Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Vị Thế Của Mỹ Tại Bán Đảo Triều Tiên Sau Olympic Pyeongchang

08/03/201814:00:00(Xem: 3897)
Đào Như

VỊ THẾ CỦA MỸ TẠI BÁN ĐẢO TRIỀU TIÊN
SAU OLYMPIC PYEONGCHANG

1-Những tín hiệu báo động

Hôm 10 tháng 5 năm 2017 cả thế giới và Bán Đảo Triều Tiên phấn khởi đón nhận lời tuyên thệ nhậm chức của Tân Tổng thống Nam Triều Tiên, ông Moon Jae-in. Trong dịp này, tân Tổng thống NTT cho biết ông “sẵn sàng đến Binh Nhưỡng để mở lại đàm phán với ông Kim Jong-un, lãnh tụ của BTT, trong điều kiện nguyên trạng của bán đảo Triều Tiên.” Thái độ cởi mở đối với Bình Nhưỡng của tân Tổng thống NTT, cho thấy ông Moon Jae-in lên cầm quyền ở NTT là một bước ngoặt ngoại giao vô cùng quan trọng trong khu vực và quốc tế.

Những gì các chuyên gia chiến lược nguyên tử của Mỹ và Chính phủ Mỹ đã từng e ngại nó có thể xảy đến vào năm 2017 trên bán đảo Triều Tiên, trong thực tiễn nó đã xảy ra:

Hôm 13 tháng 9 năm 2017- Binh Nhưỡng loan báo đã thử nghiệm thành công lần thứ 6 với bom hạt nhân có sức công phá và hủy diêt hơn nhiều lần bom nguyên tử, đã gây ra địa chấn ở các nước lân bang Nga và Trung Quốc. Sự kiên này gây quan ngại vô cùng to lớn  cho cả thế giới,  nhất là  5 thành viên thường trực HĐBA-LHQ, Mỹ, Trung Quốc, Nga, Anh và Pháp.

Sau đó hôm 29-Nov-2017, Bình Nhưỡng lại loan báo vừa thử nghiệm thành công phóng hỏa tiễn mang đầu đạn xuyên lục địa-Hwasong-15-Intercontinental Ballistic Missile-có thể với tới bờ biển phía Đông của Mỹ. Nội trong năm 2017, BTT đã 16 lần thử nghiệm phóng tất cả 23 hỏa tiễn đạn đạo đủ cỡ từ Pukgusong-2- Short Range Ballistic Missile-đến Hwasong-15-Intercontinental Ballistic Missile.

Như vậy cả 3 sự kiện trên: 10 tháng 5, 13 tháng 9, 29-tháng 11-năm 2017 đã thật sự hỗ trợ cho nhau, giúp chinh phủ Bình Nhưỡng gây sức ép lên Washington và Băc Kinh phải nhìn nhận bán đảo Triêu Tiên  như là một quôc gia thống nhất có chủ quyền độc lập, có đầy đủ vũ trang nguyên tử.
 

2- Thời cơ đang đến bán đảo Triều Tiên-

Ý chí nối lại đối thoại với BTT của tân Tổng thống NTT, ông Moon Jae-in đã có tiếng vang trên chính trường Mỹ và Thế giới ngay cả với Trung Quốc. Hôm thứ Ba, 12-12-2017, tại diễn đàn Đai Tây Dương-ở Washington D.C. ngoại trưởng Mỹ Rex Tillerson tuyên bố “Mỹ sẵn sàng đàm phán với BTT vô điều kiện. Ngoai trưởng Tillerson manh dạn khẳng đinh: Mỹ và BTT dù sao cũng nên ngồi lại đàm phán với nhau, nhìn thẳng vào mắt nhau để cùng tìm ra  cho được một lối thoát có lợi cho cả hai quốc gia trong tương lai: https://www.yahoo.com/news/tillerson-softens-us-stance-possible-talks-nkorea-222702752.html. Thật là thiếu thực tế cho những ai bám chặt lấy tư tưởng BTT một quốc gia đã đầu tư lâu đời và chế tạo thành công vũ khí nguyên tử lại có thể bỏ hay ngưng hoat động phát triển vũ khí này trước khi họ bước đến bàn đàm phán với chúng ta ”. Và ngoại trưởng Rex Tillerson khẳng định Tổng thống Mỹ, Donald Trump cũng hậu thuẫn cho quan điểm này của ông.

