Hôm nay,  
Việt Báo Online

Một cuộc chơi: Đờn ca tài tử

22/10/201100:00:00(Xem: 4656)
Một cuộc chơi: Đờn ca tài tử

Một cuộc chơi: Đờn ca tài tử

don_ca_tai_tu_nhac_si_co_nhac-large-content: Các nghệ sĩ Đờn Ca Tài Tử San Jose.

Mười Chuối

Nhân dịp một cựu giáo sư âm nhạc của trường Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn, Ông Hoàng Cơ Thụy, sang thăm thân nhân tại Hoa Kỳ, một số cựu giáo sư âm nhạc của trường như GS Ngọc Dung, Mai Dung, v.v..., đã có cuộc họp mặt thân mật tại nhà GS Ngọc Dung tại san Jose vào chiều Chúa Nhật 16/10/2011 lúc 4:00pm.

Trong dịp họp mặt thân mật nầy, các cựu giáo sư đã cầm lại cây đàn để cùng một số học trò và thân hữu dạo khúc tri âm trong một buổi sinh hoạt Đàn ca Tài tử…những bài cổ bản của cổ nhạc Nam Phần được tấu lên, người nghe say mê…và người đàn cũng thêm phần hứng khởi.

don_ca_tai_tu_v_n_dong-large-contentTrong dịp này cũng có một số thầy đờn cải lương, cổ nhạc, họp mặt dạo đàn như nhạc sĩ Tư Kim Nguyên, Văn Hoàng, Phan Trương góp tiếng đàn, và các nghệ sĩ trẻ còn đam mê cổ nhạc như La Nguyệt Thanh, Cọp, Quang Chánh, Diễm, v.v... tham dự góp tiếng ca. Những bài cổ bản 3 Nam, 6 Bắc, 4 Oán được dịp tấu lên. Nhân dịp nầy người nghe có dịp phân biệt được thế nào là đàn ca tài tử, thế nào là nhạc cải lương và bài bản. Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng cổ nhạc Nam Phần là cải lương, là 6 câu vọng cổ. Theo GS Hoàng Cơ Thụy Vọng cổ, hay cải luơng là cổ nhạc. Nhưng đó không phải là đờn ca tài tử. Như tên gọi, Đờn ca tài tử rất tài tử. Có thể nói đờn ca tài tử là một cuộc chơi, một cuộc chơi của những tâm hồn phong lưu tìm bạn tri âm qua lời ca tiếng nhạc. Nó không có một nguyên tắc, lề luật nào về một cuộc chơi tài tử như là phải có bao nhiêu người, ca hát bao nhiều bài, thời gian, v.v... Bất cứ ai biết đàn, biết ca là có thể tham dự. Đôi khi một người một đàn cũng làm được một cuộc chơi, nhưng lý tưởng thì cần đủ 4 cây: tranh - cò - kìm - sáo (sau này có thêm đờn sến, độc huyền cầm, lục huyền cầm (guitar phím lõm) cùng hòa điệu. Một cuộc chơi tài tử ít nhất cũng vài tiếng đồng hồ, có khi kéo tới... 2, 3 ngày. Ai đàn mệt, ca mệt thì ra nghỉ, có người vào thế, xong thì lại vào chơi tiếp, chơi tới hết người thì thôi.

don_ca_tai_tu_van_hoang-large-contentHôm nay cũng thế, cuộc chơi tài tử' có GS Ngọc Dung đàn tranh, GS Thụy đàn kìm, tư Kim Nguyên đàn Violon, Hai Quang đờn cò, Văn Hoàng đàn lục huyền cầm, v.v... Tiếng đàn, tiếng ca kéo dài liên tục từ 4:00pm đến 9:00pm vì lý do giữ im lặng cho nên cuộc chơi tạm ngưng. Theo một người thưởng thức, cụ Trần Văn Chơn, thì “ó thể nghe tới sáng”.

