8/2023, FTC sẽ dài 180 km, rộng 80-100 mét (260-330 feet) và sâu 5,4 m (18 ft), có thể chứa các tàu có trọng tải lên tới 3,000 DWT (deadweight tonnage). Dựa trên kích thước thiết kế, FTC sẽ có thể nhận tàu tới 5,000 DWT trong mùa mưa. Kênh đào sẽ nối sông Mekong với sông Bassac, và sau đó, qua các tỉnh Kandal, Takeo và Kampot, đến tỉnh Kep và Vịnh Thái Lan.
Kênh Đào 1
Hình 1: Kênh đào Funan Techo của Trung tâm Stimson        
 
Cựu Thủ tướng Hun Sen, hiện là Chủ tịch Thượng viện Campuchia, là nhà quán quân nhiệt thành nhất của dự án kênh đào này. Con trai ông, Hun Manet, người kế nhiệm ông làm thủ tướng vào năm 2023, rất cương quyết tiến hành dự án này. Trong một ẩn dụ nổi bật, Hun Manet đã gọi đây là cơ hội để người dân Campuchia "thở bằng mũi của chính mình".

Trước những phát ngôn năng nổ về dự án FTC và những lợi ích được Campuchia tuyên bố, ta thấy có những trùchi phí thấp và thu nhập rất cao không kiểm chứng được, và những nguy cơ cho môi trường ngay trên đất họ bị gạt bỏ không thuyết phục. Báo cáo này trình bày năm quan ngại tiềm tàng có thể và có lẽ sẽ làm trật bánh dự án Kênh đào Funan Techno.      

1.    Thu xếp tài chính vẫn còn mơ hồ

Chính phủ Campuchia đã dự đoán rằng FTC sẽ tạo ra doanh thu 88 triệu đô la trong năm đầu tiên hoạt động và đạt 570 triệu đô la hàng năm vào năm 2050.
Các bản tóm tắt ban đầu về dự án mô tả nó như một liên doanh xây dựng-vận hành-chuyển giao (BOT) trong phạm vi Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc. Người ta nói rằng các công ty Trung Quốc sẽ thực hiện một hợp đồng BOT có ngân sách 1,7 tỷ đô la và sau khi thu hồi vốn đầu tư, bàn giao kênh đào cho các đối tác Campuchia 40 đến 50 năm sau đó. Các dự án BRI của Trung Quố thường có điều kiện lãi suất 7-10%. Để so sánh, Ngân hàng Thế giới cung cấp các khoản vay dự án không lãi suất trong 10 năm đầu tiên và lãi suất chỉ 2,5% từ năm 11 đến 50.
Tuy nhiên, vào ngày 30/5, Thủ tướng Hun Manet khẳng định rằng sẽ có mặt các liên doanh đầu tư Campuchia, cho đến nay vẫn chưa được xác định, sẽ có phần lớn (51% trở lên) cổ phần sẽ; và nhà thầu BOT có lẽ sẽ cung cấp số còn thiếu.
Bất chấp khuyến cáo của chuyên gia quốc tế và Việt Nam, các nhà lãnh đạo chính trị của Campuchia đang thúc đẩy mạnh mẽ dự án kênh đào cho công dân của họ. Tại một cuộc họp vào tháng Sáu, Phó Thủ tướng Sun Chanthol khẳng định rằng tỷ suất lợi nhuận nội bộ kinh tế (EIRR) của nó sẽ là 30%.   
Hiện nay, ngân sách 1,7 tỷ USD đã được xem là quá thấp, khiến các công ty tư nhân có vẻ còn do dự. Trung Quốc gần đây bỗng im tiếng có vẻ họ "không quan tâm đến việc đầu tư  toàn phần" vào dự án kênh đào này nữa.

2.    Tác động môi trường và nghĩa vụ quốc tế

Sông Bassac là một phân lưu chính của sông Mekong. Bằng cách định nghĩa lại, trái với khoa học địa lý sông ngòi, cho Bassac là một phụ lưu, bất chấp khuyến cáo và phảnn ứng của dư luận, như thế Ủy ban Mekong Quốc gia Campuchia sẽ phá vỡ Thủ tục Thông báo, Tham vấn trước và Thỏa thuận (PNPCA) của Hiệp định Mekong 1995.

