Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Xuân Ca Ngày Cũ

25/02/201700:05:00(Xem: 5961)

CaSiQuynhGiao-08Quỳnh Giao năm 19 tuổi tại Đài Truyền Hình Sài Gòn.



Khi các nụ thủy tiên đầu tiên tỏa hương thơm trong nhà thì dù chưa nghe được tiếng pháo, người người đã thấy rộn ràng trong tâm tưởng những khúc nhạc Xuân của thời trước, nay đã thành bản Xuân ca của mọi thời.

Trong số này, có lẽ chúng ta nên hồi tưởng lại nhạc sĩ La Hối và bài Xuân và Tuổi Trẻ.

La Hối có duy nhất một tác phẩm, nhưng lại nổi tiếng nhờ ca khúc duy nhất ấy. "Xuân và Tuổi Trẻ" là bài hát không thể thiếu mỗi độ Xuân về. Ông vốn là người Việt lai Hoa, cho nên dù viết bằng Việt ngữ, bài hát vẫn có âm hưởng Trung Hoa rất đặc biệt. Ngay từ đầu thập niên 1950 thính giả đã yêu thích ca khúc vì ý nhạc phong phú, hơi nhạc chập chờn như những cánh bướm.

Nhưng, trong nghề với nhau thì các ca sĩ thì thường dễ hụt hơi vì đoạn chuyển khúc có 10 trường canh hát liền một hơi không được ngắt:

vui hát đi cho lòng thêm sướng,
vui hát đi cho lòng thêm tươi,
ta hát ca đón mừng Xuân mới,
ta hát ca cho lòng thêm hăng hái...

Và "…hăng hái" phải được ngân khá dài.

Rời xa chúng ta từ 2005, Nguyễn Hiền là tác giả của những bài hát nhẹ nhàng đầm ấm cũng cống hiến một bản nhạc về Xuân rất đẹp, phổ thơ Kim Tuấn. Đó là "Anh Cho Em Mùa Xuân", nổi tiếng trong thời kỳ 1960-1970. Đây là một bài ca về mùa Xuân mà cũng là một bài ngợi ca quê hương với nét nhạc trữ tình.

Giữa hai tác giả ấy và cùng trong dòng nhạc nhẹ nhàng, thanh cao, thích hợp với mọi thời, Tuấn Khanh, tác giả của "Hoa Soan Bên Thềm Cũ", có tác phẩm "Mộng Đêm Xuân" nhịp "Boston" tha thiết và êm đềm như một bài thơ.

Thế rồi, qua những năm dài chiến chinh, Xuân của người lính chiến trở thành Xuân của mọi người, và ngày nay dù chinh chiến đã tàn, ít ai quên được những bài Xuân ca viết cho chiến sĩ. Tiêu biểu nhất có Nguyễn Văn Đông với "Phiên Gác Đêm Xuân" và Trần Thiện Thanh với "Đồn Vắng Chiều Xuân"...

Nói tới nhạc Xuân của Việt Nam, không thể không nhắc tới Phạm Duy, dẫy Trường Sơn của tân nhạc Việt Nam.

Ông đã soạn tám bài hát về Xuân: "Hoa Xuân", "Đêm Xuân", "Xuân Thì", "Xuân Nồng", "Xuân Ca", "Xuân Hành", "Tuổi Xuân", "Xuân Hiền". Đó là không kể tới "Bến Xuân" soạn chung với Văn Cao, hoặc "Xuân Trên Buôn" dân ca cải tiến của sắc dân Ê Đê và "Mùa Xuân Yêu Em", phổ thơ Đỗ Quý Toàn.

Trong các ca khúc trên, "Hoa Xuân" được hát nhiều nhất vào dịp Nguyên Đán. Lời ca và nét nhạc bình dị, tươi tắn, diễn tả trạng thái tâm hồn phơi phới trước thiên nhiên và đồng loại. Lãng mạn nhất thì có "Đêm Xuân". Nghe "Đêm Xuân", chúng ta hiểu thế nào và tại sao các cụ ta xưa thường dùng chữ "Xuân" để tả những gì đẹp đẽ và thơ mộng.

Riêng với người viết, nhạc và lời của "Xuân Thì" là một công phu trác tuyệt.