Hôm thứ Sáu 15-12-2017 tại buổi họp cấp cao HĐBA-LHQ ông Antonio Guterres, Tổng Thư Ký-LHQ lên tiếng kêu gọi “đã đến lúc phải thiết lập củng cố ngay lập tức kênh liên lạc với BTT bao gồm kênh liên lạc Liên Triều và từ Quân đội tới Quân đội để giảm nguy cơ hiểu lầm leo thang xung đột”. Thúc đẩy việc đối thoại giữa Mỹ và BTT cũng như giữa Bình Nhưỡng với Hán Thành (Seoul) để củng cố hòa bình, thịnh vượng, để tránh khỏi những rũi ro leo thang xung đột vũ trang, được xem như là xu thế toàn cầu hôm nay.     
 

3- Sự kiện Olympic Pyeongchang-2018-

Đầu năm 2018, nhân dịp thế vận hội mùa Đông được tổ chức tai NTT- Pyeongchang từ ngày 9 tháng 2 đến hết ngày 25-tháng 2 năm 2018. Với sự đồng thuận giữa hai chính phủ Nam và Bắc Triều Tiên, một đoàn vân động viên chung sẽ được thành lập và thi đấu dưới lá cờ Liên Triều. Tổng thống NTT, ông Moon Jae-in còn cho phép Binh Nhưỡng gửi môt phái đoàn gồm cả trăm cổ động viên nữ Cheerleaders và cả ban nhạc Moranbong nổi danh của họ. Trong một bài bình luận với tựa đề: Can South Korea save itself using Olympic Peace to Avert nuclear confrontation: ký giã Mỹ, Scott Snyder đã vội vàng lên án  chính tân Tổng Thống NTT, Moon Jae-in đã muốn hoán chuyển Olympic Pyeongchang thành Olympic Pyongvang. https://www.foreignaffairs.com/articles/north-korea/2018-02-23/can-south-korea-save-itself?cid=int-leo&pgtype=hpg.

 Được biết hướng dẫn phái đoàn BTT là bà Kim Yo-jong, Ủy viên Bộ Chính Trị. cũng là em gái của Kim Jong-un, lãnh tụ BTT. Bên cạnh bà Kim Yo jong còn có Chủ Tịch Quốc Hội ông Kim Jong-nam. Tòan thể phái đoàn này sẽ tham dự buổi lễ khai mạc Olympic Pyeongchang vào ngày 9-tháng 2-2018. Các lãnh đạo của phái đoàn này hy vọng có cuộc gặp gỡ các cấp cao của chinh phủ NTT bên lề buổi lễ khai mạc thế vận hội mùa Đông. Chính phủ Mỹ cũng gửi Phó Tổng thống Mike Pence đến tham dự buổi lễ khai mạc Olympic Pyeongchang với hy vọng có cơ hội tiếp cận với phái đoàn BTT.

Trong thực tế khó có ai biết chắt những gì đã xảy ra bên lề buổi lễ khai mạc Olympic Pyeongchang. Nhưng có một sự kiện gây chú ý không ít cho báo giới và các kênh truyền thông: Hôm 16 tháng 2 vừa rồi, sau khi rời khỏi máy bay AIR FORCE-2, tại phi cảng Mac Allen Miller–Texas, Phó Tổng thống Mike Pence tuyên bố: Ông đã sẵn sàng cho cuộc gặp gỡ lịch sử với Binh Nhưỡng bên lề buổi lễ khai mạc Olympic
Pyeongchang. Nhưng chính Binh Nhưỡng đơn phương hủy bỏ: https://www.yahoo.com/news/us-pence-ready-talk-nkorea-canceled-meeting-002826081--politics.html.

 blank
4- Bình Nhưỡng và Hán Thành (Seoul) sẽ tự định đoạt tương lai của bán đảo Triêu Tiên?