Theo PNPCA, tham vấn trước không phải là quyền phủ quyết việc sử dụng cũng như quyền đơn phương sử dụng nước của bất kỳ quốc gia ven sông nào mà không xem xét quyền của các quốc gia ven sông khác.   

Chính phủ Campuchia đã thuê luật sư quốc tế để được tư vấn chuyên môn. Theo phân tích của họ, cho rằng dự án FTC sử dụng nước từ một phụ lưu chứ không phải dòng chính sông Mekong, nên Campuchia chỉ phải trải qua quá trình Thông báo tại Ủy hội sông Mekong, trong Hiệp định Mekong 1995, đặc biệt là Điều 5. Luận cứ này không đúng với khoa học sông ngòi và không đúng với Hiệp định Mekong, Uỷ ban sông Mekong đã phải gởi thư yêu cầu Campuchia tuân thủ PNPCA và đang chờ đợi được đáp ứng.

Hành động đơn phương tiến hành FTC của Campuchia đe dọa sự sụp đổ hoàn toàn của Hiệp định Mekong. Brian Eyler, giám đốc Chương trình Đông Nam Á tại Trung tâm Stimson có trụ sở tại Washington DC, đã chỉ ra cho những người tham gia ISEAS khả năng các quốc gia khác có thể làm theo tiền lệ Campuchia. Ta không thể loại trừ sau FTC, Thái Lan có thể đơn phương chuyển nước ra khỏi dòng chính, và Lào có thể xây dựng bất kỳ con đập nào họ muốn mà không cần tham vấn và thỏa thuận với bất kỳ ai.

Quan trọng hơn, bằng cách giảm nhẹ các tác động xuyên biên giới của dự án kênh đào đối với Việt Nam để tránh trách nhiệm nghiên cứu tác động xuyên biên giới  (TbEIA), các nhà lãnh đạo Campuchia cũng đã né tránh thảo luận về tác động môi trường của FTC trên đất Campuchia và với dân cư Khmer ở đó.
Hơn nữa, các chuyên gia Campuchia đã không hề thảo luận về sự thiếu sót một hệ thống kiểm soát lũ lụt với thiết kế vững chắc cần phải thực hiện song hành với FTC. Nếu cứ xây dựng dự án và không quan tâm đến tác động trên dòng lũ, FTC sẽ hoạt động như một con đê, cắt giảm một nửa vùng đồng bằng ngập nước rộng 1 triệu ha (2,5 triệu mẫu Anh), làm nghèo 1,6 triệu người Campuchia và hàng triệu người Việt lân cận   

Eyler và các đồng nghiệp của ông tại Trung tâm Stimson giải thích rằng nước sẽ làm ngập đất ở phía tây bắc của kênh trong mùa mưa hàng năm trong khi việc cung cấp nước cho phía đông nam của kênh sẽ bị hạn chế. Lưu ý rằng "chi phí bảo trì đê và giảm thiểu thiệt hại lũ lụt do kênh đào đưa ra không được thảo luận trong tài liệu thông báo dự án". Như thế, chính phủ Campuchia nợ người Khmer một kế hoạch vững chắc để bảo vệ khu vực nông nghiệp trù phú này khỏi lũ lụt và hạn hán.

Hơn nữa, việc đào kênh có thể phải đến độ sâu 12 m (39 ft), sẽ làm xáo trộn đất Holocene của khu vực, TS Lê Phát Quới, người đứng đầu Viện Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên Việt Nam đã cho rằng ông đặc biệt quan tâm đến dất phèn, pyrite (Fe2S) trong đất. Sự xáo trộn của "đất phèn tiềm tàng " sẽ dẫn đến quá trình oxy hóa của nó; đất đào lên sẽ trở thành "đất phèn hoạt động", sẽ giải phóng axit sulfuric (H2SO4, pH 3.0) hủy hoại cơ sở hạ tầng (như chính kênh đào) và thải các kim loại độc hại cao như arsenic, cadmium, chrome gây ô nhiễm môi trường đồng lũ với hậu quả là gây thiệt hại cho nông nghiệp và ngư nghiệp ở đó.

