Hôm nay,  

Người Mỹ Da Đen Ở Nga

29/11/201400:00:00(Xem: 5490)
Trần Bình Nam
(Thuật theo Los Angeles Times Nov. 19, 2014 - By Ann M. Simmons)

Cô Emilia Tynes-Mensah, thuộc một gia đình người Mỹ da đen di cư sang Nga hồi đầu thập niên 1930. Tynes-Mensah sinh ở Nga. Cô có tâm hồn nghệ sĩ, đọc văn của Alexander Pushkin, nghe nhạc của Peter Tchaikovsky và lớn lên cô được dạy bảo rằng – và cô tin như vậy - đời sống tại Nga tốt đẹp hơn bất cứ tại quốc gia nào trên thế giới.

Trong nhà cô thấy một văn hóa khác. Cha cô George Tynes thích nhạc jazz, mỗi năm rộn ràng chuẩn bị đón Thanksgiving. Cô thường nghe cha và bạn của cha nói tới chuyện đấu tranh của người đen chống kỳ thị tại Hoa Kỳ. Thỉnh thỏang mẹ làm món rau xanh kale (soul food) trộn thịt người đen ở các tiểu bang miền Nam nước Mỹ hay ăn thay món xúp truyền thống của Nga nấu với củ cải đường chan nước xốt chua chua.

Ông George Tynes cùng với một nhóm 11 kỹ sư canh nông người da đen trong số hằng chục ngàn người Mỹ di cư sang Nga trong hai thập niên sau cuộc cách mạng Bolsevik 1917 do sự mời gọi của chính quyền Nga. Đa số trong nhóm ông là đảng viên đảng cộng sản Mỹ do Oliver Golden, một đảng viên tại bang Mississipi cầm đầu. Nhóm này rời nước năm 1931 trên một tàu buôn của Đức. Riêng ông Tynes, ông đi với hy vọng có công ăn việc làm và một đời sống thoải mái hơn. Ông tốt nghiệp đại học Wilberforce bang Ohio và là ngôi sao trong đội football của trường, nhưng không kiếm được việc làm tương xứng, phải làm nghề rữa bát chén trong các tiệm ăn để sống.

Cô Emilia nói, sống ở Nga nhưng lòng cha cô lúc nào cũng hướng về cố hương. Biết ai trong số bạn bè di cư sang Nga ông cũng nhờ mang cho ông các dĩa nhạc Mỹ. Cha cô thích nghe nhạc Ella Fitzgerald, Duke Ellington, Paul Robeson, nhưng cũng ưa nghe nhạc cổ điển, opera và ballet như những người Nga khác.

Trong một cuốn sách viết về người Mỹ da đen di cư ra nước ngoài, ông Allison Blakely, giáo sư Sử học danh dự tại đại học Boston viết rằng: “Trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế thập niên 1930, đời sống người đen vốn cơ cực càng thêm cơ cực và bất bình đẳng nên ai có cơ hội đều tìm cách di cư sang Nga hy vọng sẽ tìm thấy một đời sống không có sự kỳ thị màu da như bộ máy tuyên truyền của Nga nói và được sự tiếp tay rất hữu hiệu của báo chí Tây phương.”

“Nhưng thực tế không phải vậy nên cuối cùng họ đều trở về cố quốc hay di cư sang nước khác. Đến bây giờ theo thống kê tại Liên bang Nga có khoảng 50 con cháu của người Mỹ da đen, và tại các nước vốn thuộc Liên bang Xô viết nay đã độc lập có từ 100 đến 200 người.”

Cuốn phim “Người Nga da đen - Kinh nghiệm Đỏ” (Black Russians – The Red Experience) do nhà đạo diễn Yelena Demikovsky ở New York thực hiện nói rằng mối liên hệ giữa người Mỹ da đen và nước Nga bây giờ không ai quan tâm nữa dù một thời đã là một chiêu bài tuyên truyền ăn khách của chính phủ Nga.

Trong thập niên 1930, nhà nước Xô viết tuyển mộ chuyên viên và nhân công nước ngoài có tay nghề giỏi với một chế độ đãi ngộ hậu hĩnh: lương cao, nhà ở miễn phí và nhiều ngày nghĩ nên có khoảng 17,000 người Mỹ trắng và chừng vài trăm người da đen (Oliver Golden trong nhóm này) đáp lời mời gọi bỏ nước đi Nga. Thành phần vài trăm người da đen này đều là kỹ sư, nhà giáo, nhà báo, luật sư, diễn viên có bằng đại học tại các đại học dành cho người da đen như đại học Tuskegee tại Alabama và Trường Kỹ nghệ và Canh nông Hampton tại Virginia. Nhà đạo diễn Paul Roberson và nhà thơ Langston Hughes là những nhân tài đã bỏ nước sang Nga vì thích chủ nghĩa cộng sản, một khuynh hướng thời thượng.


