Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Làm Thế Nào Biden Có Thể Đơn Phương Khôi Phục Chủ Thuyết Đa Phương?

10/01/202110:07:00(Xem: 1435)

Project-Syndicate

Joseph E. Stiglitz

Đỗ Kim Thêm dịch

Có rất nhiều điều để ăn mừng cho năm mới. Sự xuất hiện của vắc-xin COVID-19 an toàn, hiệu quả có nghĩa là ánh sáng ló dạng ở cuối đường hầm đại dịch (mặc dù vài tháng tới sẽ rất kinh hoàng). Một điều quan trọng không kém là vị tổng thống gian manh, bất tài và xấu tính của nước Mỹ sẽ được thay thế bằng một người hoàn toàn đối nghịch: Đàng hoàng, trung thực và chuyên nghiệp.

Nhưng chúng ta không nên có ảo tưởng về những gì mà Tổng thống đắc cử Joe Biden sẽ phải đối mặt khi nhậm chức. Trong nhiệm kỳ tổng thống và một trận đại dịch mà chính quyền sắp mãn nhiệm đã làm rất ít để chống chọi, Trump để lại những vết hằn sâu thẳm. Những tổn thương kinh tế sẽ không thể hàn gắn trong một sớm một chiều, và nếu không có sự hỗ trợ toàn diện vào thời điểm cần thiết quan trọng này – bao gồm hỗ trợ cho các chính quyền địa phương và tiểu bang thiếu ngân khoản – thì nỗi đau sẽ còn kéo dài.

Tất nhiên, các đồng minh lâu đời của Mỹ sẽ hoan nghênh sự trở lại thế giới nơi Hoa Kỳ đứng lên đấu tranh cho dân chủ và nhân quyền, đồng thời hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề toàn cầu như đại dịch và biến đổi khí hậu. Nhưng, lại một lần nữa, sẽ là ngu ngốc nếu cho rằng thế giới không thay đổi một cách triệt để. Xét cho cùng, Mỹ đã cho thấy mình là một đồng minh không đáng tin cậy.

Đúng như vậy, Hiến pháp Hoa Kỳ và 50 tiểu bang đã tồn tại và bảo vệ nền dân chủ thoát ra khỏi những điều tồi tệ nhất do sự bốc đồng đầy gian ý của Trump. Nhưng thực tế là 74 triệu người Mỹ đã bỏ phiếu cho 4 năm nữa về hành vi sai trái kỳ cục của Trump, khiến người ta ớn lạnh. Cuộc bầu cử sắp tới có thể mang lại gì? Tại sao những người khác tin tưởng một quốc gia mà mọi thứ kể từ hiện nay chỉ có thể tồn tại trong bốn năm và sẽ hủy bỏ?

Thế giới cần cách giải quyết vấn đề nhiều hơn như trong giao dịch hẹp hòi của Trump, ở Mỹ cũng vậy. Lối thoát duy nhất là thông qua chủ thuyết đa phương thật sự, trong đó chủ trương biệt lệ của Mỹ phụ thuộc vào các lợi ích và giá trị chung, các định chế quốc tế và một hình thức tôn trọng pháp quyền mà Mỹ không được miễn trừ. Điều này sẽ thể hiện một sự thay đổi lớn đối với Mỹ, từ vị thế bá chủ lâu đời, sang một vị thế xây dựng dựa trên quan hệ đối tác.

Một phương sách như vậy không phải là chưa từng có bao giờ. Sau Thế chiến thứ hai, Mỹ nhận thấy việc tương nhượng một số ảnh hưởng cho các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế thật ra là vì lợi ích của chính Mỹ. Vấn đề là Mỹ đã không đi đủ xa. Trong khi John Maynard Keynes đã khôn ngoan kêu gọi việc tạo ra một loại tiền tệ toàn cầu – một ý tưởng sau đó được thể hiện trong Quyền rút vốn đặc biệt (Special Drawing Rights, SDRs) của IMF – thì Mỹ yêu cầu có quyền phủ quyết tại IMF và không trao cho IMF nhiều quyền lực như IMF nên có.