3.    Chỉ bằng dòng chảy trọng lực, kênh không thể cung cấp nước canh tác cho khu vực

Ủy ban Mekong Quốc gia Campuchia cho rằng dự án kênh đào sẽ cung cấp đủ nước để tưới tiêu dọc theo dòng kênh. Điều này cần phải xem xét lại. Tôi ước tính lưu lượng nhờ trọng lực (gravity flow)của kênh là 55 mét khối mỗi giây (1.942 feet khối mỗi giây) vào mùa khô và 144 m3 / s (5.085 ft3 / s) vào mùa mưa. TS Lê Anh Tuấn của Đại học Cần Thơ ở Việt Nam ước tính rằng để tưới cho 50% diện tích canh tác của các tỉnh Kandal, Takéo và Kampot của Campuchia trong mùa khô sẽ đòi hỏi kênh phải cung cấp gần 1.700 m3 / s (60.000 ft3 / s) nước, gấp hơn 10 lần ước tính của tôi về khả năng dòng chảy trọng lực của kênh vào mùa mưa.    

FTC như the có rất ít khả năng phát triển canh tác vùng lân cận của kênh đào. Việc cung cấp nước ngọt cho đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô trong những năm gần đây - đặc biệt là Kandal, Takéo và Kampot, và ngay bên kia biên giới, đến các tỉnh An Giang và Kiên Giang của Việt Nam - đã đạt đến mức cực kỳ thấp. Nước sông Mekong hiện không đủ cho Việt Nam duy trì sinh hoạt vào mùa khô, nên nếu thêm Cambodia cả hai nước sẽ cùng phải chịu nạn thiếu nước khắc nghiệt nhiều hơn nữa.

Eyler tin rằng hoạt động các đập của Trung Quốc có thể được điều chỉnh theo cách tôn trọng nhịp lũ tự nhiên của hệ thống sông và giá trị của ngư nghiệp Biển Hồ: "Nếu Biển Hồ, Hồ Lớn của Campuchia, hoạt động tốt, thì phần còn lại của sông Mekong sẽ hoạt động tốt."

Với tư cách là người đồng tổ chức Hôi thảo và Tuyên bố sông Mekong năm 1999, tôi tin rằng Campuchia và Việt Nam không nên cạnh tranh nhau về lượng nước xả ra dư thừa từ các đập ở thượng nguồn; thay vào đó, hai quốc gia nên hợp lực để thuyết phục các nước thượng nguồn sông Mekong duy trì dòng nước đủ để khôi phục nhịp lũ trước thời kỳ xây đập cho Biển Hồ. Suốt hai mùa mưa gần đây Mekong cung cấp ít nước lên Biển Hồ đã thấp hơn cả mức thấp nhất, Hình 2. Vì thế 55 hồ chứa thủy điện lớn trên Lancang-Mekong cần tiết chế  để Biển Hồ không bị đảo lộn cân bằng sinh thái. Yêu cầu này hoàn toàn nằm trong tôn chỉ chia sẻ công bình và hợp lý nguồn nước mẹ trên toàn lưu vực.   


Kênh Đào 2
Hình 2: Lượng nước chảy ngược Mekong cung cấp cho Biển Hồ rơi xuống tối thiểu hai mùa mưa.
(Nguồn MRC).

