Hôm nay,  

Một cuộc chơi: Đờn ca tài tử

22/10/201100:00:00(Xem: 6279)

Một cuộc chơi: Đờn ca tài tử

don_ca_tai_tu_nhac_si_co_nhac-large-content: Các nghệ sĩ Đờn Ca Tài Tử San Jose.

Mười Chuối

Nhân dịp một cựu giáo sư âm nhạc của trường Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn, Ông Hoàng Cơ Thụy, sang thăm thân nhân tại Hoa Kỳ, một số cựu giáo sư âm nhạc của trường như GS Ngọc Dung, Mai Dung, v.v..., đã có cuộc họp mặt thân mật tại nhà GS Ngọc Dung tại san Jose vào chiều Chúa Nhật 16/10/2011 lúc 4:00pm.

Trong dịp họp mặt thân mật nầy, các cựu giáo sư đã cầm lại cây đàn để cùng một số học trò và thân hữu dạo khúc tri âm trong một buổi sinh hoạt Đàn ca Tài tử…những bài cổ bản của cổ nhạc Nam Phần được tấu lên, người nghe say mê…và người đàn cũng thêm phần hứng khởi.

don_ca_tai_tu_v_n_dong-large-contentTrong dịp này cũng có một số thầy đờn cải lương, cổ nhạc, họp mặt dạo đàn như nhạc sĩ Tư Kim Nguyên, Văn Hoàng, Phan Trương góp tiếng đàn, và các nghệ sĩ trẻ còn đam mê cổ nhạc như La Nguyệt Thanh, Cọp, Quang Chánh, Diễm, v.v... tham dự góp tiếng ca. Những bài cổ bản 3 Nam, 6 Bắc, 4 Oán được dịp tấu lên. Nhân dịp nầy người nghe có dịp phân biệt được thế nào là đàn ca tài tử, thế nào là nhạc cải lương và bài bản. Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng cổ nhạc Nam Phần là cải lương, là 6 câu vọng cổ. Theo GS Hoàng Cơ Thụy Vọng cổ, hay cải luơng là cổ nhạc. Nhưng đó không phải là đờn ca tài tử. Như tên gọi, Đờn ca tài tử rất tài tử. Có thể nói đờn ca tài tử là một cuộc chơi, một cuộc chơi của những tâm hồn phong lưu tìm bạn tri âm qua lời ca tiếng nhạc. Nó không có một nguyên tắc, lề luật nào về một cuộc chơi tài tử như là phải có bao nhiêu người, ca hát bao nhiều bài, thời gian, v.v... Bất cứ ai biết đàn, biết ca là có thể tham dự. Đôi khi một người một đàn cũng làm được một cuộc chơi, nhưng lý tưởng thì cần đủ 4 cây: tranh - cò - kìm - sáo (sau này có thêm đờn sến, độc huyền cầm, lục huyền cầm (guitar phím lõm) cùng hòa điệu. Một cuộc chơi tài tử ít nhất cũng vài tiếng đồng hồ, có khi kéo tới... 2, 3 ngày. Ai đàn mệt, ca mệt thì ra nghỉ, có người vào thế, xong thì lại vào chơi tiếp, chơi tới hết người thì thôi.

don_ca_tai_tu_van_hoang-large-contentHôm nay cũng thế, cuộc chơi tài tử' có GS Ngọc Dung đàn tranh, GS Thụy đàn kìm, tư Kim Nguyên đàn Violon, Hai Quang đờn cò, Văn Hoàng đàn lục huyền cầm, v.v... Tiếng đàn, tiếng ca kéo dài liên tục từ 4:00pm đến 9:00pm vì lý do giữ im lặng cho nên cuộc chơi tạm ngưng. Theo một người thưởng thức, cụ Trần Văn Chơn, thì “ó thể nghe tới sáng”.