Nhiều người có thể lầm tưởng rằng đờn ca tài tử” dễ dàng, là “tài tử” không cần phải học…Thật tế khác xa, theo GS Thụy “Muốn đờn ca tài tử phải có học “ghề”,không học nghề thì không hòa tấu được.” Theo GS Thụy thì “ bài bản của đàn ca tài tử rất phong phú.” Trong đó, quan trọng nhất là 20 bài tổ gồm: 6 Bắc là Lưu thủy, Phú lục, Tây Thi, Cổ bản, Bình bán, Xuân tình, 3 Nam là Nam xuân, Nam ai, Nam đảo, 4 oán là Tứ đại, Giang Nam, Phụng hoàng, Phụng cầu, 7 bài nhạc lễ là Xàng xê, Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ, Long đăng, Long ngâm, Vạn giá, Tiểu khúc. Những bài bản nầy thường là những bài lớn rất dài và phức tạp, có khi hơn 10 phút mới chơi hết một bài, và đạt trình độ “cổ điển” về nhạc lý. Ngoài ra còn có các bài lý, ngâm, 8 bài ngự...”

“ Cuộc chơi tuy “tài tử” nhưng người chơi không thể là tay ngang. Mà để “chơi” cho bằng anh bằng em thật không đơn giản chút nào khi để thuộc hết 20 bài tổ là đã có thể bạc đầu, lại còn phải tạo phong cách với các “gón đàn” iêng, cách “luến láy” ring. Những “thầyđờn” có nón độc chiêu rất được coi trọng thường được những gia đình giàu có rước về nhà “thọ gio”.

GS Thụy còn cho biết thêm có nhiều người có thể đàn cho cải lương diễn tuồng trên sân khấu được, nhưng chưa chắc đờn cho 20 bài tổ được. Vì sao" “những bài bản nầy dài và phức tạp.

Hiện nay, theo GS Thụy, bộ môn cổ nhạc Nam Phần có thể đang dần dần mai một vì không có người chơi, không có người nghe. Hầu như lớp trẻ đổ xô vào “nhạc mới”, theo trào lưu “tây phương hóa” với những bài ca tân nhạc, kích động nhạc, v.v...

don_ca_tai_tu_t__kim_nguyen-large-contentMỗi một dân tộc có một cách sống riêng, một nếp suy nghĩ riêng…và từ đó sinh ra nền văn hóa riêng biệt. Văn hóa là bao gồm những sinh hoạt văn chương, học thuật và ca nhạc. Việt Nam cũng có một nền âm nhạc riêng biệt lưu truyền qua tiến trình dựng nước.

Ca nhạc việt nam có thể kể một số loại như: Bài chòi, Ca Huế, Ca trù, Cò lả, Cải lương, Chầu văn , Đờn ca tài tử , Hát bội, Hát chèo, Hát dô, Hát dặm, Hát đúm, Hát ghẹo, Hát sắc bùa, Hát trống quân, Hát ví, Hát xoan, Múa bóng rỗi, Hát vè, Hò, Hò Lý, Lễ nhạc, Nhạc cung đình, Quan họ, Tuồng, Vọng cổ, v.v... Những điệu ca, giọng hát, thể điệu nầy bây giờ người ta xếp vào loại cổ nhạc, để so sánh với tân nhạc là những bài ca xắp xếp theo 7 nôt nhạc của tây phương.

Rất it người Việt Nam hiểu được tường tận những thể loại nầy, ngoại trừ các nhà nghiên cứu.

Nhiều người Việt có thể biết sự tích Nam tiến của dân tộc, kể từ khi Công nữ Ngọc Vạn, Nguyễn Phúc Ngọc Vạn, con gái thứ hai của chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên được gả cho vua Chân Lạp là Chey Chetta II vào năm Canh Thân (1620), đã tạo cơ hội cho người Việt mở rộng lãnh thổ về phía Nam. Và dân ta trên đà Nam tiến đã đến vùng sông nước Cửu Long để hình thành nơi vùng đất nầy một đời sống mới, một hình thức nghệ thuật đàn ca…thích hợp với vùng này…và có tên gọi cổ nhạc Nam Phần…. Trong các hình thức đàn ca đó, loại đờn ca lúc ban đầu có tên là Đàn Ca Tài Từ. Và đây là một cuộc chơi của đám người bình dân thưở đầu đi mở nước về phương Nam. Dòng nhạc đó hình thành gần 300 năm, nhưng hiện nay đã dần dần mai một. 

