Phúc trình của Ủy ban 9/11 tạo lợi thế cho chính quyền Bush, nếu ta kiên nhẫn đọc hết 567 trang của một tài liệu hực lửa….
Sau 20 tháng điều tra, tham khảo hai triệu trang tài liệu và phỏng vấn gần một ngàn người, từ Tổng thống (đương kim và tiền nhiệm) trở xuống, Ủy ban Điều tra vụ Khủng bố 9/11 đã công bố kết quả hôm qua, Thứ Năm. Bản phúc trình dày 567 trang được đệ nạp Tổng thống Bush lúc 9:30 giờ miền Đông, rồi Quốc hội, và sau cùng 10 nhân vật của Ủy ban đã có cuộc họp báo chính thức để trình trước dư luận toàn quốc và toàn cầu. Nguyên văn bản phúc trình sau đó được công bố trên Website, để mọi người cùng có thể tham khảo. Chỉ có nước Mỹ mới can đảm như vậy!
Hoa Kỳ là quốc gia hiếm có mà mọi chuyện sinh tử đều được công khai thảo luận, đôi khi có vấp váp đáng tiếc, nhưng cuối cùng thì mọi người đều đồng ý là giới lãnh đạo có thực tâm tìm hiểu nguyên nhân của thất bại, một vụ thất bại lịch sử, để từ đó tìm ra giải pháp ứng phó cho tương lai. Ủy ban 9/11 đã tìm lại được tinh thần vô tư và trách nhiệm sau những vấp váp đó.
Vấp váp xảy ra là khi Richard Clarke nhanh nhảu khai thác một phần của kết quả điều tra để ra mắt cuốn sách của ông (Against All Ennemies) vào tháng Ba, trong đó ông lược bỏ phần bất lợi cho chính quyền Clinton và tập trung tấn công chính quyền Bush. Biến cố đó làm ô nhiễm tinh thần làm việc của Ủy ban, dẫn tới những tranh cãi có tính chất phe đảng. Bản phúc trình đã hàn gắn được vết nội thương đó, khi thống nhất được ý kiến của cả 10 ủy viên thuộc cả hai đảng, và gián tiếp phơi bày những thiên vị hoặc xuyên tạc của Richard Clarke, và của cả nguyên Đại sứ Joe Wilson, người đã gian dối bẻ cong sự thật để tấn công chính quyền Bush. Nội việc đó cũng đã là một điều có lợi cho chính quyền Bush.
Nhưng, những tiểu tiết ấy là chuyện nhỏ.
Chuyện lớn là vì sao Hoa Kỳ lại để bị khủng bố al-Qaeda tấn công ngày 11 tháng Chín năm 2001 và sẽ phải làm gì để ngăn ngừa một tai họa như vậy trong tương lai.
Ủy ban tìm ra câu trả lời: vì các cấp chính quyền, tiền nhiệm và đương thời, đều có khiếm khuyết về chánh sách, khả năng, tổ chức và nhất là về trí tưởng tượng. Còn về tương lai" Ủy ban cho là Hoa Kỳ ngày nay đã an toàn hơn trước, nhưng chưa an toàn. Nghĩa là còn có thể lại bị tấn công.
Đi vào chi tiết, Ủy ban cho thấy là gần 80% những dữ kiện giúp người ta suy đoán ra vụ khủng bố thực ra đã được thu thập từ những năm 1996-1997. Nghĩa là chính quyền Clinton mà có trí tưởng tượng thì đã có thể ngừa được. Chính quyền Bush cũng có khiếm khuyết đó. Sở dĩ như vậy là vì chánh sách đối ngoại của hai chính quyền liên tiếp đều thiếu tập trung vào một ưu tiên là nguy cơ khủng bố. Kế tiếp là lại đối phó với một mối nguy mới bằng những phương tiện được gây dựng từ thời Chiến tranh lạnh, nghĩa là đã lỗi thời. Phương tiện đó sở dĩ lỗi thời vì chỉ nhắm vào việc phòng ngừa một đe dọa ngoại nhập, từ ngoài tấn công vào, mà không thể ứng phó với đòn tấn công xuất phát ngay từ bên trong. Ngần ấy cơ quan về an ninh, tình báo, phòng thủ và bảo vệ trật tự, như CIA, Ngoại giao, Quốc phòng, Phòng không Bắc Mỹ, FBI, hay Hàng không Dân sự, v.v… đều có lỗi. Chìm bên dưới là nhược điểm về tổ chức: tinh thần cục bộ, không muốn chia sẻ thông tin hàng ngang, cho cơ quan bạn.
