Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Làm Thế Nào Biden Có Thể Đơn Phương Khôi Phục Chủ Thuyết Đa Phương?

10/01/202110:07:00(Xem: 1110)

Project-Syndicate

Joseph E. Stiglitz

Đỗ Kim Thêm dịch

Có rất nhiều điều để ăn mừng cho năm mới. Sự xuất hiện của vắc-xin COVID-19 an toàn, hiệu quả có nghĩa là ánh sáng ló dạng ở cuối đường hầm đại dịch (mặc dù vài tháng tới sẽ rất kinh hoàng). Một điều quan trọng không kém là vị tổng thống gian manh, bất tài và xấu tính của nước Mỹ sẽ được thay thế bằng một người hoàn toàn đối nghịch: Đàng hoàng, trung thực và chuyên nghiệp.

Nhưng chúng ta không nên có ảo tưởng về những gì mà Tổng thống đắc cử Joe Biden sẽ phải đối mặt khi nhậm chức. Trong nhiệm kỳ tổng thống và một trận đại dịch mà chính quyền sắp mãn nhiệm đã làm rất ít để chống chọi, Trump để lại những vết hằn sâu thẳm. Những tổn thương kinh tế sẽ không thể hàn gắn trong một sớm một chiều, và nếu không có sự hỗ trợ toàn diện vào thời điểm cần thiết quan trọng này – bao gồm hỗ trợ cho các chính quyền địa phương và tiểu bang thiếu ngân khoản – thì nỗi đau sẽ còn kéo dài.

Tất nhiên, các đồng minh lâu đời của Mỹ sẽ hoan nghênh sự trở lại thế giới nơi Hoa Kỳ đứng lên đấu tranh cho dân chủ và nhân quyền, đồng thời hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề toàn cầu như đại dịch và biến đổi khí hậu. Nhưng, lại một lần nữa, sẽ là ngu ngốc nếu cho rằng thế giới không thay đổi một cách triệt để. Xét cho cùng, Mỹ đã cho thấy mình là một đồng minh không đáng tin cậy.

Đúng như vậy, Hiến pháp Hoa Kỳ và 50 tiểu bang đã tồn tại và bảo vệ nền dân chủ thoát ra khỏi những điều tồi tệ nhất do sự bốc đồng đầy gian ý của Trump. Nhưng thực tế là 74 triệu người Mỹ đã bỏ phiếu cho 4 năm nữa về hành vi sai trái kỳ cục của Trump, khiến người ta ớn lạnh. Cuộc bầu cử sắp tới có thể mang lại gì? Tại sao những người khác tin tưởng một quốc gia mà mọi thứ kể từ hiện nay chỉ có thể tồn tại trong bốn năm và sẽ hủy bỏ?

Thế giới cần cách giải quyết vấn đề nhiều hơn như trong giao dịch hẹp hòi của Trump, ở Mỹ cũng vậy. Lối thoát duy nhất là thông qua chủ thuyết đa phương thật sự, trong đó chủ trương biệt lệ của Mỹ phụ thuộc vào các lợi ích và giá trị chung, các định chế quốc tế và một hình thức tôn trọng pháp quyền mà Mỹ không được miễn trừ. Điều này sẽ thể hiện một sự thay đổi lớn đối với Mỹ, từ vị thế bá chủ lâu đời, sang một vị thế xây dựng dựa trên quan hệ đối tác.

Một phương sách như vậy không phải là chưa từng có bao giờ. Sau Thế chiến thứ hai, Mỹ nhận thấy việc tương nhượng một số ảnh hưởng cho các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế thật ra là vì lợi ích của chính Mỹ. Vấn đề là Mỹ đã không đi đủ xa. Trong khi John Maynard Keynes đã khôn ngoan kêu gọi việc tạo ra một loại tiền tệ toàn cầu – một ý tưởng sau đó được thể hiện trong Quyền rút vốn đặc biệt (Special Drawing Rights, SDRs) của IMF – thì Mỹ yêu cầu có quyền phủ quyết tại IMF và không trao cho IMF nhiều quyền lực như IMF nên có.

Trong mọi trường hợp, phần lớn những gì Biden sẽ có thể làm khi nhậm chức, phụ thuộc vào kết quả của cuộc bầu cử cho hai ghế Thượng viện Hoa Kỳ của Georgia vào ngày 5 tháng 1. Nhưng ngay cả khi không có đối tác sẵn sàng giúp trong Thượng viện, tổng thống có ảnh hưởng rất lớn các vấn đề quốc tế. Có rất nhiều điều mà Biden có thể tự bắt đầu làm ngay lập tức.