Nhắc đến vùng sông nước Cửu Long, Nam Kỳ Lục Tỉnh, người ta thường nghĩ ngay đến câu vọng cổ, đến sân khấu cải lương, xem đây như là nét đặc biệt đáng yêu, đáng nhớ của xứ “miệt vườn”. Thực tế không hẳn như vậy, đời sống ở “miệt vườn” còn một dòng nhạc khác, trôi nổi với đời thường, lặng lẽ sống với người dân bình dị, nhưng chính nó mới “rặt” Nam Kỳ Quốc, nó là mẹ đẻ của cải lương, và từ bao đời nay nó đã ăn vào máu của người dân nơi đây, đó là đờn ca tài tử.

Hơn hai trăm năm trước, từ cội nguồn nhạc lễ, nhạc cung đình ở Huế đã sinh ra nghệ thuật đờn ca tài tử ở vùng đất mới Phương Nam. Nhạc tài tử Nam Kỳ ngày càng phong phú, nói lên được tình cảm và đời sống của dân cư “miệt vườn” ở đồng bằng sông Cửu Long. Theo nhiều người am hiểu cho rằng hơn 200 năm trước, khi Đức Tả quân Lê Văn Duyệt vào Nam, Đức Tả quân đưa âm nhạc “cung đình” vào đời sống của người dân, và từ đó xuất phát nền nhạc đặc biệt gọi là nhạc “tài tử” (để phân biệt với nhạc cung đình").

Một cuộc chơi "Tài tử" nhưng “Chuyên nghiệp” 

Như đã nói, vì tính tài tử đó mà đàn ca tài tử dễ bị hiểu lầm là bình dân, là không chuyên nghiệp. Thực tế đàn ca tài tử vừa là âm nhạc dân gian vừa là âm nhạc bác học. Tính dân gian là phổ biến sâu rộng trong đời sống người bình dân. Còn tính bác học là ở sự khuôn thước của các bài bản lớn. Nhiều người còn lầm cho rằng đàn ca tài tử là cải lương thu gọn, là 6 câu vọng cổ, là tân cổ giao duyên…Thật tế thì “Cải lương là cải lương, tài tử là tài tử, bải bản là bài bản đâu ra đó làm sao lẫn lộn được. Nhưng bây giờ hình như không ai biết phân biệt”. GS Ngọc Dung đưa nhận xét.

Nhiều người khi về thăm quê, đến miền Tây, tham dự các “tour” du lịch lại cho rằng “đàn ca tài tử” đang sống lại. Chưa hẳn như vậy, vì sao" “Mang danh là đàn ca tài tử nhưng chủ yếu là ca vọng cổ, hát cải lương chứ có hát bài bản tài tử đâu"” Một người có am hiểu cổ nhạc miền nam, đưa nhận xét. Thực sự nghe được bài bản cổ đã khó, ca hoặc đờn được bài bản cổ lại càng khó hơn. Cổ nhạc Nam Phần sẽ chết dần mòn là ở điểm nầy.

Theo GS Mai Dung thì đàn ca tài tử hiện nay đã đi quá xa so với cái gốc của nó. Nó bị cải lương hóa, bài bản bị rút ngắn. Khó có ai thuộc được 20 bài tổ. Nhiều người có am hiểu về “bài bản” cho rằng vài năm nữa những bậc thầy của đờn ca cổ nhạc, biết cổ bản mất đi thì chắc chắn các bài bản sẽ mất theo. Người ca thì có thể còn nhưng người đàn điêu luyện bài bản cho đúng, cho hay chắc không còn nữa. Nhưng tại sao bài bản phải rút ngắn" GS Thụy cho biết “Vì mấy bải tổ nhịp đi chậm rải khoan thai, nhiều bài kéo dài dễ làm cho người ta buồn ngủ…Ngoài ra, khi lên hát tuồng phải nhanh, phải biến tấu cho theo kịp cảnh…nên bài bản phải cắt ngắn cho phù hợp…”