4.    Kinh phí dự kiến của kênh đào quá thấp và doanh thu dự kiến quá cao

Campuchia vừa có một hệ thống cao tốc kết nối chuyển vận hàng hóa hiệu quả giữa Phnom Penh và bờ biển Campuchia. Đường cao tốc Phnom Penh-Sihanoukville có bốn làn xe, hoàn thành vào năm 2023 với chi phí 2 tỷ USD, thiết kế để chịu được tải trọng giao thông 40 tấn. Kênh đào Funan Techo sẽ dài bằng đường cao tốc nhưng rộng hơn ba đến bốn lần. Cấu trúc kênh phải được thiết kế để chịu được cả áp lực nước và giao động cho các tàu 5.000 DWT. Tải trọng lớn đó đòi hỏi kênh phải có đáy và bờ kênh vững chắc tốn kém hơn đường cao tốc. Kinh phí dự trù cho FTC không tin cậy được.

Không những thế, khí cho FTC không đầy đủ để việc vẫn chuyển vì thiếu kinh phí cần thiết để nâng cấp cảng Kampot cho tàu biển lớn cập bến, đây là thiếu sót không nhỏ không thể bỏ quên.

Một số chuyên gia, đặc biệt là từ Trung Quốc, đã lưu ý rằng một con kênh tương tự dài 100 km (62 dặm) ở Trung Quốc có giá hơn 10 tỷ USD. Giá xây dựng kênh đào có các âu tàu hiện vào hoảng $20 tới $50 triệu USD cho mỗi km. Do đó kinh phí cho dự án 180 km FTC sẽ cần khoảng $3,6 tỷ tới $9 tỷ USD.
Về thu nhập, Phó Thủ tướng Campuchia Sun Chanthol đã dự đoán thu nhập từ phí cầu đường trên kênh đào là 88 triệu đô la trong năm đầu tiên và 570 triệu đô la hàng năm bằng đô la hiện tại sau 25 năm.

Những dự báo như vậy ngụ ý Campuchia sẽ có tốc độ tăng trưởng kép hàng năm CAGR là 8,1% suốt 25 năm. Dự báo CAGR cao như thế không có tiền lệ, sẽ không thể xảy ra; và dự án EIRR 30%  mà Sun Chanthol trích dẫn cũng thể nào thành hiện thực.

Thực tế hơn, công ty nghiên cứu thị trường Mordor Intelligence dự báo CAGR cho Campuchia là 3,95% trong 25 năm. Chúng tôi nghi ngờ rằng các nhà đầu tư và/hoặc nhà thầu BOT đã sớm nhận thức được những mối lo ngại này và trong mọi trường hợp họ sẽ không để mình phải gánh thua lỗ. Chính phủ Campuchia sẽ làm gì nếu doanh thu từ kênh đào thấp hơn một nửa dự báo?

5.    Sẽ rẻ nhất khi vận chuyển hàng hóa Campuchia qua các cảng ở miền Nam Việt Nam

Hơn 30% khối lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường biển đến hoặc đi từ Phnom Penh hiện đang được trung chuyển tại Cái Mép hoặc Cát Lái, các cảng Việt Nam gần Thành phố Hồ Chí Minh. Mặc dù có đảm bảo vị thế thuận lợi nhất trong một hiệp ước song phương giữa Campuchia và Việt Nam về vận tải đường thủy, việc kiểm tra hàng hóa hàng hóa Campuchia ở Việt Nam không được thực hiện tốt. Thủ tục hải quan phải qua nhân viên kiểm tra, cả hàng hóa quá cảnh trong container có khóa kín. Tàu thuyền phải chờ vì chỉ có thể vượt qua các trạm kiểm soát đường thủy trong "giờ làm việc". Những thủ tục không hiệu quả này cần được Việt Nam sửa chữa cho dù Campuchia có xây dựng FTC hay không vì đó là việc phải làm và nên làm.

Về việc vận chuyển hàng hóa với năm đối tác thương mại hàng đầu với Campuchia ở Đông Á và Bắc Mỹ, tôi cho rằng tuyến đi bằng hạ lưu sông Mekong qua các cảng của Việt Nam sẽ nhanh và vẫn rẻ hơn nhiều so với việc vận chuyển hàng hóa qua FTC. Vì hàng hóa từ FTC sẽ phải ngừng tại cảng mới ở Ke, hoặc phải nâng cấp cảng Kampot, chưa có trong kế hoạch, rồi đi vòng quanh Mũi Cà Mau của Việt Nam ra biển Đông theo Hình 3.