Nhiều người có thể lầm tưởng rằng đờn ca tài tử” dễ dàng, là “tài tử” không cần phải học…Thật tế khác xa, theo GS Thụy “Muốn đờn ca tài tử phải có học “ghề”,không học nghề thì không hòa tấu được.” Theo GS Thụy thì “ bài bản của đàn ca tài tử rất phong phú.” Trong đó, quan trọng nhất là 20 bài tổ gồm: 6 Bắc là Lưu thủy, Phú lục, Tây Thi, Cổ bản, Bình bán, Xuân tình, 3 Nam là Nam xuân, Nam ai, Nam đảo, 4 oán là Tứ đại, Giang Nam, Phụng hoàng, Phụng cầu, 7 bài nhạc lễ là Xàng xê, Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ, Long đăng, Long ngâm, Vạn giá, Tiểu khúc. Những bài bản nầy thường là những bài lớn rất dài và phức tạp, có khi hơn 10 phút mới chơi hết một bài, và đạt trình độ “cổ điển” về nhạc lý. Ngoài ra còn có các bài lý, ngâm, 8 bài ngự...”

“ Cuộc chơi tuy “tài tử” nhưng người chơi không thể là tay ngang. Mà để “chơi” cho bằng anh bằng em thật không đơn giản chút nào khi để thuộc hết 20 bài tổ là đã có thể bạc đầu, lại còn phải tạo phong cách với các “gón đàn” iêng, cách “luến láy” ring. Những “thầyđờn” có nón độc chiêu rất được coi trọng thường được những gia đình giàu có rước về nhà “thọ gio”.

GS Thụy còn cho biết thêm có nhiều người có thể đàn cho cải lương diễn tuồng trên sân khấu được, nhưng chưa chắc đờn cho 20 bài tổ được. Vì sao" “những bài bản nầy dài và phức tạp.

Hiện nay, theo GS Thụy, bộ môn cổ nhạc Nam Phần có thể đang dần dần mai một vì không có người chơi, không có người nghe. Hầu như lớp trẻ đổ xô vào “nhạc mới”, theo trào lưu “tây phương hóa” với những bài ca tân nhạc, kích động nhạc, v.v...

don_ca_tai_tu_t__kim_nguyen-large-contentMỗi một dân tộc có một cách sống riêng, một nếp suy nghĩ riêng…và từ đó sinh ra nền văn hóa riêng biệt. Văn hóa là bao gồm những sinh hoạt văn chương, học thuật và ca nhạc. Việt Nam cũng có một nền âm nhạc riêng biệt lưu truyền qua tiến trình dựng nước.

Ca nhạc việt nam có thể kể một số loại như: Bài chòi, Ca Huế, Ca trù, Cò lả, Cải lương, Chầu văn , Đờn ca tài tử , Hát bội, Hát chèo, Hát dô, Hát dặm, Hát đúm, Hát ghẹo, Hát sắc bùa, Hát trống quân, Hát ví, Hát xoan, Múa bóng rỗi, Hát vè, Hò, Hò Lý, Lễ nhạc, Nhạc cung đình, Quan họ, Tuồng, Vọng cổ, v.v... Những điệu ca, giọng hát, thể điệu nầy bây giờ người ta xếp vào loại cổ nhạc, để so sánh với tân nhạc là những bài ca xắp xếp theo 7 nôt nhạc của tây phương.

Rất it người Việt Nam hiểu được tường tận những thể loại nầy, ngoại trừ các nhà nghiên cứu.

Nhiều người Việt có thể biết sự tích Nam tiến của dân tộc, kể từ khi Công nữ Ngọc Vạn, Nguyễn Phúc Ngọc Vạn, con gái thứ hai của chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên được gả cho vua Chân Lạp là Chey Chetta II vào năm Canh Thân (1620), đã tạo cơ hội cho người Việt mở rộng lãnh thổ về phía Nam. Và dân ta trên đà Nam tiến đã đến vùng sông nước Cửu Long để hình thành nơi vùng đất nầy một đời sống mới, một hình thức nghệ thuật đàn ca…thích hợp với vùng này…và có tên gọi cổ nhạc Nam Phần…. Trong các hình thức đàn ca đó, loại đờn ca lúc ban đầu có tên là Đàn Ca Tài Từ. Và đây là một cuộc chơi của đám người bình dân thưở đầu đi mở nước về phương Nam. Dòng nhạc đó hình thành gần 300 năm, nhưng hiện nay đã dần dần mai một. 