Sau khi kiểm điểm tình hình và nghiêm khắc phê phán các cấp chính quyền trước sau, bản Phúc trình có hai chương cuối là quan trọng nhất. "Làm gì"" Và "Làm thế nào""
Về câu hỏi một, làm gì, bản Phúc trình đề nghị một "Chiến lược toàn cầu" gồm ba hướng.
Kẻ thù không là khối Hồi giáo mà cũng không chỉ là al-Qaeda hay Osama bin Laden. Kẻ thù là một thiểu số lệch lạc (hay bệnh hoạn - perversion) của đạo Hồi, gồm al-Qaeda và cả phong trào Hồi giáo cực đoan. Vì vậy, để đối phó, Hoa Kỳ phải có hai cấp mục tiêu, trước mắt là phá vỡ mạng lưới khủng bố al-Qaeda, và trường kỳ là chiến thắng cái chủ nghĩa bại hoại đã giúp cho sự hình thành của khủng bố Hồi giáo. Hoa Kỳ thực hiện việc đó bằng chiến lược ba chiều. Về ngắn hạn, Ủy ban đề nghị ba loại biện pháp (phá vỡ hậu cứ khủng bố, tăng cường quan hệ với Pakistan và Afghanistan, và công khai đối chất Saudi Arabia). Về dài hạn, Ủy ban đề nghị bảy loại biện pháp. Về hướng chiến lược thứ ba là Tự vệ và phòng ngừa khủng bố tấn công, Ủy ban đưa ra 11 đề nghị.
Về câu hỏi hai, "Làm thế nào", Ủy ban nêu ý kiến về cách tổ chức khác thay thế hệ thống an ninh được xây dựng từ hơn nửa thế kỷ trước, cho thời Chiến tranh lạnh. Tinh thần chỉ đạo của việc cải cách tổ chức này là "hợp nhất": hợp nhất nỗ lực trong năm lãnh vực trước đây vẫn bị phân tán. Đó là a) hợp nhất tình báo chiến lược và kế hoạch chiến thuật chống khủng bố; b) hợp nhất hệ thống tình báo với một Giám đốc Tình báo Quốc gia (khác với Giám đốc Trung ương Tình báo hiện nay là Giám đốc CIA, và cũng khác với lời đồn tuần qua về một chức vụ chỉ huy tình báo ngang hàng Tổng trưởng); c) hợp nhất nỗ lực phản gián trong một hệ thống thông tin tập trung, vượt khỏi lằn ranh hành chánh của các cơ quan hữu trách hiện nay; d) hợp nhất và tăng cường khả năng giám sát của quốc hội để nâng cao phẩm chất và trách nhiệm của các cơ qua an ninh; và e) tăng cường FBI và các cơ quan bảo vệ nội an.
Nói chung, về phần chiến lược chống khủng bố, Ủy ban đề nghị những điều chính quyền Bush đã làm trong thực tế, kể cả tinh thần "tiên hạ thủ" và việc ngăn chặn nguy cơ khủng bố từ Iraq hay Iran. Về phần cải tổ hệ thống tình báo thì chính quyền Bush chưa làm, ngoài việc cho Giám đốc CIA nghỉ việc.
Đó là về đại thể của bản phúc trình.
Nhưng, phần hấp dẫn nhất cho báo chí và dư luận không là hai chương cuối, về những gì nên làm trong tương lai, mà là các chương trước, về trách nhiệm đối với những gì đã xảy ra. Trong phần này, Ủy ban cũng mặc nhiên giải tỏa một số nghi vấn về chính quyền Bush. Như vô cớ tấn công Iraq, tự nhiên tố cáo "trục tội ác" gồm có Iraq, Iran và Bắc Hàn, hoặc cấu kết với chế độ Hoàng gia Saudi Arabia, để cho một số kiều dân Saudi được ra khỏi Hoa Kỳ ngay sau vụ khủng bố (một lập luận đả kích trong phim "Fahrenheit 9/11" của Michael Moore). Những lời tố giác đó rõ là vô căn cứ. Điều này sẽ được phía Cộng hòa khai thác mạnh trong vài ngày tới để hóa giải làm sóng công kích đã nổi lên từ cả năm nay.