Hôm 10-2 Tổng thống NTT có bữa tiệc khoản đãi phái đoàn cấp cao của BTT tại tòa Nhà Lam (Dinh Tổng thống NTT), buổi khoản đãi đước tổ chức vô cùng thân mật theo truyền thống của người dân bán đảo Triều Tiên. Nhân dịp này cô Kim Yo-jong đã trao cho Tổng thống Moon Jae-in  thư tay của nhà lãnh đạo BTT, Kim Jong-un  mời Tổng thống Moon Jae-in đến thăm Binh Nhưỡng. Đây là dấu hiệu cho thấy quan hệ liên Triều đang ấm dần lên. (Bên trái phía trên là hình minh họa bữa tiệc tai tòa Nhà Lam hôm 10 tháng 2 Ảnh này tìm thấy trên mạng). Không hiểu về phía chính phủ Mỹ khi biết được bữa tiệc và hình ảnh này họ sẽ nghĩ gì?    

Hôm 25-2 vừa rồi, Tướng Kim Yong-chol hướng dẫn phái đoàn gồm có 8 người sang viếng NTT trong ba ngày. Và đồng thời ông Kim Yong-chol hướng dẫn phái đoàn này tham dự buổi lễ bế mạc Olympic Pyeongchang. Ivanka Trump, con gái cũng là cố vấn cao cấp của Tổng thống Donald Trump cũng tham dự sự kiện này. Nhân dịp này Kim Yong-chol tuyên bố: Bình Nhưỡng đã sẵn sàng đàm phán với Mỹ và NTT. Tổng thống NTT, Moon Jae-in cho rằng đàm phán Nam-Bắc Triêu Tiên cần phải được sớm tổ chức để cải thiện quan hệ giữa hai miền. Đồng thời đàm phán Mỹ và BTT cũng phải được sớm tổ chức để bảo vệ hòa bình, để tránh tình trạng leo thang xung đột do nhầm lẫn. Trong lúc đó, phía Washington đòi hỏi Bình Nhưỡng phải có những bước đi cụ thể nhầm phi hạt nhân hóa trong mọi cuộc đầm phán. Hôm 2 tháng 3, Tổng thống Moon Jae-in kêu gọi Mỹ nên hạ ngưỡng đàm phán với BTT. Ông Moon cũng thông báo cho Washington hay ông sẽ gửi một phái đoàn đến Binh Nhưỡng trong một ngày gần đây nhầm nỗ lực tìm kiếm đối thoại BTT và Mỹ.

Một phái đoàn đặc phái viên của Tổng thống NTT, Moon Jae-in, đã được gửi đến thăm Binh Nhưỡng hôm 5-3 trong hai ngày. Phái đoàn gồm 10 người dẫn đầu là ông Chung Eui-yong, Giám đốc Phòng An ninh Quốc gia tại dinh Tổng thống NTT. Các thành viên khác gồm có ông Suh Hoen, Giám đốc cơ quan tình báo quốc gia, ông Chum Hoe-sung, thứ trưởng Bộ Thống Nhất, ông  Kim Sang-gyun, quan chức cao cấp  cơ quan tinh báo quốc gia (NIS)…

blank

Theo tin từ Seoul, lãnh đạo BTT, ông Kim Jong-un đã chủ trì bữa tiệc tiếp đãi phái đoàn cấp cao của NTT vào tối hôm 5 tháng 3. Bữa tiệc kéo dài 4 giờ có cả sự hiện diện của vợ, bà Ri Sol-ju và em gái bà Kim Yo-jong. (hình minh họa phía bên trái- Ảnh của BBC-Vietnamese) Theo các quan chức NTT, lãnh đạo BTT sẵn sàng thảo luận về khả năng từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân và nói sẽ ‘đóng băng’ các chương trinh hạt nhân và tên lửa nếu như được bảo đảm an ninh và có cuộc đàm phán trực tiếp với Mỹ.

 Các quan chức NTT cho biết các lãnh đạo Bắc và Nam Triều Tiên sẽ găp nhau tại một buổi họp thượng đỉnh vào tháng Tư-2018. Vùng biên giới Bàn Môn Điếm, sẽ là nơi gặp gỡ giữa hai vị lãnh đao Bắc va Nam Triều Tiên, Kim Jong-un và Moon Jae-in. Dĩ nhiên nơi này phải được canh phòng cẩn mật. Hai bên cũng đồng ý thiết lập đường dây nóng giữa hai nhà lãnh đạo.

