Hôm nay,  

2025: y tế công cộng khựng lại giữa lúc khoa học tiến nhanh

19/12/202500:00:00(Xem: 236)

Y te cong cong
Năm 2025 có thể được nhớ đến như một thời điểm mà y tế không bị chậm lại vì thiếu khoa học, mà vì những quyết định do chính con người đưa ra. Ảnh istockphoto.com

Trong lúc khoa học y học tiến những bước dài, con người dễ coi các thành quả ấy như điều tất nhiên. Năm 2025 vẫn có những tin vui: các thử nghiệm liệu pháp gene cho những căn bệnh xưa nay chưa có thuốc trị đã đem lại kết quả khả quan. Nhưng những tín hiệu ấy nhanh chóng bị che khuất bởi các quyết định chính sách tại Hoa Kỳ, khiến nền y tế công cộng không tiến mà lùi.

Ngay từ đầu năm, Bạch Ốc cùng Bộ Y Tế và Nhân Sinh Hoa Kỳ đã thực hiện những biện pháp chưa từng thấy trong các lãnh vực căn bản của y tế. Cơ quan Viện Trợ Phát Triển Quốc Tế Hoa Kỳ (USAID) bị tháo dỡ, nhiều chương trình y tế toàn cầu bị đình chỉ, trong đó có chủng ngừa trẻ em. Kế đó, ngân sách và nhân sự của Viện Y Tế Quốc Gia (NIH) bị cắt giảm. Đây là nơi đặt nền cho các thành tựu lớn như vaccine mRNA và các liệu pháp miễn dịch trị ung thư.

Cùng thời gian ấy, Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Bệnh Tật (CDC) bắt đầu đưa ra những thông điệp gây nghi ngại về độ an toàn của vaccine, dù không có dữ kiện khoa học mới. Giới chuyên môn cảnh báo rằng sự hoài nghi này có thể dẫn đến sự gia tăng các bệnh truyền nhiễm trong những năm tới. Hệ quả của các quyết định trong năm 2025 không chỉ dừng ở hiện tại.

Nhiều thay đổi xuất phát từ khẩu hiệu “Làm Nước Mỹ Khỏe Mạnh Trở Lại” và quan điểm nghi ngờ vaccine do Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr. theo đuổi. Vào mùa xuân, Bộ Y Tế rút các khoản đầu tư cho nghiên cứu vaccine mRNA thế hệ mới. CDC cũng không còn khuyến cáo chích ngừa COVID-19 hằng năm cho phần lớn dân chúng, buộc một số tiểu bang phải tự ban hành hướng dẫn riêng và tiếp tục hoàn trả chi phí chích ngừa.

Đến giữa năm, các thành viên ủy ban cố vấn vaccine của CDC bị bãi nhiệm, thay bằng những người đặt nghi vấn về vaccine. Cuối năm, một ủy ban từng bị giải tán được phục hồi để “xét lại” độ an toàn của vaccine trẻ em, dù dữ kiện khoa học từ lâu đã xác nhận các mũi chích này an toàn. Trang mạng của CDC cũng được sửa đổi, nêu rằng khẳng định vaccine không gây tự kỷ là điều “không dựa trên bằng chứng”.

Giới y tế công cộng đã lên tiếng phản đối, viện dẫn hàng chục năm nghiên cứu khoa học. Phần lớn các kết luận y khoa hiện nay, cũng như các phương pháp điều trị trong tương lai, đều dựa trên hệ thống nghiên cứu do NIH tài trợ. Khi nền tảng ấy bị suy yếu, điều bị ảnh hưởng không chỉ là tri thức hiện có, mà còn là dòng phát minh y học về sau.

Nhiều liệu pháp cứu sống bệnh nhân ung thư ngày nay bắt nguồn từ các nghiên cứu căn bản. Những kết quả khả quan trong năm 2025 đối với liệu pháp gene — từ bệnh Huntington đến các bệnh di truyền hiếm gặp — cho thấy tiềm năng chữa dứt bệnh trong tương lai. Nếu thiếu đi nghiên cứu căn bản, dòng tiến bộ ấy có thể thu hẹp dần. Và năm 2025 có thể được nhớ đến như một thời điểm mà y tế không bị chậm lại vì thiếu khoa học, mà vì những quyết định do chính con người đưa ra.