Sun Chanthol, phó thủ tướngCampuchia, đã tuyên bố rằng việc sử dụng kênh đào Funan Techo đến cảng Kampot, thay vì trung chuyển tại một cảng ở miền nam Việt Nam, sẽ tiết kiệm cho Campuchia 181 đô la mỗi TEU (tương đương hai mươi bộ, tiêu chuẩn về khối lượng hàng hóa container). Tuyên bố của Sun rất đáng nghi ngờ vì cước phí hiện tại sử dụng tuyến Việt Nam chỉ là 145 USD/TEU.

Để tính toán lợi ích tương đối, tôi đã làm đánh giá kinh tế sơ bộ của dự án FTC. Các tàu sử dụng tuyến FTC sẽ phải đi từ A đến C và sau đó vòng lên B theo Hình 3, trả phí và thuế quan cho việc sử dụng Kênh đào FTC  (A đến C), và sau đó là giá cước vận chuyển cho Tuyến Cà Mau (C đến B) đến các điểm đến Đông Á và Bắc Mỹ, vốn chiếm 60% mậu dịch của Campuchia với các nước ngoài.
 
Kênh Đào 3
Hình 3: Tuyến đường đỏ AB Việt Nam - Kênh AC Funan Techo - Tuyến CB Cà Mau màu xanh
Tôi kết luận rằng sử dụng tuyến FTC (A-C-B) trong năm 1, các tàu thương mại sẽ phải trả $ 550 / TEU. Ngoài ra, nếu sử dụng tuyến Việt Nam (A-B), họ sẽ phải trả $ 145 / TEU theo tiền đô la hiện tại (current dollars).

Trong năm 25, sử dụng tuyến FTC (A-C-B), các tàu thương mại sẽ phải trả $ 1,518 / TEU, trong khi đó, nếu sử dụng tuyến Việt Nam (A-B), họ sẽ trả $ 468 / TEU theo tiền đô la hiện tại.

Trừ khi Campuchia không cho họ lựa chọn, các hãng vận chuyển sẽ không ngừng chuyển hàng trên Mekong qua cảng của Việt Nam. Một hậu quả có thể xảy ra là kênh đào FTC sẽ chiếm đoạt một phần hàng hóa hiện được vận chuyển bằng xe tải giữa Phnom Penh và Sihanoukville, FTC sẽ gây thiệt hại doanh thu cho đường cao tốc Cambodia.

Có lẽ các nhà hoạch định BRI sẽ tính toán sự đánh đổi, nhằm cân bằng dòng chảy hàng hóa giữa hai khoản đầu tư lớn, và cũng kết luận rằng kế hoạch FTC, tuy nhiên hấp dẫn đối với các nhà lãnh đạo Campuchia vì giảm bớt.phụ thuộc của quốc gia họ vào đường thủy Việt Nam, đơn giản là sẽ không mang lại lợi nhuận cho họ. Tính kinh tế của đường cao tốc và kênh đào chắc chắn sẽ triệt tiêu nhau làm suy yếu lẫn nhau.

Và vì vậy, nếu FTC trên thực tế được xây dựng, tôi tiên đoán vì cước phí và thuế quan cao các doanh nghiệp Campuchia sẽ không sử dụng FTC cho phần lớn xuất khẩu hàng hải của họ. Hầu hết vận chuyển giữa khu vực Phnom Penh và các cảng Đông Á hoặc Bắc Mỹ sẽ tiếp tục dựa vào hai nhánh chính của hạ lưu sông Mekong để vận chuyển qua các cảng Việt Nam trong khu vực Thành phố Hồ Chí Minh.   

Phạm Phan Long

***
 
Lời ghi nhận

Tôi cám ơn David Brown và những hiệu đính của anh, giúp kiểm lại bản thảo cho mạch lạc và những lời khuyên giá trị giúp độc giả nắm bắt câu chuyện phức tạp này dễ dàng hơn.
 