Một chương trong bản phúc trình sẽ được truyền thông nói tới rất nhiều là "Wartime", chuẩn bị cuộc chiến chống khủng bố, với đợt một là Afghanistan và đợt hai là Iraq. Ngược với những xuyên tạc đã thấy, chính quyền Bush không có ý định tấn công Iraq ngay từ khi Bush mới nhậm chức, vào tháng Giêng năm 2001. Ông Bush chỉ nêu vấn đề là Iraq có liên can gì tới vụ khủng bố 9/11 không, có nhân khi Hoa Kỳ khai chiến chống al-Qaeda tại Afghanistan mà gây hấn không. Sáu ngày sau vụ khủng bố, khi Mỹ quyết định vận động Pakistan tham gia mở cuộc tấn công chế độ Taliban tại Afghanistan, Tổng thống Bush mới ra lệnh cho bộ Quốc phòng chuẩn bị đối phó với Iraq, phòng khi Baghdad tấn công quyền lợi của Hoa Kỳ. Một trong những biện pháp đối phó là tung quân vào Iraq và chiếm các giếng dầu. Trong giai đoạn này, chính quyền Bush mới chỉ coi Iraq là phụ, điều ông Bush xác nhận với Thủ tướng Anh Tony Blair hôm 20 tháng Chín, dù trong chính quyền có người nêu ra quan điểm quyết liệt hơn, là phải coi Iraq như một mối nguy ("dù chỉ có xác suất là 10% vẫn cần xử lý" - Thứ trưởng Quốc phòng Paul Wolfowitz).
Thất bại lớn nhất của Hoa Kỳ về mặt tình báo và phòng ngự lãnh thổ đã dẫn tới một quyết định không tiền khoáng hậu, là ngay giữa cuộc chiến lại điều tra về nguyên do và phương thức đối phó và sau đó công khai thông báo kết quả. Điểm chính yếu của cuộc điều tra là Hoa Kỳ thiếu chuẩn bị, và hiện vẫn chưa chuẩn bị đầy đủ. Điểm chính yếu của toàn bộ sự việc này là Hoa Kỳ có một cách rút tỉa bài học rất hồn nhiên mà anh dũng. Không ai thoát được trách nhiệm trong một vụ tổn thất lớn nhất, vượt xa trận Trân châu cảng năm 1941. Từ những suy nghiệm đó, Hoa Kỳ sẽ làm những gì để không tái diễn thảm kịch, có lẽ người ta phải đợi khi nhiễu âm nhiễu xạ của cuộc bầu cử đã lắng.
Trong khi chờ đợi, chính quyền Bush có thể thở phào nhẹ nhõm. Và ứng cử viên John Kerry phải tìm một khe hở khác để cho thấy là mình sáng giá hơn về an ninh và đối ngoại.
Sau 20 tháng điều tra, tham khảo hai triệu trang tài liệu và phỏng vấn gần một ngàn người, từ Tổng thống (đương kim và tiền nhiệm) trở xuống, Ủy ban Điều tra vụ Khủng bố 9/11 đã công bố kết quả hôm qua, Thứ Năm. Bản phúc trình dày 567 trang được đệ nạp Tổng thống Bush lúc 9:30 giờ miền Đông, rồi Quốc hội, và sau cùng 10 nhân vật của Ủy ban đã có cuộc họp báo chính thức để trình trước dư luận toàn quốc và toàn cầu. Nguyên văn bản phúc trình sau đó được công bố trên Website, để mọi người cùng có thể tham khảo. Chỉ có nước Mỹ mới can đảm như vậy!
Hoa Kỳ là quốc gia hiếm có mà mọi chuyện sinh tử đều được công khai thảo luận, đôi khi có vấp váp đáng tiếc, nhưng cuối cùng thì mọi người đều đồng ý là giới lãnh đạo có thực tâm tìm hiểu nguyên nhân của thất bại, một vụ thất bại lịch sử, để từ đó tìm ra giải pháp ứng phó cho tương lai. Ủy ban 9/11 đã tìm lại được tinh thần vô tư và trách nhiệm sau những vấp váp đó.
Vấp váp xảy ra là khi Richard Clarke nhanh nhảu khai thác một phần của kết quả điều tra để ra mắt cuốn sách của ông (Against All Ennemies) vào tháng Ba, trong đó ông lược bỏ phần bất lợi cho chính quyền Clinton và tập trung tấn công chính quyền Bush. Biến cố đó làm ô nhiễm tinh thần làm việc của Ủy ban, dẫn tới những tranh cãi có tính chất phe đảng. Bản phúc trình đã hàn gắn được vết nội thương đó, khi thống nhất được ý kiến của cả 10 ủy viên thuộc cả hai đảng, và gián tiếp phơi bày những thiên vị hoặc xuyên tạc của Richard Clarke, và của cả nguyên Đại sứ Joe Wilson, người đã gian dối bẻ cong sự thật để tấn công chính quyền Bush. Nội việc đó cũng đã là một điều có lợi cho chính quyền Bush.