Phải nói rằng đây là một bước tiến cụ thể rất lớn đươc chủ động đề xuất từ phía các nhà lãnh đao BTT. Đề nghị của Bình Nhưỡng chăc chắn sẽ đưa Washington vào thế bị động.
 

5-Tầm Nhìn Của Mỹ Về Những Sự Kiện Ngày 10-02 và ngày 5-03 tại Tòa Nhà Lam và tại Binh Nhưỡng.

Theo nguồn tin Voatiengviet.com, hôm 7-03 Washington tỏ ý nghi ngờ đề nghị của Binh Nhưỡng:” Sẵn sàng đàm phán thẳng thắn với Hoa kỳ để bàn về vấn đề tài giảm binh bị và khôi phục các mối quan hệ Mỹ và BTT”. Trong lúc đó Dan Coats, Giám đốc An ninh Quốc gia Mỹ nói: ”Có thể đây là bước đột phá, nhưng tôi nghi ngờ việc từ bỏ vũ khí hạt nhân của Bình Nhưỡng để đổi lấy sự bảo đảm an ninh từ Washington. Tuy nhiên cứ hy vọng thế thôi”. Tướng Robert Ashley, Giám đốc cơ quan tình báo quốc phòng Mỹ khẳng định “gần như chắc chắn sẽ có thêm vụ phóng phi đạn, có cả vụ thử nghiệm hạt nhân” https://www.voatiengviet.com/a/my-de-dat-truoc-de-nghi-dam-phan-cua-trieu-tien/4284739.html

Trước đó ngày 6-03, khi nhận được thông tin này, Tổng thống Donald Trump trái với thường lệ, ông đã tweet một cách dè dặt với tinh thần thận trọng: “Dĩ nhiên đã đạt được tiến bộ về vấn đề Triêu Tiên, nói một cách hoa mỹ ít nhất là như thế. Điều này là tốt cho thế giới, cho Triều Tiên và cho Bán Đảo Triều Tiên, nhưng sẽ phải chờ xem chuyện gì xảy ra…Dù đường hướng nào đi nữa Hoa Kỳ cũng sẵn sàng đáp ứng quyết liệt.”.

Rõ ràng Tổng thống Donald Trump và Nội Các của ông có một thái độ tiêu cực nếu không muốn nói là không hài lòng trước thông tin: “Bình Nhưỡng sẵn sàng đàm phán trực tiếp với Washington” mà phái đoàn Chung Eui-yong vừa loan truyền khắp thế giới.

 Dù cho tweet hay phát biểu thận trọng cách mấy đi nữa, Tổng thống Donald Trump và các cộng sự viên của ông cũng không thể nào khuất lấp được nỗi bất bình của họ trước sự tùy tiện tự do đàm phán với Binh Nhưỡng của tân Tổng Thống NTT, Moon Jae-in.

Dù cho Tổng thống Moon Jae-in có dựa vào lực lượng nguyên tử của Bình Nhưỡng để thoát Mỹ, để thống nhất đất nước đi nữa, ông và Nội Các của ông cũng phải thận trọng quan tâm đến những ràng buộc của “Thỏa ước Liên minh An ninh-Quốc phòng hỗ tương” đã được ký kết giữa Seoul và Washington trong hơn 6 thập niên qua và hiệu lực của thỏa ước này sẽ tồn tại mãi mãi. Sự trú phòng thường trực của 30,000 lính chiến Mỹ trên đất NTT, là biểu tượng quyền lực bất khả kháng của Mỹ trên bán đảo Triều Tiên dựa trên “Thỏa Ước Liên minh An ninh-Quốc phòng hỗ tương”./.  

