Trung tâm của hệ thống này là Talatan Solar Park, thuộc huyện Cộng Hòa (Gonghe), tỉnh Thanh Hải – một vùng bán sa mạc thưa dân, nằm trong phần đất mà người Tây Tạng gọi là Amdo, nơi chào đời của Đức Đạt Lai Lạt Ma hiện nay đang sống lưu vong.
Trên cao nguyên Tây Tạng – vùng đất được mệnh danh là “nóc thế giới” – hàng triệu tấm pin mặt trời trải rộng đến tận chân trời, phủ kín 420 cây số vuông, tức hơn bảy lần diện tích đảo Manhattan. Tại đây, ánh nắng gay gắt của không khí loãng ở độ cao gần 10.000 bộ trở thành mỏ năng lượng khổng lồ cho Trung Hoa.
Giữa thảo nguyên lạnh và khô, những hàng trụ gió nối dài trên triền núi, các con đập chắn ngang dòng sông sâu, cùng đường dây cao thế băng qua sa mạc, hợp thành một mạng lưới năng lượng sạch lớn nhất thế giới. Tất cả đổ về đồng bằng duyên hải, cung cấp điện cho các thành phố và khu kỹ nghệ cách xa hơn 1.600 cây số.
Trung tâm của hệ thống này là Talatan Solar Park, thuộc huyện Cộng Hòa (Gonghe), tỉnh Thanh Hải – một vùng bán sa mạc thưa dân, nằm trong phần đất mà người Tây Tạng gọi là Amdo, nơi chào đời của Đức Đạt Lai Lạt Ma hiện nay đang sống lưu vong. Chỉ riêng Talatan đã có công suất gần 17.000 megawatt, đủ cho mọi gia đình ở thành phố Chicago, và vẫn đang mở rộng với mục tiêu gấp mười lần diện tích Manhattan trong ba năm tới. Bao quanh là 4.700 megawatt điện gió và hơn 7.000 megawatt thủy điện, hợp thành trục năng lượng tái tạo bền vững.
Theo chính quyền Thanh Hải, khí hậu lạnh và không khí loãng giúp hiệu suất pin mặt trời tăng cao, trong khi đất bằng phẳng thuận tiện cho việc vận chuyển và lắp đặt. Giá điện mặt trời tại đây rẻ hơn khoảng 40% so với điện than. Nguồn năng lượng này không chỉ đủ cho toàn tỉnh mà còn nuôi các trung tâm dữ liệu đang phát triển nhanh – nơi xử lý trí tuệ nhân tạo và điện toán quy mô lớn của Trung Hoa.
Dù vẫn đốt nhiều than hơn phần còn lại của thế giới cộng lại, Bắc Kinh đang nỗ lực viết lại hình ảnh năng lượng của mình. Tại Liên Hiệp Quốc hồi tháng trước, Tập Cận Bình tuyên bố Trung Hoa sẽ cắt giảm khí thải toàn diện và mở rộng năng lượng tái tạo lên gấp sáu lần trong những năm tới – một cam kết khiến giới ngoại giao quốc tế phải chú ý. Trong khi đó, Hoa Kỳ dưới thời Trump lại thúc đẩy các nước mua thêm dầu, khí và than Mỹ, thì Trung Hoa dồn lực chế tạo pin mặt trời, tua-bin gió, xe điện và pin lưu trữ, với tham vọng trở thành nhà cung cấp năng lượng sạch của toàn cầu.
Nhờ chính sách đầu tư và quy hoạch tập trung, các công ty điện lực quốc doanh đang giúp đất nước dần thoát khỏi lệ thuộc vào than, dầu và khí nhập cảng. Năng lượng sạch hiện cung cấp điện cho 48.000 cây số đường sắt cao tốc cùng hàng triệu xe điện, đồng thời bảo đảm giá rẻ để Trung Hoa tiếp tục sản xuất chính các tấm pin đang bán cho thế giới.
Bên cạnh đó, Bắc Kinh còn mở rộng công trình thủy điện tại Nam Tây Tạng. Vào tháng Bảy, Thủ tướng Lý Cường chủ trì lễ khởi công năm đập mới trên sông Yarlung Tsangpo – dòng sông chảy qua Ấn Độ và trở thành Brahmaputra ở hạ lưu. Giới phân tích cho rằng đây sẽ là dự án thủy điện lớn nhất thế giới, song cũng là nguồn căng thẳng mới, vì New Delhi lo ngại Bắc Kinh có thể thao túng dòng nước về phía đông Ấn Độ.