Nhắc đến vùng sông nước Cửu Long, Nam Kỳ Lục Tỉnh, người ta thường nghĩ ngay đến câu vọng cổ, đến sân khấu cải lương, xem đây như là nét đặc biệt đáng yêu, đáng nhớ của xứ “miệt vườn”. Thực tế không hẳn như vậy, đời sống ở “miệt vườn” còn một dòng nhạc khác, trôi nổi với đời thường, lặng lẽ sống với người dân bình dị, nhưng chính nó mới “rặt” Nam Kỳ Quốc, nó là mẹ đẻ của cải lương, và từ bao đời nay nó đã ăn vào máu của người dân nơi đây, đó là đờn ca tài tử.

Hơn hai trăm năm trước, từ cội nguồn nhạc lễ, nhạc cung đình ở Huế đã sinh ra nghệ thuật đờn ca tài tử ở vùng đất mới Phương Nam. Nhạc tài tử Nam Kỳ ngày càng phong phú, nói lên được tình cảm và đời sống của dân cư “miệt vườn” ở đồng bằng sông Cửu Long. Theo nhiều người am hiểu cho rằng hơn 200 năm trước, khi Đức Tả quân Lê Văn Duyệt vào Nam, Đức Tả quân đưa âm nhạc “cung đình” vào đời sống của người dân, và từ đó xuất phát nền nhạc đặc biệt gọi là nhạc “tài tử” (để phân biệt với nhạc cung đình").

Một cuộc chơi "Tài tử" nhưng “Chuyên nghiệp” 

Như đã nói, vì tính tài tử đó mà đàn ca tài tử dễ bị hiểu lầm là bình dân, là không chuyên nghiệp. Thực tế đàn ca tài tử vừa là âm nhạc dân gian vừa là âm nhạc bác học. Tính dân gian là phổ biến sâu rộng trong đời sống người bình dân. Còn tính bác học là ở sự khuôn thước của các bài bản lớn. Nhiều người còn lầm cho rằng đàn ca tài tử là cải lương thu gọn, là 6 câu vọng cổ, là tân cổ giao duyên…Thật tế thì “Cải lương là cải lương, tài tử là tài tử, bải bản là bài bản đâu ra đó làm sao lẫn lộn được. Nhưng bây giờ hình như không ai biết phân biệt”. GS Ngọc Dung đưa nhận xét.

Nhiều người khi về thăm quê, đến miền Tây, tham dự các “tour” du lịch lại cho rằng “đàn ca tài tử” đang sống lại. Chưa hẳn như vậy, vì sao" “Mang danh là đàn ca tài tử nhưng chủ yếu là ca vọng cổ, hát cải lương chứ có hát bài bản tài tử đâu"” Một người có am hiểu cổ nhạc miền nam, đưa nhận xét. Thực sự nghe được bài bản cổ đã khó, ca hoặc đờn được bài bản cổ lại càng khó hơn. Cổ nhạc Nam Phần sẽ chết dần mòn là ở điểm nầy.

Theo GS Mai Dung thì đàn ca tài tử hiện nay đã đi quá xa so với cái gốc của nó. Nó bị cải lương hóa, bài bản bị rút ngắn. Khó có ai thuộc được 20 bài tổ. Nhiều người có am hiểu về “bài bản” cho rằng vài năm nữa những bậc thầy của đờn ca cổ nhạc, biết cổ bản mất đi thì chắc chắn các bài bản sẽ mất theo. Người ca thì có thể còn nhưng người đàn điêu luyện bài bản cho đúng, cho hay chắc không còn nữa. Nhưng tại sao bài bản phải rút ngắn" GS Thụy cho biết “Vì mấy bải tổ nhịp đi chậm rải khoan thai, nhiều bài kéo dài dễ làm cho người ta buồn ngủ…Ngoài ra, khi lên hát tuồng phải nhanh, phải biến tấu cho theo kịp cảnh…nên bài bản phải cắt ngắn cho phù hợp…”

Theo GS Ngọc Dung thì việc đào tạo “truyền nhân” rất khó vì “Môn này đòi hỏi rất nhiều ở năng khiếu của người học mà còn phải có sự kiên nhẫn nữa.” Học ca hay học đàn đều đòi hỏi sự kiên nhẫn và đam mê. Khi học ca bắt đầu từ những bài bản nhỏ như Lưu thủy đoản, Kim tiền, bình bán vắn... để người học biết nhịp, biết cách lấy hơi rồi mới học đến những bài bản khác khó hơn. Học ca vọng cổ dễ hơn học bài bản, và tâm lý thính giả hiện nay lại không thích nghe bài bản mà chuộng vọng cổ, cải lương cho nên càng xa rời cái gốc “cổ bản”.