Giới thiệu về tác giả

Phạm Phan Long, người sáng lập Viet Ecology Foundation, một tổ chức phi chính phủ của Hoa Kỳ, là tác giả của Tuyên bố sông Mekong năm 1999. Được đào tạo như một kỹ sư, ông Long đã từng là chuyên gia tư vấn về cơ sở công nghệ cao và kỹ thuật cơ sở hạ tầng. Năm 2019, với mục tiêu giảm giá điện mà người dân Campuchia phải gánh chịu từ cao nhất xuống thấp nhất trong khu vực, ông Long đã đề xuất dự án điện mặt trời nổi trên hồ Tonle Sap. Nghiên cứu của ông về thủy văn Biển Hồ đã thuyết phục ông rằng nếu Trung Quốc và Lào điều tiết trữ nước ở thượng nguồn và hợp tác với Campuchia và Việt Nam một cách công bằng, nhịp lũ hàng năm trước đập của Biển Hồ có thể được khôi phục hoàn toàn với ít tác động tiêu cực đến các quốc gia thượng nguồn.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Vào ngày 4 tháng 2 năm 2022, ngay trước khi xâm chiếm Ukraine, Tổng thống Nga Vladimir Putin tới Bắc Kinh, nơi ông và nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đã ký một văn bản ca ngợi mối quan hệ đối tác “không giới hạn”. Hơn hai năm kể từ ngày đó, Trung Quốc đã từ chối lên án cuộc xâm lược và giúp Nga nhận được trang thiết bị, từ các động cơ máy cho đến máy bay không người lái, những thứ rất quan trọng cho nỗ lực chiến tranh.
Khi đọc truyện cổ thế giới, chúng ta thường gặp một số cổ tích, trong đó chim quạ cũng biết nói, cũng giao tiếp với người. Những chuyện như thế rất là bình thường trong quan điểm Phật giáo, đặc biệt là trong các truyện Bản sinh (Jātaka) ghi lại các kiếp tiền thân của Đức Phật. Tất cả chúng sanh được tin là những vị Phật và Bồ-tát sẽ thành. Nơi đó, chữ “chúng sinh” có nghĩa là người và thú, là chim, khỉ, ngựa, cá, voi, cọp… Quan niệm đó cũng là cội nguồn của hạnh ăn chay, tránh ăn thịt. Thực tế, Đức Phật cho ăn thịt với điều kiện là Tam tịnh nhục: Kinh Jivaka Sutta ghi rằng, “Thịt có ba trường hợp không nên dùng, khi nhìn thấy, nghe thấy hoặc khi nghi ngờ (có một con vật đã bị giết cho mình ăn)…” Về sau, Phật giáo Đại thừa đưa ra quan điểm ăn chay tuyệt đối. Nghĩa là, loài vật với người là bình đẳng, như là chúng sinh.
Vòm nhiệt (heat dome) là hiện tượng thời tiết khi có một vùng áp suất cao trong khí quyển giữ chặt nhiệt lại trong một khu vực. Để dễ hiểu hơn, quý vị có thể hình dung Vòm nhiệt giống như một cái nắp vung khổng lồ đậy kín cả một khu vực, không cho không khí nóng thoát ra. Không khí nóng bị ứ đọng lại một chỗ (trời đứng gió), không thể thoát ra ngoài, sẽ làm cho khu vực đó trở nên nóng hầm hập.
Các quý cô quý bà đang mong muốn ‘sưu tầm’ thêm vài con dấu cho Thẻ thông hành (Passport) của mình? Quý vị có thể sẽ phải gạch bỏ 5 điểm sau đây trong danh sách du lịch của mình. Những chỗ này không chỉ nổi tiếng với cảnh đẹp tuyệt vời hay giá trị lịch sử thiêng liêng, mà còn vì họ cấm nữ du khách lui đến.