Người dịch: Theo kết quả kiểm phiếu ngày 6 tháng 1 năm 2021, cử tri tiểu bang Georgia đã bầu cho Jon Ossoff và Mục Sư Raphael Warnock vào Thượng Viện. Tỷ số của hai đảng sẽ là 50-50, nhưng với lá phiếu của Phó Tổng Thống đắc cử Kamala Harris trong tư cách là Chủ tịch Thượng viện sẽ giúp cho Đảng Dân Chủ kiểm soát Quốc Hội và Tổng Thống đắc cử Joe Biden có đủ quyền để ban hành luật và thúc đẩy việc cải tổ mà không cần có sự ủng hộ của Đảng Cộng Hòa).

Một ưu tiên hiển nhiên sẽ là việc phục hồi sau đại dịch, việc phục hồi sẽ không mạnh ở bất cứ đâu cho đến khi nó mạnh ở khắp mọi nơi. Chúng ta không thể tin tưởng rằng Trung Quốc sẽ đóng một vai trò rõ rệt trong việc thúc đẩy nhu cầu toàn cầu trong khoảng thời gian này, giống như Trung Quốc đã làm sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Hơn nữa, các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi thiếu nguồn lực cho các chương trình kích thích quy mô mà Mỹ và châu Âu đã cung cấp cho các nền kinh tế của họ. Như Giám đốc điều hành của IMF là Kristalina Georgieva đã chỉ ra, điều cần thiết là một đợt phát hành ồ ạt các SDR. Khoảng 500 tỷ đô la trong số “tiền” toàn cầu này có thể được phát hành trong một sớm một chiều nếu chỉ có Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ chấp thuận.

Trong khi chính quyền Trump đang ngăn chặn việc phát hành SDR, Biden có thể bật đèn xanh cho việc này, đồng thời tán thành các đề xuất hiện có của quốc hội để mở rộng việc phát hành trong một tầm vóc quy mô. Sau đó, Mỹ có thể tham gia cùng các quốc gia giàu có khác đã đồng ý tài trợ hoặc cho vay các khoản phân bổ của họ cho các quốc gia đang có nhu cầu.

Chính quyền Biden cũng có thể giúp thúc đẩy việc tái cơ cấu các món nợ của chính phủ. Một số quốc gia đang phát triển và các thị trường mới nổi đang phải đối mặt với các cuộc khủng hoảng nợ và nhiều quốc gia khác có thể sau đó sẽ đi theo. Nếu có thời gian Mỹ quan tâm đến việc tái cơ cấu nợ toàn cầu thì hiện nay là đúng lúc.

Trong bốn năm qua, chính quyền Trump đã phủ nhận khoa học cơ bản và coi thường việc tôn trọng pháp quyền. Vì vậy, khôi phục các chuẩn mực Khai sáng là một ưu tiên hàng đầu khác. Pháp quyền quốc tế, không kém gì khoa học, cũng quan trọng đối với sự thịnh vượng của chính Hoa Kỳ cũng như đối với hoạt động của nền kinh tế toàn cầu.

Về thương mại, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cung cấp một nền tảng để xây dựng lại. Cho đến hiện tại, trật tự WTO được định hình quá nhiều bởi nền chính trị dựa theo quyền lực và ý thức hệ tân tự do; nhưng điều đó có thể thay đổi. Ngày càng có nhiều sự đồng thuận ủng hộ cho việc Ngozi Okonjo-Iweala ra ứng cử làm Tân Tổng Giám đốc của WTO. Là một cựu Bộ trưởng Tài chính nổi tiếng của Nigeria và là Cựu Phó Chủ tịch của Ngân hàng Thế giới, việc bổ nhiệm Okonjo-Iweala bị ngăn trở chỉ bởi chính quyền Trump.

Không một hệ thống thương mại nào có thể hoạt động mà không có phương pháp phân xử các tranh chấp. Bằng cách từ chối chấp thuận bất kỳ thẩm phán mới nào vào cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO để kế nhiệm những thẩm phán đã mãn nhiệm, chính quyền Trump đã khiến cơ quan này trở nên không thể chung quyết và tê liệt. Tuy nhiên, trong khi Trump làm mọi cách để làm suy yếu các định chế quốc tế và pháp quyền, thì Trump cũng đã vô tình mở ra cánh cửa để cải thiện chính sách thương mại của Mỹ.