Cô Yelena Khanga, 52 tuổi cháu nội của Oliver Golden hiện giữ một chương trình TV ở Moscow, có một ngôi nhà khang trang gần Công trường Đỏ có xe và tài xế riêng. Cô nói rằng hồi đó rằng các viên chức lớn của đảng cộng sản Mỹ hay các nhân vật da đen nổi tiếng khi đến thăm Nga đều đến thăm ông nội của cô.

Cô nghe họ nói chuyện với nhau về những khó khăn của người Mỹ da đen, của người nghèo và của thành phần thợ thuyền tại Hoa Kỳ. Cô từng thắc mắc tự hỏi ông nội của cô chẳng bao giờ đặt chân đến Chicago mà sao cứ nói đến Chicago!

Sáng kiến tuyển mộ người Mỹ da đen của Nga rất thành công. Các kỹ sư canh nông trong nhóm Oliver Golden đã đóng góp nhiều cho nông nghiệp Nga, nhất là việc pha giống cây dễ trồng trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Ông George Tynes được cử đi nhiều bang trong Liên bang, dạy cho người Nga cách nuôi vịt và các loài lông vũ sống cạnh ao hồ và được xem là một chuyên viên canh nông có tầm vóc quốc gia. Ông Golden giúp phát triễn kỹ nghệ trồng bông vải ở Uzbekistan. Người Mỹ da đen cũng mang vào Nga nhạc jazz và nhạc blues.

Nhưng vào thời gian Stalin thanh trừng nội bộ, chính sách đãi ngộ chấm dứt. Người Mỹ da đen cũng như các người nước ngoài khác sống ở Nga bị nghi ngờ, bị bắt, bị thủ tiêu hoặc bị áp lực trở về nước.

Cô Khanga nói ông nội cô thoát khỏi bàn tay của mật vụ Nga nhờ may mắn. Ông không có nhà khi mật vụ đến bắt ông. Khi ông đi trình diện công an nói họ không cần bắt ông nữa vì chỉ số cần bắt trong vùng ông ở đã đủ rồi.

Thời kỳ đầu của chiến tranh lạnh, người Mỹ da đen bị đối đãi lạnh nhạt. Nhưng vào thập niên 1960 khi Liên bang Xô viết ve vãn các nước Phi châu cấp học bỗng rộng rãi cho nhiều sinh viên Phi châu thì chính phủ Nga đổi chính sách với người Mỹ da đen.

Sinh ở Nga, mẹ là người Nga gốc Ukraine, cô Tynes-Mansah nghĩ mình là người Nga. Nhưng càng lớn lên cô càng ý thức mình khác với những người Nga khác. Năm nay hơn 70 tuổi, bà nói bà nhớ lại càng lớn bà càng ít muốn ra đường. Người Nga thường nhìn chằm chặp vào màu da cà phê sữa và dáng dấp nhỏ thó của bà. Tuy nhiên họ chỉ thấy lạ chứ không với ác cảm như hiện nay.

Tynes-Mansah hiện là giám đốc cơ sở Metis, một tổ chức bất vụ lợi giúp đỡ trẻ em Nga gốc nước ngoài, nhất là trẻ gốc da đen Phi châu. Cô nói, người Nga gốc Phi châu muốn hội nhập, nhưng xã hội Nga kỳ thị không xem họ là người Nga. Thỉnh thỏang họ vẫn bị người Nga mắng “Về Phi châu mà sống!”

Cô Khanga, có chồng người Nga da trắng, có một đứa con trai 12 tuổi cảm thấy thoải mái tại Nga. Nhưng gần đây, như có một tiếng gọi thiêng liêng, cô đi thăm Phi châu và Hoa Kỳ để tiếp cận với nguồn gốc của mình. Cô thư từ liên lạc với thân nhân ở New York và Mississipi. Trong một cuốn sách viết về gốc gác của mình, cô viết:

“Khi tôi viếng nước Mỹ, tôi thấy tôi là một người Mỹ đen. Tôi muốn đi lễ ở một nhà thờ của người da đen. Tôi thích ăn các món ăn cổ truyền có nhiều rau kale. Và tôi thích nhạc jazz. Nhưng khi trở về Nga tôi thấy tôi là một người Nga với mọi thói quen, lối sống và cách ăn uống Nga.”

Từ năm 1930 đến nay 84 năm đã trôi qua. Chiến tranh nóng, chiến tranh lạnh, vật đổi sao dời. Cuối thập niên 2050 người Mỹ gốc Việt tại Hoa Kỳ sẽ ra sao? Tư duy các cô Khanga Việt, Tynes- Mansah Việt sẽ như thế nào? Và một ngàn câu hỏi khác. (TBN)