Trong mọi trường hợp, phần lớn những gì Biden sẽ có thể làm khi nhậm chức, phụ thuộc vào kết quả của cuộc bầu cử cho hai ghế Thượng viện Hoa Kỳ của Georgia vào ngày 5 tháng 1. Nhưng ngay cả khi không có đối tác sẵn sàng giúp trong Thượng viện, tổng thống có ảnh hưởng rất lớn các vấn đề quốc tế. Có rất nhiều điều mà Biden có thể tự bắt đầu làm ngay lập tức.

Người dịch: Theo kết quả kiểm phiếu ngày 6 tháng 1 năm 2021, cử tri tiểu bang Georgia đã bầu cho Jon Ossoff và Mục Sư Raphael Warnock vào Thượng Viện. Tỷ số của hai đảng sẽ là 50-50, nhưng với lá phiếu của Phó Tổng Thống đắc cử Kamala Harris trong tư cách là Chủ tịch Thượng viện sẽ giúp cho Đảng Dân Chủ kiểm soát Quốc Hội và Tổng Thống đắc cử Joe Biden có đủ quyền để ban hành luật và thúc đẩy việc cải tổ mà không cần có sự ủng hộ của Đảng Cộng Hòa).

Một ưu tiên hiển nhiên sẽ là việc phục hồi sau đại dịch, việc phục hồi sẽ không mạnh ở bất cứ đâu cho đến khi nó mạnh ở khắp mọi nơi. Chúng ta không thể tin tưởng rằng Trung Quốc sẽ đóng một vai trò rõ rệt trong việc thúc đẩy nhu cầu toàn cầu trong khoảng thời gian này, giống như Trung Quốc đã làm sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Hơn nữa, các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi thiếu nguồn lực cho các chương trình kích thích quy mô mà Mỹ và châu Âu đã cung cấp cho các nền kinh tế của họ. Như Giám đốc điều hành của IMF là Kristalina Georgieva đã chỉ ra, điều cần thiết là một đợt phát hành ồ ạt các SDR. Khoảng 500 tỷ đô la trong số “tiền” toàn cầu này có thể được phát hành trong một sớm một chiều nếu chỉ có Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ chấp thuận.

Trong khi chính quyền Trump đang ngăn chặn việc phát hành SDR, Biden có thể bật đèn xanh cho việc này, đồng thời tán thành các đề xuất hiện có của quốc hội để mở rộng việc phát hành trong một tầm vóc quy mô. Sau đó, Mỹ có thể tham gia cùng các quốc gia giàu có khác đã đồng ý tài trợ hoặc cho vay các khoản phân bổ của họ cho các quốc gia đang có nhu cầu.

Chính quyền Biden cũng có thể giúp thúc đẩy việc tái cơ cấu các món nợ của chính phủ. Một số quốc gia đang phát triển và các thị trường mới nổi đang phải đối mặt với các cuộc khủng hoảng nợ và nhiều quốc gia khác có thể sau đó sẽ đi theo. Nếu có thời gian Mỹ quan tâm đến việc tái cơ cấu nợ toàn cầu thì hiện nay là đúng lúc.

Trong bốn năm qua, chính quyền Trump đã phủ nhận khoa học cơ bản và coi thường việc tôn trọng pháp quyền. Vì vậy, khôi phục các chuẩn mực Khai sáng là một ưu tiên hàng đầu khác. Pháp quyền quốc tế, không kém gì khoa học, cũng quan trọng đối với sự thịnh vượng của chính Hoa Kỳ cũng như đối với hoạt động của nền kinh tế toàn cầu.