Đào Như

Bác sĩ  Đào Trọng Thể

Thetrongdao2000@yahoo.com

Chicago

March-08-2018                                          

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Bao lâu nữa thì hệ thống môi sinh nơi quê hương tôi sẽ bị hủy hoại, đến độ không sinh vật nào có thể sống được ở nơi này? Khi cái vòng sống liên tục vô thủy vô chung đó có một mắt xích bị hỏng, khi môi trường sinh thái ở một nơi nào đó bị mất quân bằng, có bao nhiêu sinh vật sẽ bị ảnh hưởng – và bị ảnh hưởng tận cùng rốt ráo ra sao?
Tôi đã phỏng vấn các nhà tư tưởng hàng đầu về 101 đề tài riêng biệt – từ tiền bạc tới nợ nần, các hệ thống cung cấp tới mậu dịch, việc làm tới máy robots, báo chí tới chính trị, nước tới thực phẩm, biến đổi khí hậu tới nhân quyền, thương mại điện tử tới an ninh mạng, tuyệt vọng tới tinh thần lành mạnh, giới tính tới kỳ thị chủng tộc, nghệ thuật tới văn học, và ngay cả hy vọng và hạnh phúc.Những người tôi phỏng vấn gồm chủ tịch của Viện Khoa Học Quốc Gia Hoa Kỳ, cựu giám đốc CIA, cựu tư lệnh đồng minh tối cao NATO, cựu thủ tướng Ý và nhà thiên văn học hoàng gia Anh. Tôi đã “Zoom” – chữ này đã trở nên một động từ chỉ sau một đêm – với Kishore Mahbubani tại Singapore, Yolanda Kakabadse tại Quito, Judith Butler tại Berkeley, California, Alice Ruhweza tại Nairobi và Jeremy Corbyn tại London. Đối với tập mới nhất của chúng tôi, cựu Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon từ Hán Thành. Đối với tôi, đó thật sự là lý do của điều tôi học được. Trong số những thứ khác, nó giúp tôi hiểu tại sao
Nước Mỹ đang phải đối diện với những thử thách nghiêm trọng, kể từ khi người biểu tình ủng hộ Tổng thống Donald Trump tràn vào chiếm toà nhà quốc hội ở Thủ đô Washington chiều ngày 6/1 vừa qua. Trong bốn tiếng đồng hồ bị chiếm đóng, các dân cử có lúc đã phải nằm xuống ghế, chui xuống bàn để tránh bị thương do bạo loạn, trước khi được sơ tán đến một nơi an toàn. Vụ bạo loạn hôm 6/1 làm cho 5 người chết trong đó có một cảnh sát, mấy chục người bị thương gồm hơn chục nhân viên an ninh tại quốc hội. Lịch sử đã lập lại, sau hơn hai trăm năm. Năm 1814 quân lính Anh tấn công và đốt phá nhiều nơi kể cả toà nhà quốc hội đang được xây dựng. Đó là lúc có cuộc chiến tranh mang tên “1812 War”.
Mọi người ai cũng hi vọng qua năm mới 2021 Huê kỳ thoát ra khỏi một năm đen tối : có hơn 300 000 người chết vì corona vũ hán, kinh tế khủng hoảng do đại dịch nghiêm trọng không thua hồi năm 1929 tác hại, dân da đen bị kích động vấn đề chủng tộc, cận ngày bầu cử, nổi loạn ở nhiều Tiểu bang, biến Huê kỳ trở thành một nước khủng hoảng và chia rẽ.
Hãy hỏi những người đã mang Cờ Vàng-3 sọc đỏ đi tham gia biểu tình bạo động có biết nhiều người Mỹ và báo chí Mỹ đã cáo buộc những người tấn công vào điện Capitol là “quân khủng bố nội địa” (Domestic Terrorists), hay những kẻ phá hoại (Rioters)? Vì vậy thật khó biết, khi hình ảnh một người leo lên sân thượng của Capitol phất cờ Việt Nam Cộng hòa chiều tối ngày 6/01/2021 được truyền đi khắp Thế giới, trong khi những người biểu tình khác đập phá bên trong, có khiến ai chua xót và đau lòng vì là cờ đã bị xúc phạm ?