Nhưng, những tiểu tiết ấy là chuyện nhỏ.
Chuyện lớn là vì sao Hoa Kỳ lại để bị khủng bố al-Qaeda tấn công ngày 11 tháng Chín năm 2001 và sẽ phải làm gì để ngăn ngừa một tai họa như vậy trong tương lai.
Ủy ban tìm ra câu trả lời: vì các cấp chính quyền, tiền nhiệm và đương thời, đều có khiếm khuyết về chánh sách, khả năng, tổ chức và nhất là về trí tưởng tượng. Còn về tương lai" Ủy ban cho là Hoa Kỳ ngày nay đã an toàn hơn trước, nhưng chưa an toàn. Nghĩa là còn có thể lại bị tấn công.
Đi vào chi tiết, Ủy ban cho thấy là gần 80% những dữ kiện giúp người ta suy đoán ra vụ khủng bố thực ra đã được thu thập từ những năm 1996-1997. Nghĩa là chính quyền Clinton mà có trí tưởng tượng thì đã có thể ngừa được. Chính quyền Bush cũng có khiếm khuyết đó. Sở dĩ như vậy là vì chánh sách đối ngoại của hai chính quyền liên tiếp đều thiếu tập trung vào một ưu tiên là nguy cơ khủng bố. Kế tiếp là lại đối phó với một mối nguy mới bằng những phương tiện được gây dựng từ thời Chiến tranh lạnh, nghĩa là đã lỗi thời. Phương tiện đó sở dĩ lỗi thời vì chỉ nhắm vào việc phòng ngừa một đe dọa ngoại nhập, từ ngoài tấn công vào, mà không thể ứng phó với đòn tấn công xuất phát ngay từ bên trong. Ngần ấy cơ quan về an ninh, tình báo, phòng thủ và bảo vệ trật tự, như CIA, Ngoại giao, Quốc phòng, Phòng không Bắc Mỹ, FBI, hay Hàng không Dân sự, v.v… đều có lỗi. Chìm bên dưới là nhược điểm về tổ chức: tinh thần cục bộ, không muốn chia sẻ thông tin hàng ngang, cho cơ quan bạn.
Sau khi kiểm điểm tình hình và nghiêm khắc phê phán các cấp chính quyền trước sau, bản Phúc trình có hai chương cuối là quan trọng nhất. "Làm gì"" Và "Làm thế nào""
Về câu hỏi một, làm gì, bản Phúc trình đề nghị một "Chiến lược toàn cầu" gồm ba hướng.
Kẻ thù không là khối Hồi giáo mà cũng không chỉ là al-Qaeda hay Osama bin Laden. Kẻ thù là một thiểu số lệch lạc (hay bệnh hoạn - perversion) của đạo Hồi, gồm al-Qaeda và cả phong trào Hồi giáo cực đoan. Vì vậy, để đối phó, Hoa Kỳ phải có hai cấp mục tiêu, trước mắt là phá vỡ mạng lưới khủng bố al-Qaeda, và trường kỳ là chiến thắng cái chủ nghĩa bại hoại đã giúp cho sự hình thành của khủng bố Hồi giáo. Hoa Kỳ thực hiện việc đó bằng chiến lược ba chiều. Về ngắn hạn, Ủy ban đề nghị ba loại biện pháp (phá vỡ hậu cứ khủng bố, tăng cường quan hệ với Pakistan và Afghanistan, và công khai đối chất Saudi Arabia). Về dài hạn, Ủy ban đề nghị bảy loại biện pháp. Về hướng chiến lược thứ ba là Tự vệ và phòng ngừa khủng bố tấn công, Ủy ban đưa ra 11 đề nghị.
Về câu hỏi hai, "Làm thế nào", Ủy ban nêu ý kiến về cách tổ chức khác thay thế hệ thống an ninh được xây dựng từ hơn nửa thế kỷ trước, cho thời Chiến tranh lạnh. Tinh thần chỉ đạo của việc cải cách tổ chức này là "hợp nhất": hợp nhất nỗ lực trong năm lãnh vực trước đây vẫn bị phân tán. Đó là a) hợp nhất tình báo chiến lược và kế hoạch chiến thuật chống khủng bố; b) hợp nhất hệ thống tình báo với một Giám đốc Tình báo Quốc gia (khác với Giám đốc Trung ương Tình báo hiện nay là Giám đốc CIA, và cũng khác với lời đồn tuần qua về một chức vụ chỉ huy tình báo ngang hàng Tổng trưởng); c) hợp nhất nỗ lực phản gián trong một hệ thống thông tin tập trung, vượt khỏi lằn ranh hành chánh của các cơ quan hữu trách hiện nay; d) hợp nhất và tăng cường khả năng giám sát của quốc hội để nâng cao phẩm chất và trách nhiệm của các cơ qua an ninh; và e) tăng cường FBI và các cơ quan bảo vệ nội an.