Cứ nói đến thuyết Galileo là có ngay lông chim và một cái gì đó như cái kìm, cái búa đứng cạnh để chứng tỏ “không khí đã gây cản trở”. Bên nặng bên nhẹ quá khác biệt. Đáng lẽ các nhà nghiên cứu phải tiến xa hơn, không thể ngừng ở kết luận lười biếng ấy. Chỉ cần loại bỏ lông chim (thiếu yếu tố sức cản không khí), rồi cho hai cái búa một 5 ký, một 4 ký, chẳng hạn, cùng rơi trên mặt trăng, mặt đất – xem chúng có rơi cùng tốc độ hay không… là biết liền. Năm ký, bốn ký hay một ký v.v… đều “rơi” cùng tốc độ dù có hay không có vacuum. Vì thực sự, chúng… không rơi! Chính chất đen, khi tạo ra quán tính cho muôn vật, đã gây ra hiện tượng ấy.
Dưới thời các Tổng thống Barack Obama, Donald Trump và Joe Biden, chiến lược phòng thủ của Hoa Kỳ đã được xây dựng dựa trên quan niệm lạc quan rằng, Hoa Kỳ sẽ không bao giờ cần chiến đấu nhiều hơn một cuộc chiến trong cùng một lúc. Dưới thời chính quyền Obama, đứng trước tình trạng tiết kiệm ngân sách, Bộ Quốc Phòng đã từ bỏ chính sách lâu đời là sẵn sàng chiến đấu và giành chiến thắng trong hai cuộc chiến lớn để tập trung vào việc có được các phương tiện chiến đấu và chỉ giành chiến thắng trong một cuộc chiến. Hành động đó đã đẩy nhanh xu hướng, hướng tới một quân đội Mỹ nhỏ hơn. Nó cũng thu hẹp các lựa chọn khả dụng cho giới hoạch định chính sách của Hoa Kỳ, vì việc cam kết cho Hoa Kỳ tham chiến ở một nơi sẽ ngăn cản hành động quân sự ở nơi khác.
Ban đầu, mọi người vẫn nghĩ rằng Nina chỉ là một người bạn trong trí tưởng tượng của Aija. Cô bé hai tuổi Aija từng sáng tạo ra rất nhiều người bạn tưởng tượng, nhưng cha mẹ cô bé – Ross, một nhạc sĩ, và Marie, một nhà tâm lý học – nhận thấy riêng Nina là một nhân vật hoàn toàn khác biệt. (Gia đình Ross và Marie đã yêu cầu tờ Washington Post chỉ sử dụng tên đệm vì tính nhạy cảm của chủ đề và vì Aija còn nhỏ)
Chế độ CSVN và TBT Nguyễn Phú Trọng thường ca ngợi tính ưu việt của cái gọi là Pháp Chế Xã Hội Chủ Nghĩa. Nếu chúng ta đánh giá khách quan thực chất của Pháp Chế Xã Hội Chủ Nghĩa này, liệu nó có thể sánh vai cùng hệ thống pháp luật của các quốc gia dân chủ tây phương hay không?
Kỹ sư (KS) Phạm Phan Long là cố vấn và chuyên gia kỹ thuật công nghệ và cơ sở hạ tầng. Ông từng đưa ra sáng kiến dự án điện mặt trời nổi trên Biển Hồ Tonle Sap (2019) với mục đích tìm giải pháp năng lượng và bảo vệ Biển Hồ, để không phải xây đập Sambor và giảm giá điện cho người dân Cambodia từ cao nhất xuống mức thấp nhất khu vực. Bài viết này có mục đích độc nhất mong Cambodia thận trọng hơn, bình tĩnh kiểm soát lại và đừng quá vội vã với kênh Phù Nam. Ông cho rằng nếu Cambodia và Việt Nam liên minh yêu cầu Trung Quốc giảm tích nước, khôi phục nhịp lũ và bảo đảm Biển Hồ nhận đủ 80 tỉ mét khối nước như trước khi có thuỷ điện, hai quốc gia sẽ không còn tranh chấp vì có đủ nước cho châu thổ cả hai nước cùng phát triển
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.