Hôm nay,  

2025: y tế công cộng khựng lại giữa lúc khoa học tiến nhanh

12/19/202500:00:00(View: 282)

Y te cong cong
Năm 2025 có thể được nhớ đến như một thời điểm mà y tế không bị chậm lại vì thiếu khoa học, mà vì những quyết định do chính con người đưa ra. Ảnh istockphoto.com

Trong lúc khoa học y học tiến những bước dài, con người dễ coi các thành quả ấy như điều tất nhiên. Năm 2025 vẫn có những tin vui: các thử nghiệm liệu pháp gene cho những căn bệnh xưa nay chưa có thuốc trị đã đem lại kết quả khả quan. Nhưng những tín hiệu ấy nhanh chóng bị che khuất bởi các quyết định chính sách tại Hoa Kỳ, khiến nền y tế công cộng không tiến mà lùi.

Ngay từ đầu năm, Bạch Ốc cùng Bộ Y Tế và Nhân Sinh Hoa Kỳ đã thực hiện những biện pháp chưa từng thấy trong các lãnh vực căn bản của y tế. Cơ quan Viện Trợ Phát Triển Quốc Tế Hoa Kỳ (USAID) bị tháo dỡ, nhiều chương trình y tế toàn cầu bị đình chỉ, trong đó có chủng ngừa trẻ em. Kế đó, ngân sách và nhân sự của Viện Y Tế Quốc Gia (NIH) bị cắt giảm. Đây là nơi đặt nền cho các thành tựu lớn như vaccine mRNA và các liệu pháp miễn dịch trị ung thư.

Cùng thời gian ấy, Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Bệnh Tật (CDC) bắt đầu đưa ra những thông điệp gây nghi ngại về độ an toàn của vaccine, dù không có dữ kiện khoa học mới. Giới chuyên môn cảnh báo rằng sự hoài nghi này có thể dẫn đến sự gia tăng các bệnh truyền nhiễm trong những năm tới. Hệ quả của các quyết định trong năm 2025 không chỉ dừng ở hiện tại.

Nhiều thay đổi xuất phát từ khẩu hiệu “Làm Nước Mỹ Khỏe Mạnh Trở Lại” và quan điểm nghi ngờ vaccine do Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr. theo đuổi. Vào mùa xuân, Bộ Y Tế rút các khoản đầu tư cho nghiên cứu vaccine mRNA thế hệ mới. CDC cũng không còn khuyến cáo chích ngừa COVID-19 hằng năm cho phần lớn dân chúng, buộc một số tiểu bang phải tự ban hành hướng dẫn riêng và tiếp tục hoàn trả chi phí chích ngừa.

Đến giữa năm, các thành viên ủy ban cố vấn vaccine của CDC bị bãi nhiệm, thay bằng những người đặt nghi vấn về vaccine. Cuối năm, một ủy ban từng bị giải tán được phục hồi để “xét lại” độ an toàn của vaccine trẻ em, dù dữ kiện khoa học từ lâu đã xác nhận các mũi chích này an toàn. Trang mạng của CDC cũng được sửa đổi, nêu rằng khẳng định vaccine không gây tự kỷ là điều “không dựa trên bằng chứng”.

Giới y tế công cộng đã lên tiếng phản đối, viện dẫn hàng chục năm nghiên cứu khoa học. Phần lớn các kết luận y khoa hiện nay, cũng như các phương pháp điều trị trong tương lai, đều dựa trên hệ thống nghiên cứu do NIH tài trợ. Khi nền tảng ấy bị suy yếu, điều bị ảnh hưởng không chỉ là tri thức hiện có, mà còn là dòng phát minh y học về sau.

Nhiều liệu pháp cứu sống bệnh nhân ung thư ngày nay bắt nguồn từ các nghiên cứu căn bản. Những kết quả khả quan trong năm 2025 đối với liệu pháp gene — từ bệnh Huntington đến các bệnh di truyền hiếm gặp — cho thấy tiềm năng chữa dứt bệnh trong tương lai. Nếu thiếu đi nghiên cứu căn bản, dòng tiến bộ ấy có thể thu hẹp dần. Và năm 2025 có thể được nhớ đến như một thời điểm mà y tế không bị chậm lại vì thiếu khoa học, mà vì những quyết định do chính con người đưa ra.

VB tổng hợp

Send comment
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu.Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Your Name
Your email address
)
First PagePrev Page3456789Next PageLast Page

Theo ký giả Luke Taylor, viết trên tuần báo khoa học New Scientist ngày 18 tháng 8 năm 2025. Một nghiên cứu quốc tế cho thấy Covid-19 có thể làm mạch máu phụ nữ “già” nhanh hơn, trong khi nam giới không có cùng hiện tượng này. Các nhà khoa học đã khảo sát 2.390 người từ 16 quốc gia, độ tuổi trung bình 50, trong giai đoạn từ tháng 9 năm 2020 đến tháng 2 năm 2022. Một số từng nhiễm SARS-CoV-2, virus gây ra Covid-19, số khác hoàn toàn âm tính và không có dấu hiệu từng mắc bệnh.

Các nhà nghiên cứu ở Úc đã phát hiện ra phương pháp hiệu quả để khuyến khích dân nhậu uống ít rượu bia hơn: dùng truyền thông để nhắc nhở nguy cơ ung thư do uống rượu kết hợp với việc kiểm soát số lượng uống.