Trần Bình Nam thuật

November 27, 2014

binhnam@sbcglobal.net

www.tranbinhnam.com

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Trong thời gian gần đây, thế giới đã chứng kiến cuộc khủng hoảng lãnh đạo chưa từng thấy ở Việt Nam kể từ ngày quốc gia Á châu này nằm trong tay thống trị của đảng Cộng Sản gần một nửa thế kỷ. Tính từ tháng Năm, 2022 đã có hai chủ tịch nước, hai phó thủ tướng, một trưởng ban kinh tế trung ương, chủ tịch quốc hội, và một thường trực ban bí thư kiêm trưởng ban tổ chức trung ương bị cách chức vì chiến dịch chống tham nhũng. Bộ Chính Trị Khóa 13 cũng bị mất năm ủy viên hiện chỉ còn 13 người. Nhiều nhà quan sát chính trị tự hỏi đã đến lúc Việt Nam chuyển biến thành một nước dân chủ hay chưa? Kinh nghiệm những nước cộng sản Trung Âu và Đông Âu đã trải nghiệm qua tiến trình này khoảng bốn thập niên về trước có giúp gì cho Việt Nam ngày nay được không? Đây cũng là chủ đề của bài báo này
Dù sống cùng thời nhưng khác nơi nên tôi không gặp Nguyễn Tất Thành lần nào ráo. Giao lưu, tương tác, chit chat … (qua không gian mạng) cũng không luôn. Bởi vậy, tôi chỉ đoán già/đoán non rằng con đường học vấn của ổng không dài và (dường như) cũng không được suôn sẻ gì cho lắm.
Trong lúc đảng chuẩn bị các kỳ họp Trung ương để tìm nhân sự cho khóa đảng XIV thì rộ lên tuyên truyền về “dân chủ Xã hội Chủ nghĩa” ở Việt Nam. Đảng nói văng mạng rằng: “Đặc trưng của dân chủ xã hội chủ nghĩa là quyền dân chủ của công dân không ngừng được mở rộng trong tất cả các lĩnh vực hoạt động của nhà nước, của xã hội mà cơ bản nhất là dân chủ về kinh tế.” Nhưng thực tế không phải như vậy. Tất cả mọi quyết định điều hành việc nước phải “do đảng, vì đảng và của đảng”.
Một cuộc tranh giành quyền lực kéo dài được ngụy trang bằng một chiến dịch chống tham nhũng rộng rãi hơn đã dẫn tới việc bất ngờ sa thải Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng, và chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ. Kết quả của cuộc đấu tranh này sẽ khiến những người vẫn còn hy vọng rằng Việt Nam có thể tham gia một "Liên minh chống Trung Quốc" phải suy nghĩ lại. Mặc dù cuộc tranh giành quyền lực này không liên quan đến chính sách đối ngoại nhưng nó sẽ khiến Việt Nam gần gũi hơn với Trung Quốc và xa rời phương Tây.
Những năm gần đây, chúng ta thường thấy trên mạng xã hội, nhiều trường hợp rơi nước mắt trong giới lao động tại Việt Nam, khi những người dân nghèo vướng phải căn bệnh ung thư hiểm nghèo, không có bảo hiểm y tế hay tiền bạc để chữa trị, chiến đấu chiếu lệ với tử thần, qua đời trong cảnh thương tâm. Hầu như căn bệnh ung thư lan tỏa khắp nơi, nhất là vây hãm giới lao động trong các xóm nghèo...
30.04.2024 lọt ra tin kêu cứu từ trại giam số 6 tỉnh Nghệ An nên thời gian lúc này phải dành cho việc khẩn cấp là viết thư báo động cho các tổ chức bảo vệ Nhân quyền quốc tế và các tòa đại sứ tại Hà Nội, nhờ can thiệp về vấn đề một số tù nhân lương tâm đang bị nhốt tại Việt Nam trong những phòng giam chật hẹp...
Lý do Việt Nam còn chậm tiến và lạc hậu hơn các nước láng giềng vì đảng CSVN chỉ muốn chỉ huy trí thức, thay vì hợp tác chân thành trong dân chủ và tự do...
Với sự miễn nhiệm ba nhân vật ở vị trí lãnh đạo quốc gia như Chủ tịch nước và Chủ tịch Quốc hội của Việt Nam chỉ trong vòng một năm từ năm 2023 đến năm 2024 vì lý do ba nhân vật đó thiếu liêm chính đã dẫn đưa người ta có cái nhìn về viễn ảnh trước mắt là sự khủng hoảng cơ cấu và sự bất ổn kinh tế làm cho giới đầu tư nước ngoài e dè, thận trọng, và chuyển hướng đầu tư sang các quốc gia khác...
Mỗi khi tai qua nạn khỏi hay gặp một điều lành, chúng ta đều nhắc tới chữ Phúc Đức: “Nhờ phúc ông bà nên tôi vừa thoát nạn.” “Nhờ phúc nhà nên cháu vừa thi đỗ.” “Cầu phúc tổ tiên cho được mẹ tròn con vuông.”...
Có 6 loại cán bộ, đảng viên sẽ bị loại khỏi thành phần Ban Chấp hành Trung ương đảng khóa XIV, nhưng tiêu chuẩn người được chọn “vẫn cũ như trái đất”...
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.