Theo GS Ngọc Dung thì việc đào tạo “truyền nhân” rất khó vì “Môn này đòi hỏi rất nhiều ở năng khiếu của người học mà còn phải có sự kiên nhẫn nữa.” Học ca hay học đàn đều đòi hỏi sự kiên nhẫn và đam mê. Khi học ca bắt đầu từ những bài bản nhỏ như Lưu thủy đoản, Kim tiền, bình bán vắn... để người học biết nhịp, biết cách lấy hơi rồi mới học đến những bài bản khác khó hơn. Học ca vọng cổ dễ hơn học bài bản, và tâm lý thính giả hiện nay lại không thích nghe bài bản mà chuộng vọng cổ, cải lương cho nên càng xa rời cái gốc “cổ bản”.

GS Ngọc Dung, cựu giáo sư đàn tranh tại trường Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn, hiện nay dạy đàn cho những ai còn yêu thích bộ môn nghệ thuật nầy. GS có ban cổ nhạc TiếngVọng Quê Hương, là nơi các nghệ sĩ, các thinh giả còn hâm mộ tiếng đàn, câu ca “tài tử”…hàng năm vẫn giỗ tổ tại nhà quy tụ hầu hết nghệ sĩ đàn ca tài tử quy tụ về.

Bên cạnh đó cũng có nhiều bạn trẻ còn ham một bộ môn cổ nhạc đang cố làm sống lại bằng cách tập họp cùng nhau đàn ca “tài tử” và phục vụ các sinh hoạt cộng đồng như Nghê Lữ, và Phương Thu với ban Hương Tình Quê.