Về thương mại, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cung cấp một nền tảng để xây dựng lại. Cho đến hiện tại, trật tự WTO được định hình quá nhiều bởi nền chính trị dựa theo quyền lực và ý thức hệ tân tự do; nhưng điều đó có thể thay đổi. Ngày càng có nhiều sự đồng thuận ủng hộ cho việc Ngozi Okonjo-Iweala ra ứng cử làm Tân Tổng Giám đốc của WTO. Là một cựu Bộ trưởng Tài chính nổi tiếng của Nigeria và là Cựu Phó Chủ tịch của Ngân hàng Thế giới, việc bổ nhiệm Okonjo-Iweala bị ngăn trở chỉ bởi chính quyền Trump.

Không một hệ thống thương mại nào có thể hoạt động mà không có phương pháp phân xử các tranh chấp. Bằng cách từ chối chấp thuận bất kỳ thẩm phán mới nào vào cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO để kế nhiệm những thẩm phán đã mãn nhiệm, chính quyền Trump đã khiến cơ quan này trở nên không thể chung quyết và tê liệt. Tuy nhiên, trong khi Trump làm mọi cách để làm suy yếu các định chế quốc tế và pháp quyền, thì Trump cũng đã vô tình mở ra cánh cửa để cải thiện chính sách thương mại của Mỹ.

Ví dụ như việc chính quyền Trump đàm phán lại Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) với Mexico và Canada, phần lớn đã loại bỏ các điều khoản đầu tư vốn đã trở thành một trong những khía cạnh tai hại nhất của quan hệ kinh tế quốc tế. Và hiện nay, Đại diện Thương mại của Trump, Robert Lighthizer, đang sử dụng thời gian còn tại chức để kêu gọi các biện pháp trừng phạt “chống bán phá giá” đối với các quốc gia tạo lợi thế cho doanh nghiệp của họ bằng cách không quan tâm đến các tiêu chuẩn về môi trường cho toàn cầu. Khi lưu ý đến việc mà tôi đã đề xuất tương tự trong cuốn sách năm 2006 của tôi: “Làm cho Toàn cầu hóa hoạt động“ (Making Globalization Work), dường như bây giờ có rất nhiều cơ sở cho một sự đồng thuận lưỡng đảng mới về thương mại.

Hầu hết các biện pháp mà tôi đã mô tả không yêu cầu cần có hành động của quốc hội và có thể được thực hiện trong những ngày đầu tiên khi Biden nắm quyền. Theo đuổi chúng sẽ là một chặng đường dài hướng tới việc tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với chủ thuyết đa phương và đẩy lùi thảm họa bốn năm qua lại sau lưng của chúng ta.

______

Joseph E. Stiglitz: Giáo sư Đại học Columbia, đoạt giải Nobel kinh tế. Ông là kinh tế trưởng của Viện Roosevelt và Cựu Phó Chủ tịch và Nhà kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới. Cuốn sách mới nhất của ông là People, Power, and Profits: Progressive Capitalism for an Age of Discontent.

 