VB tổng hợp

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
1234567Trang sauTrang cuối

Các thuốc kích thích thần kinh như Ritalin và Adderall đã được dùng rộng rãi nhiều thập niên để chữa rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), song một công trình nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Cell cho thấy chúng không thật sự tác động lên hệ thống điều khiển sự chú ý của não bộ như giới chuyên môn từng tin tưởng. Trái lại, các loại thuốc ấy chủ yếu ảnh hưởng lên vùng phần thưởng và vùng tỉnh thức, hai trung khu chi phối hứng thú và sự tỉnh táo. Nghiên cứu được tiến hành trên gần 5.800 trẻ em từ 8 đến 11 tuổi, đồng thời nêu bật vai trò quan trọng của thiếu ngủ trong căn bệnh này.

WASHINGTON — Trung Tâm Kiểm Soát Và Phòng Ngừa Dịch Bệnh Hoa Kỳ (Centers for Disease Control and Prevention) ngày Thứ Hai công bố một thay đổi hiếm thấy trong lịch chủng ngừa trẻ em: số bệnh được khuyến cáo chích ngừa cho mọi trẻ được giảm xuống còn 11, thay vì khoảng 17–18 như trước. Lịch mới có hiệu lực tức khắc và được nói là điều chỉnh theo mô hình của Đan Mạch. Theo lịch cập nhật, CDC vẫn khuyến cáo tất cả trẻ em được chủng ngừa các bệnh sởi, quai bị, rubella, bại liệt, ho gà, uốn ván, bạch hầu, Hib (Haemophilus influenzae type B), phế cầu, HPV và thủy đậu. Các vaccine khác, vốn trước đây được khuyến cáo rộng rãi, nay được chuyển sang hai diện: chỉ khuyến cáo cho trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao, hoặc để phụ huynh và bác sĩ cùng quyết định tùy trường hợp. Trong nhóm này có vaccine cúm mùa, RSV, rota-virus, viêm gan A, viêm gan B, sốt xuất huyết dengue và một số vaccine viêm màng não mô cầu. Vaccine COVID đã được đưa sang diện “quyết định chung” từ năm ngoái.

Dịch cúm mùa đông năm nay đang lan mạnh khắp nơi ở Hoa Kỳ, đẩy số người đi khám bác sĩ vì triệu chứng giống cúm lên mức cao nhất trong gần ba mươi năm. Theo số liệu của CDC, từ đầu mùa đến nay đã có khoảng 5.000 người chết vì cúm, trong đó có chín trẻ em. Trong tuần kết thúc ngày 27 tháng 12, gần 1 trong 10 lượt khám ngoại trú trên toàn quốc — tương đương 8,2% — vì các triệu chứng như sốt, đau họng, mệt rã rời và đau nhức mình mẩy. Đây là mức cao nhất kể từ khi CDC bắt đầu theo dõi dữ liệu này vào năm 1997. Tính đến nay, cúm đã gây hơn 11 triệu ca bệnh và khoảng 120.000 ca phải nhập viện.

Theo bản tin khoa học do Molly Coddington viết, công bố ngày 20 tháng 8 năm 2025, một công trình nghiên cứu mới cho thấy sự khác biệt về chất béo trong máu giữa hai phái có thể là chìa khóa giúp lý giải vì sao phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh Alzheimer cao hơn nam giới. Một nhóm khoa học gia thuộc King’s College London và Queen Mary University London phát hiện rằng phụ nữ mắc Alzheimer có mức độ thấp hơn rõ rệt của một số loại chất béo chưa bão hòa trong máu, so với những phụ nữ khỏe mạnh. Khi khảo sát cùng những phân tử lipid này ở nam giới, nhóm nghiên cứu không thấy sự khác biệt đáng kể giữa người bệnh và người không bệnh.