Các nhà khoa học tại Đại học Nam California (USC) vừa khám phá ra một cơ chế then chốt cho thấy não người tổ chức ký ức thị giác như thế nào – thông qua nhịp thời gian chính xác của hoạt động thần kinh. Nghiên cứu này, được công bố trên tạp chí Advanced Science, ví bộ não như một tủ hồ sơ, nơi các hình ảnh được phân loại và sắp xếp thành từng nhóm để dễ truy xuất. Nhóm nghiên cứu, dẫn đầu bởi Giáo sư Dong Song và Giáo sư Charles Liu của USC, đã sử dụng dữ liệu ghi nhận từ 24 bệnh nhân có điện cực cấy vào não để theo dõi hoạt động thần kinh trong quá trình điều trị. Khi những người này thực hiện bài kiểm tra trí nhớ ngắn hạn với hình ảnh thuộc năm nhóm (“động vật”, “thực vật”, “công trình”, “xe cộ” và “dụng cụ nhỏ”), các nhà nghiên cứu dùng trí tuệ nhân tạo để phân tích chính xác loại hình ảnh mà họ đang ghi nhớ – chỉ từ thời điểm mà các tế bào thần kinh bắn tín hiệu.

Hơn 10 triệu người trên toàn thế giới đang sống với Parkinson – một căn bệnh về thần kinh, thường xảy ra khi nhóm tế bào trong não bị thoái hóa khiến bệnh nhân không thể kiểm soát được các cử động bình thường. Dù đã có nhiều nỗ lực nghiên cứu, các khoa học gia vẫn chưa tìm ra được nguyên nhân chính dẫn đến căn bệnh này. Người ta tin rằng nó phát triển do sự kết hợp phức tạp giữa các yếu tố di truyền và môi trường. Và cho đến nay, vẫn chưa có nhiều phương thức điều trị hiệu quả.

Một nhóm khoa học gia tại Nhật Bản vừa công bố thành công mang tính đột phá: loại bỏ hoàn toàn bản sao dư của nhiễm sắc thể 21 – nguyên nhân gốc rễ gây ra hội chứng Down – trong tế bào người. Công trình này, do bác sĩ Ryotaro Hashizume và cộng sự tại Đại học Mie thực hiện, được kỳ vọng có thể mở đường cho các liệu pháp di truyền trong tương lai, và thậm chí ngăn ngừa hội chứng Down ngay từ giai đoạn phôi thai.

Sữa là một thức uống thiết yếu, là nguyên liệu cho vô số ứng dụng nấu nướng như làm bánh, xay sinh tố, làm nước sốt, làm nước chấm... Sữa là loại thực phẩm mau hết hạn; hầu như ai cũng từng trải qua cảm giác bực bội khi nhìn thấy bình sữa hết hạn trong tủ lạnh. Một số khách hàng của Costco nhận ra sữa Kirkland Signature dường như để được lâu hơn vài ngày so với các thương hiệu sữa khác bán ở các siêu thị. Tại sao vậy?

Sức khỏe tâm thần ở trẻ em và thanh thiếu niên hiện đang ở mức báo động, là cuộc khủng hoảng của thời đại, theo cựu Tổng Y sĩ Hoa Kỳ Vivek Murthy. Theo dữ liệu từ Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia, hơn 22% thanh thiếu niên Gen Z (có độ tuổi từ 13 đến 28) cho biết đã từng trải qua giai đoạn trầm cảm nặng vào năm 2023. Cứ 10 trẻ em thì có 4 em bị chứng buồn chán kéo dài. Tỷ lệ trầm cảm cao nhất ở thanh thiếu niên gốc Latin; trong khi nam thanh niên da đen có tỷ lệ tự tử cao nhất. Năm 2022, tự tử là nguyên nhân tử vong hàng đầu đối với người Mỹ gốc Á trong độ tuổi 15-24.

Theo thống kê từ trang mạng cancer.org, vào năm 2025, ước tính sẽ có trên 2,000,000 ca ung thư mới được chẩn đoán tại Hoa Kỳ; 618,120 người dự kiến sẽ chết vì căn bệnh này. Các loại ung thư phổ biến nhất hiện nay là ung thư vú, tuyến tiền liệt, phổi; ung thư ruột, ung thư da, bàng quang, thận; ung thư tử cung, tuyến tụy, bệnh bạch cầu, ung thư tuyến giáp, ung thư gan…

Các nhà khoa học Thụy Sĩ vừa tìm ra một lối thử máu mới lạ, có thể tìm thấy bịnh Alzheimer trước cả 15 năm khi người bịnh chưa hề có chút dấu hiệu gì. Thử máu nầy không xem xét các triệu chứng. Nó tìm những thay đổi nhỏ trong chất đạm amyloid-beta trong máu. Nhờ có trí khôn nhân tạo (AI), nó phân tích rất kỹ càng những thay đổi trong đó.

Bệnh tim là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Hoa Kỳ. Nhưng có tới 80% trường hợp được xem là có thể phòng tránh. Dưới đây là mười điều khuyên bệnh nhân nên làm để giữ trái tim khỏe mạnh và sống thọ hơn từ một bài viết của Bác sĩ Eric Topol, ông là giáo sư y khoa, Phó Chủ tịch Viện Scripps Research tại San Diego, trên tờ Washington Post.
First PagePrev Page3456789Next PageLast Page
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.