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Thiên tai là vấn đề khoa học chứ không phải câu chuyện chính trị nên cần giải quyết bằng khoa học cùng các chính sách mang tính khoa học và chiến lược. Nó không thể biến mất nhờ những lời nói dối hay đổ lỗi cho nhau. Nếu Texas không học bài học này thì đợt lạnh dài ngày hơn trong lần tới sẽ là một đại họa cho chính những người dân tiểu bang này.
Cảnh tượng không thấy bằng mắt, chỉ bằng nhận thức, làm choáng ngợp, bàng hoàng, và kích động dữ dội trí tò mò, làm tức khắc bật ra, vang dội, câu hỏi chưa từng gặp trong đời: “Vùng không gian bao quanh Chung, quanh mặt địa cầu, được cấu trúc như thế nào để cho phép vô lượng sóng cùng lan tỏa bên nhau, chằng chịt, chi chít, mà không hề bị trộn lẫn, vướng mắc, rối mù? Cứ đường ai nấy đi, rất thênh thang?”
Tổng thống Donald Trump đã rời Bạch Ốc, nhưng tên và ảnh hưởng của ông chưa phai mờ trong dư luận ngay, so với với các đời tổng thống trước. Vì Donald Trump là tổng thống đầu tiên trong lịch sử Hoa Kỳ đã bị quốc hội đàn hặc hai lần. Lần đầu vào đầu năm 2020 với hai tội là “lạm dụng quyền lực” và “ngăn cản quốc hội” điều tra liên quan đến việc nước ngoài tạo ảnh hưởng trong các cuộc bầu cử ở Mỹ.
Nước Việt là nơi sản sinh ra chủ nghĩa Mackeno (Mặc Kệ Nó) và dân Việt vốn nổi tiếng là vô cảm. Ấy thế mà tình cảm của tôi lại chứa chan và lai láng hết biết luôn. Đôi khi, tôi còn tưởng chừng như mình mang nặng cả nỗi sầu vạn cổ nên hay bị buồn ngang – buồn thấm thía, buồn não nề và buồn thê thảm – vào lúc chiều rơi, giữa những ngày năm cùng tháng tận.
Như vậy thì đã có một bố phận không nhỏ, bao gồm những người làm báo, dân thường, trí thức và cán bộ đảng viên, đã quay lưng chống đảng, hay họ mới chỉ sổ toẹt vào cái mớ tư tưởng Mác-Lê và tư tưởng Cộng sản Hồ Chí Minh đã lỗi thời và lạc hậu?
Phải chi mà hồi đó mấy mẹ “được quyền” bớt anh hùng và bớt quyết tâm (đánh cho Mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào) chút xíu thì giờ đây chắc mọi người đều đỡ khổ hơn. Mỗi mẹ (hy vọng) vẫn còn sót được một hay hai đứa để nương tựa vào lúc tuổi già, và ai cũng đều có thể mua được một cái Big Mac (cùng với Coca Cola, bất cứ lúc nào) mà khỏi phải chờ cho đến món quà mùa Xuân của Đảng.
Thắng Đỗ (Đỗ Nguyên Thắng), 61 tuổi, một kiến trúc sư tên tuổi đã được đề cử vào Học viện Kiến Trúc Sư Đoàn Hoa Kỳ vào năm 2017, không chỉ là người phụ huynh đã thiết kế tòa nhà này. Ông cũng là người di dân, một tổng giám đốc thành đạt, và mỗi ngày một nhiều, nhà đấu tranh trong cộng đồng người Mỹ gốc Việt.
Đến trâu bò mà cũng chả được yên với cái nhà nước hiện hành ở VN. Thảo nào mà dân chúng cứ ùn ùn bỏ đi bằng mọi cách (cũng như mọi giá) và chả ma nào muốn quay trở lại. Súc vật ở xứ sở này, nếu có dịp đi, chắc cũng không con nào ở lại.
Hơn 20 năm, hai vụ án, những chính khách đảng Cộng Hòa đã dồn phiếu để truất phế hay bảo vệ người tổng thống bị luận tội hoàn toàn trái ngược. Nó ít nhiều cho thấy chân dung đảng phái nền chính trị Hoa Kỳ. Hoặc trở thành một chính khách chính trực, hoặc là chính khách đảng Cộng Hòa. Rất khó khăn và hiếm hoi để cả hai là một nếu còn muốn tiếp tục nắm giữ quyền lực.
Tối giao thừa Canh Tý Tân Sửu, ghé chùa Liên Hoa Quận Cam. Phật tử từng nhóm đến, không quá đông như năm ngoái nhưng cũng đủ làm không khí ấm cúng. Thầy Chơn Thành năm nay 90 tuổi, từng du học Nhật Bản năm 1970, còn khỏe mạnh, vui vẻ phát trái quít cho mỗi người lấy lộc hên đầu năm.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.