Sửa chữa các thiệt hại này trong một sớm một chiều sẽ là chuyện rất khó, nếu không muốn nói là không thể. Trump sẽ không còn là tổng thống nữa, nhưng Trump sẽ vẫn có ảnh hưởng trong đảng Cộng hòa và đất nước. Trong khi thế giới đang ngày càng rối ren và ảnh hưởng của Hoa Kỳ đã suy giảm, Trump đã thúc đẩy đáng kể cả hai xu hướng. Điểm mấu chốt là Trump đang để lại một đất nước và một thế giới trong tình trạng tồi tệ hơn nhiều so với những gì mà Trump được thừa hưởng. Đó là di sản đau buồn của Trump.
Nước Mỹ đang lâm vào Nội Chiến -Civil War-đó là thông điệp mà người Mỹ tìm thấy trên áo của đám người bạo loạn tấn công đập phá điện US Capitol hôm 6-1-2021. Bộ trưởng lâm thời về Nội An của Mỹ vừa từ chúc hôm 9/1, FBI liền cảnh cáo Trump sẽ xách động những cuộc bạo loạn vũ trang trên khắp 50 State Capitols từ ngày 16-1 đến 20-1, US Capitol kể từ ngày 17 đến 20-1, Acting DHS Secy resigns as FBI warns of “Armed Protests” at all 50 State Capitols from Jan-16-20, US Capitol from Jan 17-20.
Bạn đã đến Washington D.C. để tham gia cuộc bạo loạn tại Quốc Hội, đã xông vào tòa quốc hội hay chỉ đơn giản là vượt qua các rào chắn không được phép bước sang hay leo lên bậc thềm tòa quốc hội, nay có thể đang ở nhà và nghĩ rằng mình đã thoát tội. Có phải vậy không?
Nhưng chúng ta không nên có ảo tưởng về những gì mà Tổng thống đắc cử Joe Biden sẽ phải đối mặt khi nhậm chức. Trong nhiệm kỳ tổng thống và một trận đại dịch mà chính quyền sắp mãn nhiệm đã làm rất ít để chống chọi, Trump để lại những vết hằn sâu thẳm. Những tổn thương kinh tế sẽ không thể hàn gắn trong một sớm một chiều, và nếu không có sự hỗ trợ toàn diện vào thời điểm cần thiết quan trọng này – bao gồm hỗ trợ cho các chính quyền địa phương và tiểu bang thiếu ngân khoản – thì nỗi đau sẽ còn kéo dài. Tất nhiên, các đồng minh lâu đời của Mỹ sẽ hoan nghênh sự trở lại thế giới nơi Hoa Kỳ đứng lên đấu tranh cho dân chủ và nhân quyền, đồng thời hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề toàn cầu như đại dịch và biến đổi khí hậu. Nhưng, lại một lần nữa, sẽ là ngu ngốc nếu cho rằng thế giới không thay đổi một cách triệt để. Xét cho cùng, Mỹ đã cho thấy mình là một đồng minh không đáng tin cậy. Đúng như vậy, Hiến pháp Hoa Kỳ và 50 tiểu bang đã tồn tại và bảo vệ nền dân chủ thoát ra kh
Một ngày sau khi tạm đóng danh khoản của tổng thống Donald Trump trong 12 tiếng, Twitter đã ra thông báo chính thức đóng vĩnh viễn danh khoản này vì đã tiếp tục tái phạm các quy định và chính sách sử dụng của Twitter sau khi được phép hoạt động lại. Twitter viện dẫn lý do là các tin nhắn ẩn chứa "nguy cơ tiếp tục xách động bạo lực" (risk of further incitement of violence) và "những tái phạm nghiêm trọng" (repeated and severe violations).
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Trung tâm thủ đô Washington bị phong tỏa sau vụ bạo loạn ở Quốc hội và nguy cơ bạo lực gia tăng tại lễ nhậm chức của ông Biden.
Tổng thống đắc cử Joe Biden dự kiến sẽ công bố đề xuất gói kích thích 1.900 tỷ USD nhằm khôi phục kinh tế Mỹ, tăng tốc phản ứng với đại dịch
Theo thông báo mới của Intel, CEO Bob Swan sẽ từ chức vào ngày 15/02/2021 và được thay thế bởi Pat Gelsinger, CEO đương nhiệm của VMWare.
Thành phố New York sẽ chấm dứt tất cả hợp đồng trị giá 17 triệu USD một năm với Tập đoàn Trump (Trump Organization) vì cuộc bạo loạn ngày 06/01/2021.
Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa The Lancet, nghiên cứu trên bệnh nhân nhập viện vì Covid-19 ở Vũ Hán cho thấy họ vẫn xuất hiện triệu chứng như mệt mỏi hay khó ngủ sau 6 tháng.