18/07/2019(Xem: 56)
Hôm sau Uy Lĩnh tham dự Hội Đồng, sau đó xem các trò vui, nghe người du tử hát ca khúc kể chuyện cuộc chiến thành Troa, Uy Lĩnh không cầm được nước mắt.
18/07/2019(Xem: 66)
Sau khi công chúa Nam Chi Ca trở về lâu đài. Uy Lĩnh đến thành phố. Thần Nữ Quán Trí Tuệ hoá thành em bé cầm lẵng hoa hướng dẫn và bọc chàng trong lớp sương mù. Chàng chiêm ngưỡng thành phố, cung điện và vườn thượng uyển.
18/07/2019(Xem: 65)
Trong khi Uy Lĩnh mệt nhoài say ngủ. Thần nữ Quán Trí Tuệ đến trong giấc mơ công chúa Nam Chi Ca (Nausicaa), bảo nàng xin mẹ cha đi giặt y trang ngày mai, xin cha xe lừa theo đoàn thị nữ.
18/07/2019(Xem: 573)
Ông già chừng đã bước qua tuổi tám mươi nhưng dáng dấp còn sõi sàng, ngồi nhâm nhi tách nước trà như muốn thưởng thức từng ngụm nước nhỏ trong buổi sáng nhà hàng thưa thớt khách. Mắt ông xa vắng đưa hồn về chỗ dĩ vãng
18/07/2019(Xem: 592)
Cái điện thoại cầm tay thật tiện lợi là máy tự chụp ảnh vừa đẹp vừa gọn. Selfie xong thì bỏ lên Facebook để đợi phản hồi, đợi "Like". Một sự thật tâm lý, ai cũng thích được khen.
17/07/2019(Xem: 803)
Sinh lão bệnh tử là lẽ tự nhiên của kiếp người. Tuy thế, khi còn trẻ, tôi vẫn cứ tưởng rằng đó là chuyện của người nào khác (thôi) chớ không mắc mớ gì ráo tới mình. Tưởng vậy, tất nhiên, là Tưởng Tầm Bậy.
17/07/2019(Xem: 730)
Đám cưới tới ngày rước dâu , thuê xe đón dâu rồi nhưng vì cơn lũ chợt về , nhà trai đành phải xin phép đàng gái đón dâu về bằng 6 cổ xe trâu cho kịp giờ hoàng đạo .
17/07/2019(Xem: 751)
Từ rất sớm, khi mặt trời còn đang ngái ngủ sau rặng tre, lão nhà báo đã chèo chiếc thuyền con ra giữa hồ, hái những đóa sen chớm hé, khẽ khàng đặt lên lòng thuyền; được đâu chừng mươi bông, lão lại ngược mạn thuyền, chèo vào bờ.
17/07/2019(Xem: 1520)
Nhờ có sự giúp đỡ của Bắc Hàn và Trung Cộng, Iran quyết tâm thực hiện vũ khí hạt nhân để được tồn tại trong trận chiến với Do Thái. Cựu Giám đốc tình báo Mossad của Do Thái là
17/07/2019(Xem: 681)
Von der Leyen trở thành Chủ tịch Ủy ban Châu Âu, Kramp-Karrenbauer trở thành Tân Bộ trưởng Quốc phòng Đức, và Merkel có ngày sinh nhật của mình: một cái nhìn tổng quát về tin tức về đêm và một viễn cảnh trong ngày
17/07/2019(Xem: 370)
Trưa ngày 14 tháng 7, mặc dù trời nóng bức và nắng gắt của đầu mùa hạ, hội trường Shanga tại Huntington Beach vẫn đầy kín thính chúng về đây để nghe Thầy Thích Tánh Tuệ thuyết pháp đề tài “Phương Pháp Điều Phục và An Trú Tâm” do Hội Phật Học Đuốc Tuệ tổ chức.
17/07/2019(Xem: 646)
Con người sống trong xã hội, ai ai cũng đều có số phận riêng biệt mà Thượng Đế đã ban phước hạnh cho từng con người không ai có thể phủ nhận được điều đó.
16/07/2019(Xem: 1089)
Sau buổi Ra Mắt DVD "Hè Kỷ Niệm" tại quận Cam, California và tại Atlanta, Georgia, Câu Lạc Bộ Tình Nghệ Sĩ (CLB TNS) đã chọn Houston là nơi thứ ba để ra mắt DVD này.
16/07/2019(Xem: 322)
Trước tiên xin được có vài lời giới thiệu về nhạc sư được tôn làm bậc sư về sáo Pan Flute – xin được nói về loại sáo này ở phần sau – thường được biết qua tên Zamfir.
15/07/2019(Xem: 879)
Chỉ cần một phút thôi, Nén nhang lòng xin gởi, Chiếc nón sắt trên đồi, Tấm thẻ bài thả trôi Chỉ cần một phút thôi, Giọt nước mắt ngậm ngùi, Nước Việt buồn Mẹ ơi !, Quê hương con mất rồi
Tin công nghệ
Tháng 07/2019, Intel đã giới thiệu một sản phẩm mô phỏng hình thái thần kinh (neuromorphic), với tên mã "Pohoiki Beach," có khả năng xử lý dữ liệu giống như một bộ não sinh học bằng cách mô phỏng toàn bộ mạng tế bào thần kinh.
Việc rò rỉ thiết kế hay các tính năng mới là điều rất bình thường đối với ngành công nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là khi những chiếc smartphone mới sắp ra mắt. Tuy nhiên, trong nhiều năm gần đây, Apple vẫn nỗ lực không ngừng để ngăn chặn sự rò rỉ và cố gắng khiến người hâm mộ có thể bất ngờ khi một chiếc iPhone mới ra mắt.