GS Ngọc Dung, cựu giáo sư đàn tranh tại trường Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn, hiện nay dạy đàn cho những ai còn yêu thích bộ môn nghệ thuật nầy. GS có ban cổ nhạc TiếngVọng Quê Hương, là nơi các nghệ sĩ, các thinh giả còn hâm mộ tiếng đàn, câu ca “tài tử”…hàng năm vẫn giỗ tổ tại nhà quy tụ hầu hết nghệ sĩ đàn ca tài tử quy tụ về.

Bên cạnh đó cũng có nhiều bạn trẻ còn ham một bộ môn cổ nhạc đang cố làm sống lại bằng cách tập họp cùng nhau đàn ca “tài tử” và phục vụ các sinh hoạt cộng đồng như Nghê Lữ, và Phương Thu với ban Hương Tình Quê.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Cận Tết năm Thìn, Marianne Brown (Guardian Weekly) có bài “Vietnam’s parents want a dragon son.” Trời! Tưởng gì, chớ cả Tầu lẫn Ta ai mà không muốn có con trai tuổi Rồng. Nhâm Thìn, tất nhiên, lại càng bảnh dữ nữa. Nam nhâm nữ quí thì sang mà lị. Theo tuviso.com: “Tuổi Nhâm Thìn có nhiều hy vọng tốt đẹp về vấn đề tình duyên và tương lai về cuộc sống, có phần tốt đẹp về tình cảm và tài lộc, vào trung vận và hậu vận thì được nhiều tốt đẹp về hạnh phúc, công danh có phần lên cao.”
Một quan điểm lạc quan đang dấy lên trong hàng ngũ Lãnh đạo đảng CSVN khi bước vào năm 2024, nhưng thực tế tiềm ẩn những khó khăn chưa lường trước được...
Nếu Donald Trump giành lại được Nhà Trắng vào tháng 11, năm nay có thể đánh dấu một bước ngoặt đối với quyền lực của Mỹ. Cuối cùng, nỗi sợ hãi về tình trạng suy tàn đã khiến cho người Mỹ bận tâm kể từ thời thuộc địa sẽ được biện minh. Hầu hết người Mỹ tin rằng, Hoa Kỳ trong tình trạng suy tàn, Donald Trump tuyên bố rằng ông có thể “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại”. Nhưng tiền đề của Trump đơn giản là sai, và các biện pháp trị liệu được ông đề xuất đặt ra mối đe dọa lớn nhất đối với nước Mỹ.
Đảng CSVN hay nói “Trí thức là “nguyên khí của quốc gia”, làm hưng thịnh đất nước, rạng rỡ dân tộc*; “Trí thức là vốn liếng quý báu của Dân tộc”; hay “Thanh niên là rường cột của nước nhà” , nhưng tại sao nhiều người vẫn ngại đứng vào hàng ngũ đảng? Lý do vì đảng chỉ muốn gom Trí thức và Thanh niên “vào chung một rọ để nắm tóc”...
Tây Bắc hay Tây Nguyên thì cũng chừng đó vấn đề thôi: đất đai, tôn giáo, chủng tộc… Cả ba đều bị nhũng nhiễu, lũng đoạn tới cùng, và bị áp chế dã man tàn bạo. Ở đâu giới quan chức cũng đều được dung dưỡng, bao che để tiếp tục lộng quyền (thay vì xét sử) nên bi kịch của Tây Nguyên (nói riêng) và Cao Nguyên (nói chung) e sẽ còn dài, nếu chế độ toàn trị hiện hành vẫn còn tồn tại...