Ví dụ như việc chính quyền Trump đàm phán lại Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) với Mexico và Canada, phần lớn đã loại bỏ các điều khoản đầu tư vốn đã trở thành một trong những khía cạnh tai hại nhất của quan hệ kinh tế quốc tế. Và hiện nay, Đại diện Thương mại của Trump, Robert Lighthizer, đang sử dụng thời gian còn tại chức để kêu gọi các biện pháp trừng phạt “chống bán phá giá” đối với các quốc gia tạo lợi thế cho doanh nghiệp của họ bằng cách không quan tâm đến các tiêu chuẩn về môi trường cho toàn cầu. Khi lưu ý đến việc mà tôi đã đề xuất tương tự trong cuốn sách năm 2006 của tôi: “Làm cho Toàn cầu hóa hoạt động“ (Making Globalization Work), dường như bây giờ có rất nhiều cơ sở cho một sự đồng thuận lưỡng đảng mới về thương mại.

Hầu hết các biện pháp mà tôi đã mô tả không yêu cầu cần có hành động của quốc hội và có thể được thực hiện trong những ngày đầu tiên khi Biden nắm quyền. Theo đuổi chúng sẽ là một chặng đường dài hướng tới việc tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với chủ thuyết đa phương và đẩy lùi thảm họa bốn năm qua lại sau lưng của chúng ta.

______

Joseph E. Stiglitz: Giáo sư Đại học Columbia, đoạt giải Nobel kinh tế. Ông là kinh tế trưởng của Viện Roosevelt và Cựu Phó Chủ tịch và Nhà kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới. Cuốn sách mới nhất của ông là People, Power, and Profits: Progressive Capitalism for an Age of Discontent.

 