Nói chung, về phần chiến lược chống khủng bố, Ủy ban đề nghị những điều chính quyền Bush đã làm trong thực tế, kể cả tinh thần "tiên hạ thủ" và việc ngăn chặn nguy cơ khủng bố từ Iraq hay Iran. Về phần cải tổ hệ thống tình báo thì chính quyền Bush chưa làm, ngoài việc cho Giám đốc CIA nghỉ việc.
Đó là về đại thể của bản phúc trình.
Nhưng, phần hấp dẫn nhất cho báo chí và dư luận không là hai chương cuối, về những gì nên làm trong tương lai, mà là các chương trước, về trách nhiệm đối với những gì đã xảy ra. Trong phần này, Ủy ban cũng mặc nhiên giải tỏa một số nghi vấn về chính quyền Bush. Như vô cớ tấn công Iraq, tự nhiên tố cáo "trục tội ác" gồm có Iraq, Iran và Bắc Hàn, hoặc cấu kết với chế độ Hoàng gia Saudi Arabia, để cho một số kiều dân Saudi được ra khỏi Hoa Kỳ ngay sau vụ khủng bố (một lập luận đả kích trong phim "Fahrenheit 9/11" của Michael Moore). Những lời tố giác đó rõ là vô căn cứ. Điều này sẽ được phía Cộng hòa khai thác mạnh trong vài ngày tới để hóa giải làm sóng công kích đã nổi lên từ cả năm nay.
Một chương trong bản phúc trình sẽ được truyền thông nói tới rất nhiều là "Wartime", chuẩn bị cuộc chiến chống khủng bố, với đợt một là Afghanistan và đợt hai là Iraq. Ngược với những xuyên tạc đã thấy, chính quyền Bush không có ý định tấn công Iraq ngay từ khi Bush mới nhậm chức, vào tháng Giêng năm 2001. Ông Bush chỉ nêu vấn đề là Iraq có liên can gì tới vụ khủng bố 9/11 không, có nhân khi Hoa Kỳ khai chiến chống al-Qaeda tại Afghanistan mà gây hấn không. Sáu ngày sau vụ khủng bố, khi Mỹ quyết định vận động Pakistan tham gia mở cuộc tấn công chế độ Taliban tại Afghanistan, Tổng thống Bush mới ra lệnh cho bộ Quốc phòng chuẩn bị đối phó với Iraq, phòng khi Baghdad tấn công quyền lợi của Hoa Kỳ. Một trong những biện pháp đối phó là tung quân vào Iraq và chiếm các giếng dầu. Trong giai đoạn này, chính quyền Bush mới chỉ coi Iraq là phụ, điều ông Bush xác nhận với Thủ tướng Anh Tony Blair hôm 20 tháng Chín, dù trong chính quyền có người nêu ra quan điểm quyết liệt hơn, là phải coi Iraq như một mối nguy ("dù chỉ có xác suất là 10% vẫn cần xử lý" - Thứ trưởng Quốc phòng Paul Wolfowitz).
Thất bại lớn nhất của Hoa Kỳ về mặt tình báo và phòng ngự lãnh thổ đã dẫn tới một quyết định không tiền khoáng hậu, là ngay giữa cuộc chiến lại điều tra về nguyên do và phương thức đối phó và sau đó công khai thông báo kết quả. Điểm chính yếu của cuộc điều tra là Hoa Kỳ thiếu chuẩn bị, và hiện vẫn chưa chuẩn bị đầy đủ. Điểm chính yếu của toàn bộ sự việc này là Hoa Kỳ có một cách rút tỉa bài học rất hồn nhiên mà anh dũng. Không ai thoát được trách nhiệm trong một vụ tổn thất lớn nhất, vượt xa trận Trân châu cảng năm 1941. Từ những suy nghiệm đó, Hoa Kỳ sẽ làm những gì để không tái diễn thảm kịch, có lẽ người ta phải đợi khi nhiễu âm nhiễu xạ của cuộc bầu cử đã lắng.
Trong khi chờ đợi, chính quyền Bush có thể thở phào nhẹ nhõm. Và ứng cử viên John Kerry phải tìm một khe hở khác để cho thấy là mình sáng giá hơn về an ninh và đối ngoại.
Send comment