Não bộ không già đi trong một đêm. Quá trình này diễn ra chậm rãi và âm thầm. Khi lớn tuổi, nhiều người bắt đầu thấy mình hay quên hơn, suy nghĩ chậm hơn, khó tập trung, và làm nhiều việc cùng lúc không còn giỏi như trước. Đây là chuyện rất thường gặp. Với nhiều người, điều họ quan tâm không phải là lão hóa có xảy ra hay không, mà là liệu có cách nào giúp làm chậm quá trình này không.

Số ca ho gà (pertussis) tại Hoa Kỳ đang tăng vọt trong năm 2025, trùng với đà sụt giảm rõ rệt của tỷ lệ chủng ngừa nơi trẻ em. Theo số liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), tính đến ngày 6 tháng 12, cả nước đã ghi nhận 26.632 ca ho gà — mức cao nhất trong hơn một thập niên, kể từ năm 2014.

Các bác sĩ đã từng nhận thấy người mang nồng độ vitamin D trong máu thấp dễ gặp hơn các chứng bệnh về tim, mạch và cao huyết áp. Người ta giải thích rằng vitamin D có thể làm dịu các phản ứng viêm trong cơ thể, từ đó giảm thiểu nguy cơ tổn thương mạch máu. Ngoài ra, nó còn liên hệ tới việc điều hòa huyết áp, đường huyết và sức co bóp của cơ tim. Tuy nhiên, cho đến gần đây, y học vẫn chưa chứng minh được rằng việc uống thêm vitamin D thực sự có khả năng phòng ngừa hay làm giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim.

Hoa Thịnh Đốn – Mùa cảm cúm tại Hoa Kỳ đang vào giai đoạn gay gắt. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) cho biết trong vài tuần gần đây, các ca nhiễm tăng nhanh ở nhiều tiểu bang, đặc biệt nơi có khí hậu lạnh. Bà Alicia Budd, trưởng toán giám sát cảm cúm của CDC, cho hay dịch bệnh năm nay khởi phát sớm và lan rộng bất thường. Từ đầu mùa tới nay, nước Mỹ đã ghi nhận trên bốn triệu người mắc, gần năm chục ngàn trường hợp nhập viện và gần hai ngàn tử vong. Trẻ em từ sơ sinh đến bốn tuổi là nhóm bị ảnh hưởng nặng nhất.

Hoa Thịnh Đốn, ngày 8 tháng 12 — Theo tin hãng Fox News do ký giả Bonny Chu phổ biến, giới hữu trách y tế Hoa Kỳ vừa lên tiếng khuyến cáo đồng bào nên cẩn trọng khi định du hành đến một số quốc gia và vùng lãnh thổ đang có bệnh sốt Chikungunya hoành hành. Đây là chứng bệnh do muỗi truyền, hiện chưa có thuốc trị dứt. Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Bệnh Tật (CDC) cho biết bốn nơi gồm Cuba, Bangladesh, Tích Lan (Sri Lanka) và tỉnh Quảng Đông thuộc Hoa Nam Trung Hoa vừa được xếp vào hạng cảnh báo du hành cấp hai. Du khách được khuyên tăng phần đề phòng, tránh muỗi đốt, và nên tiêm ngừa trước khi khởi hành.

Ai đã qua một đoạn đời đều hiểu rằng vài ly rượu mừng mùa lễ không còn nhẹ nhàng như thuở hai mươi. Khoa học xác nhận cảm giác ấy: càng lớn tuổi, mỗi lần uống lại để lại dư âm lâu hơn và nặng hơn. Khi tuổi tác chồng lên, thân thể thường bớt thịt bắp và tăng mỡ. Bắp thịt giữ nhiều nước, mà rượu tan trong nước; ít bắp thịt nghĩa là cơ thể khó “đỡ” rượu hơn. Vì vậy, nồng độ cồn trong máu dễ vọt lên, và cơn mệt sau đó cũng dữ hơn.
1234567Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.