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Kết quả bầu cử tại Georgia cho thấy quyền lực chính trị ở Mỹ thay đổi chỉ vỏn vẹn 10 ngàn lá phiếu nhất là đến từ dân thiểu số. Cho nên đảng Dân Chủ dưới thời Biden sẽ gấp rút đẩy mạnh các chính sách nhập cư và an sinh xã hội nhằm biến đỏ thành xanh ở các tiểu bang như Arizona, Georgia hay ngay cả Florida và Texas vốn là những thành trì của đảng Cộng Hòa cho đến nay.
Bao lâu nữa thì hệ thống môi sinh nơi quê hương tôi sẽ bị hủy hoại, đến độ không sinh vật nào có thể sống được ở nơi này? Khi cái vòng sống liên tục vô thủy vô chung đó có một mắt xích bị hỏng, khi môi trường sinh thái ở một nơi nào đó bị mất quân bằng, có bao nhiêu sinh vật sẽ bị ảnh hưởng – và bị ảnh hưởng tận cùng rốt ráo ra sao?
Tôi đã phỏng vấn các nhà tư tưởng hàng đầu về 101 đề tài riêng biệt – từ tiền bạc tới nợ nần, các hệ thống cung cấp tới mậu dịch, việc làm tới máy robots, báo chí tới chính trị, nước tới thực phẩm, biến đổi khí hậu tới nhân quyền, thương mại điện tử tới an ninh mạng, tuyệt vọng tới tinh thần lành mạnh, giới tính tới kỳ thị chủng tộc, nghệ thuật tới văn học, và ngay cả hy vọng và hạnh phúc.Những người tôi phỏng vấn gồm chủ tịch của Viện Khoa Học Quốc Gia Hoa Kỳ, cựu giám đốc CIA, cựu tư lệnh đồng minh tối cao NATO, cựu thủ tướng Ý và nhà thiên văn học hoàng gia Anh. Tôi đã “Zoom” – chữ này đã trở nên một động từ chỉ sau một đêm – với Kishore Mahbubani tại Singapore, Yolanda Kakabadse tại Quito, Judith Butler tại Berkeley, California, Alice Ruhweza tại Nairobi và Jeremy Corbyn tại London. Đối với tập mới nhất của chúng tôi, cựu Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon từ Hán Thành. Đối với tôi, đó thật sự là lý do của điều tôi học được. Trong số những thứ khác, nó giúp tôi hiểu tại sao
Nước Mỹ đang phải đối diện với những thử thách nghiêm trọng, kể từ khi người biểu tình ủng hộ Tổng thống Donald Trump tràn vào chiếm toà nhà quốc hội ở Thủ đô Washington chiều ngày 6/1 vừa qua. Trong bốn tiếng đồng hồ bị chiếm đóng, các dân cử có lúc đã phải nằm xuống ghế, chui xuống bàn để tránh bị thương do bạo loạn, trước khi được sơ tán đến một nơi an toàn. Vụ bạo loạn hôm 6/1 làm cho 5 người chết trong đó có một cảnh sát, mấy chục người bị thương gồm hơn chục nhân viên an ninh tại quốc hội. Lịch sử đã lập lại, sau hơn hai trăm năm. Năm 1814 quân lính Anh tấn công và đốt phá nhiều nơi kể cả toà nhà quốc hội đang được xây dựng. Đó là lúc có cuộc chiến tranh mang tên “1812 War”.
Mọi người ai cũng hi vọng qua năm mới 2021 Huê kỳ thoát ra khỏi một năm đen tối : có hơn 300 000 người chết vì corona vũ hán, kinh tế khủng hoảng do đại dịch nghiêm trọng không thua hồi năm 1929 tác hại, dân da đen bị kích động vấn đề chủng tộc, cận ngày bầu cử, nổi loạn ở nhiều Tiểu bang, biến Huê kỳ trở thành một nước khủng hoảng và chia rẽ.
Hãy hỏi những người đã mang Cờ Vàng-3 sọc đỏ đi tham gia biểu tình bạo động có biết nhiều người Mỹ và báo chí Mỹ đã cáo buộc những người tấn công vào điện Capitol là “quân khủng bố nội địa” (Domestic Terrorists), hay những kẻ phá hoại (Rioters)? Vì vậy thật khó biết, khi hình ảnh một người leo lên sân thượng của Capitol phất cờ Việt Nam Cộng hòa chiều tối ngày 6/01/2021 được truyền đi khắp Thế giới, trong khi những người biểu tình khác đập phá bên trong, có khiến ai chua xót và đau lòng vì là cờ đã bị xúc phạm ?
Sửa chữa các thiệt hại này trong một sớm một chiều sẽ là chuyện rất khó, nếu không muốn nói là không thể. Trump sẽ không còn là tổng thống nữa, nhưng Trump sẽ vẫn có ảnh hưởng trong đảng Cộng hòa và đất nước. Trong khi thế giới đang ngày càng rối ren và ảnh hưởng của Hoa Kỳ đã suy giảm, Trump đã thúc đẩy đáng kể cả hai xu hướng. Điểm mấu chốt là Trump đang để lại một đất nước và một thế giới trong tình trạng tồi tệ hơn nhiều so với những gì mà Trump được thừa hưởng. Đó là di sản đau buồn của Trump.
Nước Mỹ đang lâm vào Nội Chiến -Civil War-đó là thông điệp mà người Mỹ tìm thấy trên áo của đám người bạo loạn tấn công đập phá điện US Capitol hôm 6-1-2021. Bộ trưởng lâm thời về Nội An của Mỹ vừa từ chúc hôm 9/1, FBI liền cảnh cáo Trump sẽ xách động những cuộc bạo loạn vũ trang trên khắp 50 State Capitols từ ngày 16-1 đến 20-1, US Capitol kể từ ngày 17 đến 20-1, Acting DHS Secy resigns as FBI warns of “Armed Protests” at all 50 State Capitols from Jan-16-20, US Capitol from Jan 17-20.
Bạn đã đến Washington D.C. để tham gia cuộc bạo loạn tại Quốc Hội, đã xông vào tòa quốc hội hay chỉ đơn giản là vượt qua các rào chắn không được phép bước sang hay leo lên bậc thềm tòa quốc hội, nay có thể đang ở nhà và nghĩ rằng mình đã thoát tội. Có phải vậy không?
Một ngày sau khi tạm đóng danh khoản của tổng thống Donald Trump trong 12 tiếng, Twitter đã ra thông báo chính thức đóng vĩnh viễn danh khoản này vì đã tiếp tục tái phạm các quy định và chính sách sử dụng của Twitter sau khi được phép hoạt động lại. Twitter viện dẫn lý do là các tin nhắn ẩn chứa "nguy cơ tiếp tục xách động bạo lực" (risk of further incitement of violence) và "những tái phạm nghiêm trọng" (repeated and severe violations).
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Trung tâm thủ đô Washington bị phong tỏa sau vụ bạo loạn ở Quốc hội và nguy cơ bạo lực gia tăng tại lễ nhậm chức của ông Biden.
Tổng thống đắc cử Joe Biden dự kiến sẽ công bố đề xuất gói kích thích 1.900 tỷ USD nhằm khôi phục kinh tế Mỹ, tăng tốc phản ứng với đại dịch
Theo thông báo mới của Intel, CEO Bob Swan sẽ từ chức vào ngày 15/02/2021 và được thay thế bởi Pat Gelsinger, CEO đương nhiệm của VMWare.
Thành phố New York sẽ chấm dứt tất cả hợp đồng trị giá 17 triệu USD một năm với Tập đoàn Trump (Trump Organization) vì cuộc bạo loạn ngày 06/01/2021.
Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa The Lancet, nghiên cứu trên bệnh nhân nhập viện vì Covid-19 ở Vũ Hán cho thấy họ vẫn xuất hiện triệu chứng như mệt mỏi hay khó ngủ sau 6 tháng.