Bữa rồi, nhà thơ Inra Sara tâm sự: “Non 30 năm sống đất Sài Gòn, tôi gặp vô số người được cho là thành công, thuộc nhiều ngành nghề, đủ lứa tuổi, thành phần. Lạ, nhìn sâu vào mắt họ, cứ ẩn hiện sự bất an, lo âu.” “Bất an” có lẽ không chỉ là tâm trạng của người Sài Gòn mà dường như là tâm cảm chung của toàn dân Việt – không phân biệt chủng tộc, giới tính hay giai cấp nào ráo trọi – nhất là những kẻ sắp từ giã cõi trần. Di Cảo của Chế Lan Viên và di bút (Đi Tìm Cái Tôi Đã Mất) của Nguyễn Khải, theo nhận xét của nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn, chỉ là những tác phẩm “cốt để xếp hàng cả hai cửa. Cửa cũ, các ông chẳng bao giờ từ. Còn nếu tình hình khác đi, có sự đánh giá khác đi, các ông đã có sẵn cục gạch của mình ở bên cửa mới (bạn đọc có sống ở Hà Nội thời bao cấp hẳn nhớ tâm trạng mỗi lần đi xếp hàng và không sao quên được những cục gạch mà có lần nào đó mình đã sử dụng).”
Tập Cận Bình tin rằng lịch sử đang dịch chuyển theo hướng có lợi cho mình. Trong chuyến thăm Vladimir Putin tại Matxcơva vào tháng 3 năm ngoái, nhà lãnh đạo Trung Quốc nói với Tổng thống Nga rằng “Ngay lúc này, chúng ta đang chứng kiến một sự thay đổi chưa từng thấy trong 100 năm qua, và chúng ta đang cùng nhau thúc đẩy sự thay đổi ấy.”
Sau 20 năm chiêu dụ Kiều bào về giúp nước không thành công, đảng CSVN lại tung ta Dự án “Phát huy nguồn lực của người Việt Nam ở nước ngoài phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới” vào dịp Tết Nguyên Đán Giáp Thìn 2024. Đây là lần thứ tư, từ khi có Nghị quyết 36-NQ/TW ngày 26 tháng 3 năm 2004, một Quyết định nhằm mưu tìm đầu tư, hợp tác khoa học, kỹ thuật và tổ chức các Hội, Đoàn người Việt ở nước ngoài, đặt dưới quyền lãnh đạo của đảng CSVN được tung ra...
Khi số lượng di dân vượt biên bất hợp pháp qua biên giới Hoa Kỳ-Mexico tăng cao kỷ lục, câu hỏi quan trọng được đặt ra là: Làm thế nào mà Hoa Kỳ lại rơi vào tình trạng này, và Hoa Kỳ có thể học hỏi những gì từ cách các quốc gia khác ứng phó với các vấn đề an ninh biên giới và nhập cư. Chào đón công dân nước ngoài đến với đất nước của mình là một việc khá quan trọng để giúp cải thiện tăng trưởng kinh tế, tiến bộ khoa học, nguồn cung ứng lao động và đa dạng văn hóa. Nhưng những di dân vào và ở lại Hoa Kỳ mà không có thị thực hoặc giấy tờ hợp lệ có thể gây ra nhiều vấn đề – cho chính bản thân họ và cho cả chính quyền địa phương bởi tình trạng quá tải không thể kịp thời giải quyết các trường hợp xin tị nạn tại tòa án nhập cư, hoặc cung cấp nơi ở tạm thời và các nhu cầu cơ bản khác. Mà tình trạng này hiện đang xảy ra ở rất nhiều nơi ở Hoa Kỳ.
Trên vai những pho tượng trắng trong vườn Lục Xâm Bảo, lá vàng đã bắt đầu rơi lất phất. Mùa Thu Paris thật lãng mạn. Henry Kissinger đi dạo quanh một hồ nhỏ ở ngoại ô gần Rambouillet. Nơi đây từng cặp tình nhân đang nắm tay nhau bên những cành cây la đà bóng hồ. Ông thấy lòng mình nao nao (melancholic) vì sắp tới phiên họp quan trọng nhất với ông Lê Đức Thọ.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.