Những dự án này diễn ra trong vùng núi kín cổng, hầu như không cho báo chí ngoại quốc tiếp cận. Dẫu vậy, sự im lặng này không che khuất quy mô: chỉ riêng Thanh Hải đã sản xuất lượng điện sạch tương đương công suất đập Tam Hiệp – và cứ mỗi ba tuần, Trung Hoa lại lắp thêm số pin mặt trời đủ để tái tạo công suất ấy.
So với các nước khác, không nơi nào khai thác năng lượng ở độ cao đến thế. Thụy Sĩ từng thử lắp pin ở độ cao 5.900 bộ, nhưng chỉ đủ cung cấp cho 80 gia đình. Ở Chile, công ty nhà nước Trung Hoa hoàn thành dự án 480 megawatt tại sa mạc Atacama – vẫn chỉ là phần nhỏ so với Talatan. Gần Lhasa, một nhà máy khác đang đặt 150 megawatt pin ở độ cao 17.000 bộ.
Để khuyến khích đầu tư, trước đây các tỉnh miền tây còn cho doanh nghiệp thuê đất miễn phí, nhưng trung ương nay yêu cầu thu phí tượng trưng để khuyến khích sử dụng hiệu quả. Tại Talatan, nơi vốn là đồng cỏ chăn thả của người Tây Tạng, những tấm pin đầu tiên đặt quá thấp khiến đàn cừu khó gặm cỏ; nay toàn bộ đều được nâng cao hơn, cho phép súc vật đi lại dưới bóng pin.
Trung Hoa vẫn nhớ kinh nghiệm cay đắng của đập Tam Hiệp khi phải di dời hơn một triệu dân. Lần này, do vùng cao nguyên thưa thớt dân cư, việc giải tỏa ít gặp phản ứng. Nhưng chính quyền cũng cẩn trọng hơn: các dự án mới được mô tả là “chuyển đổi không cưỡng bức”, song thông tin thực tế hiếm khi được công bố.
Điện gió tại cao nguyên khó vận hành hơn vì không khí loãng khiến cánh quạt giảm lực, song nhờ gió thổi mạnh về đêm, hệ thống điện quốc gia có thể bù trừ cho lượng điện mặt trời ban ngày, tránh mất cân bằng tải. Thanh Hải còn gửi phần điện thừa về tỉnh Thiểm Tây; ngược lại, khi thiếu, Thiểm Tây bổ sung điện từ than.
Hai công trình thủy điện mới gần Talatan còn sử dụng kỹ thuật bơm nước lên núi bằng điện mặt trời thừa ban ngày, rồi cho chảy xuống tua-bin ban đêm – biến nước thành “pin tự nhiên” lưu trữ năng lượng.
Nguồn điện giá rẻ đã kéo nhiều kỹ nghệ mới đến vùng cao nguyên: các xưởng luyện thạch anh để sản xuất polysilicon, và các trung tâm dữ liệu cho trí tuệ nhân tạo. Nhờ không khí lạnh, các trung tâm này tiết kiệm đến 40% điện so với nơi khác, và hơi nóng tỏa ra từ máy chủ được dẫn qua ống ngầm để sưởi ấm nhà dân, thay thế nồi hơi than truyền thống.
Đến năm 2030, Thanh Hải dự tính tăng gấp năm lần công suất trung tâm dữ liệu. Hệ thống cáp quang quốc gia nối từ Thượng Hải lên cao nguyên giúp truyền dữ liệu cho các công ty công nghệ trong nước. Ngay cả chương trình múa rô-bốt trong dạ hội Tết Nguyên Đán vừa qua cũng được lập trình tại trung tâm dữ liệu ở Yushu, ở độ cao hơn 12.000 bộ.
Tuy nhiên, các ứng dụng cần phản ứng nhanh – như xe tự lái – vẫn phải đặt máy chủ ở miền đông, nơi dân cư đông và đường xá dày đặc. “Một trung tâm dữ liệu ở Thanh Hải không thể xử lý kịp khi xe gặp tình huống khẩn cấp,” phó giám đốc năng lượng tỉnh, Chu Viễn Thanh, nói.
Từ ánh nắng chói chang của Talatan đến dòng nước hung hãn của Yarlung Tsangpo, Trung Hoa đang tái định nghĩa khái niệm quyền lực năng lượng. Không còn là dầu, than và khí đốt, mà là nắng, gió và nước – những nguồn không ai chiếm hữu được, nhưng ai khai thác khôn ngoan sẽ nắm được tương lai.
Cung Mi sưu tầm
Nguồn: ‘Why China Built 162 Square Miles of Solar Panels on the World’s Highest Plateau’ đăng trên tờ The New York Times.
Gửi ý kiến của bạn