Khoảng giữa tháng 07/2019, trong buổi nói chuyên với các thành viên của Thượng viện, phó chủ tịch mảng chính sách công của Google thông báo hãng đã dừng phát triển dự án Dragonfly. Điều này đặt dấu chấm hết cho dự định quay trở lại Trung Quốc với công cụ tìm kiếm có các bước kiểm duyệt mặc định theo ý của chính phủ Trung Quốc.
Khoảng giữa tháng 07/2019, cảnh sát Brazil đã đột kích vào một xưởng sản xuất xe Ferrari và Lamborghini giả tại bang Santa Catarina.
Được phát hiện lần đầu tiên bởi Patently Apple, tài liệu bằng sáng chế mới được công bố cho thấy một cặp kính thực tế tăng cường (augmented reality ) với thiết kế khá chuẩn và có thể gập lại được.
Tháng 07/2019, kết quả kinh doanh Q2/2019 mà Samsung công bố gây ngạc nhiên cho hầu hết mọi người trong bối cảnh mọi ngành công nghiệp mà hãng đang kinh doanh đều sụt giảm nhu cầu. Truyền thông Hàn Quốc đã chỉ ra nguyên nhân tại sao doanh thu của Samsung trong quý lại ấn tượng như vậy
Những người đã và đang sử dụng bản beta của Android Q hẳn sẽ rất trông chờ. Chế độ tối toàn hệ thống của Google trông thực sự ấn tượng, cùng với các tùy chọn thay đổi giao diện mới được giấu kỹ trong phần thiết lập nhà phát triển cho thấy những nền móng báo hiệu cho khả năng tùy biến mạnh mẽ hơn nữa của Android trong tương lai. Một điểm đáng khen ngợi khác là khả năng quản lý quyền ứng dụng được cải tiến, bảo vệ tốt hơn quyền riêng tư của người dùng.
Cảm xúc của chúng ta có thể ảnh hưởng đến mọi thứ, từ sự ngon miệng đến cách chúng ta cảm nhận thế giới - và thậm chí là dáng đi của chúng ta
Khoảng giữa tháng 07/2019, một số nguồn tin cho biết, bệnh viện y của Đại học kỹ thuật Dresden, Đức đang làm việc với hai công ty OHB Systems AG và Blue Horizon trong sự giám sát của Cơ quan vũ trụ Châu Âu để phát triển một giải pháp sử dụng công nghệ in 3D giúp xử lý các tình huống khẩn cấp liên quan đến sức khỏe cho các chuyến đi xa vào vũ trụ trong tương lai.
Khoảng giữa tháng 07/2019, trang Reuters đưa tin, chính phủ Mỹ sẽ bắt đầu cấp giấy phép cho những công ty muốn giao dịch với Huawei trong khoảng 2 tuần tiếp theo. Tin tức theo sau thông báo của tổng thống Donald Trump về việc nới lỏng lệnh cấm mà Mỹ từng áp dụng hồi tháng 05/2019.
Dự kiến sẽ được giới thiệu vào ngày 07/08/2019, Samsung hiện đã bắt đầu sản xuất chiếc smartphone flagship tiếp theo của hãng là Galaxy Note10. Tuy nhiên, cuộc tranh chấp thương mại giữa Nhật Bản và Hàn Quốc dường như đã gây ra một số vấn đề cho quá trình sản xuất. Thậm chí, một nguồn tin khẳng định việc sản xuất Galaxy Note10 đang bị gián đoạn
Qualcomm từng giới thiệu Snapdragon 855 vào cuối năm 2018 và con chip đã có mặt trên rất nhiều mẫu smartphone cao cấp được ra mắt trong nửa đầu năm 2019, trong đó thiết bị đầu tiên là Galaxy S10 của Samsung
Khoảng giữa tháng 07/2019, một số nguồn tin cho biết, các tài xế có hành vi lái xe nguy hiểm sẽ là mục tiêu truy đuổi của drone quân sự do lực lượng cảnh sát London triển khai.
Dù vừa chịu một khoản phạt khổng lồ lên tới 5 tỷ USD bởi FTC, nhưng cổ phiếu của Facebook vẫn tiếp tục tăng. Theo trang The New York Times, chính phủ Mỹ đã dành nhiều tháng để lên kế hoạch trừng phạt Facebook vì những bê bối về việc làm lộ thông tin của khách hàng, nhưng cuối cùng hãng vẫn tiếp tục hưởng lợi.
Chỉ xếp sau nước, bê tông là loại vật liệu được dùng nhiều nhất Trái Đất. Nhưng tiềm ẩm đằng sau những lợi ích của nó là những hiểm họa to lớn đối với hành tinh chúng ta, với sức khỏe con người và cả nền văn minh nhân loại.