"Xuân Thì" không tả cảnh Xuân mà là tâm sự của tác giả về mình, về nhân thế, với một nét cố hữu trong lời ca của Phạm Duy là lòng nhân ái. Ông mong có một mùa Xuân thái hòa cho nhân loại. Ông thương từ cây súng cô đơn đến những nụ đào nở trên lối mòn chiến xa. Ông ôm nhân loại trong mình, cười tuôn nước mắt cho Xuân tình dấy men. Cùng với lời ca súc tích và đầy hình ảnh, Phạm Duy thần tình dùng cách chuyển khúc từ giai điệu "thứ" sang "trưởng" để diễn tả nỗi hân hoan thăng hoa từ sự khổ đau.

Bản "Xuân Nồng" của ông hoàn toàn tả cảnh Xuân, mà là mùa Xuân miền Nam. "Xuân về không có mưa phùn mà chỉ có bụi xe"... nhưng vẫn là Xuân nên thơ. Nét nhạc Phạm Duy thường đi đôi với lời, nên tình và cảnh của ngày Xuân trong Nam được diễn tả bằng nhịp ba linh hoạt với âm giai "Fa trưởng" trong sáng.

Xuan Ca Ngay Cu 76-77-1
"Xuân Ca" và "Xuân Hành" là hai ca khúc Phạm Duy soạn theo khuynh hướng những bài hát nặng chất tâm linh. Người từ lòng người đi ra rồi sẽ trở về lòng người. Thông điệp Phạm Duy là hãy hưởng mùa Xuân trong từng chớp mắt trong cuộc sống ngắn ngủi này. Mùa Xuân của Phạm Duy có từ trong đêm tân hôn của cha mẹ, và từ đó ông ra đời góp chung tiếng gào thiết tha cho mùa Xuân vĩnh cửu. Nếu chết đi thì xin được tái sinh nhiều lần để được tiếp tục đi mãi trong mùa Xuân. Bài Xuân Ca soạn theo giai điệu ngũ cung, rất Việt Nam và dễ trình bày hơn Xuân Hành là có khúc có nhiều não tính tuyệt diệu mà khó trình bày.

Một bậc sư trong nghệ thuật dung hợp cái rất Tây và rất Đông trong tân nhạc là Dương Thiệu Tước. Ông vua của tiết điệu bán cổ điển Tây phương trong nhạc Việt đã cống hiến cho chúng ta bản luân vũ được coi là hay nhất của Việt Nam, ca khúc "Bến Xuân Xanh".

Dương Thiệu Tước sáng tác "Bến Xuân Xanh" rất công phu. Tác phẩm dài tổng cộng 180 trường canh (gấp ba một bài luân vũ trung bình có 64 trường canh, thí dụ như "Thu Vàng" của Cung Tiến) và được viết bằng âm giai "Do trưởng", loại âm giai được coi là "sáng". (Xin có đôi lời về nhạc thuật ở đây: giới sáng tác nhạc cho âm giai "Ré giáng trưởng" và "La giáng trưởng" là âm giai "dịu" nhất. Âm giai "Sol thứ" và "Si thứ" là âm giai "buồn" nhất. Âm giai "Do trưởng" và "Fa trưởng" là âm giai "sáng" nhất).

Vì thế, "Bến Xuân Xanh" đòi hòi ca sĩ phải trình bầy đúng âm giai nguyên thủy. Khi nghe một người trình bầy không đúng "ton" (thí dụ như không lên nổi những nốt cao nhất của bài hát, phải hạ xuống một hay hai "cung") thì ông hơi hơi buồn. Đoạn biến khúc của "Bến Xuân Xanh" được Dương Thiệu Tước chuyển sang âm giai "La giáng trưởng" trở nên êm dịu lạ thường trước khi về lại cung "Do trưởng" trong sáng.

Nhạc sĩ Dương Thiệu Tước còn soạn phần nhạc mở đầu (introduction) và kết thúc (coda) thật vi vút, du dương. Lời ca trong "Bến Xuân Xanh" tràn đầy Thơ, Nhạc, Hoa, Nắng, Gió và Sóng Nước: toàn những biểu tượng lung linh rực rỡ của mùa Xuân. Khi Dương Thiệu Tước vừa tạ thế ở trong nước, trong dịp tưởng niệm ông ở hải ngoại, năm 1996, nhạc sư Nghiêm Phú Phi đã nhắc tới bản luân vũ này với lòng khâm phục. Không thua kém gì các nhạc khúc về sông nước nổi tiếng của Tây phương!

Ngoài "Bến Xuân Xanh" độc đáo nói trên, Dương Thiệu Tước còn soạn ba bài khác về mùa Xuân, là "Vui Xuân", "Vườn Xuân Thắm Tươi", và "Tìm Xuân". Nhưng chỉ cần viết một "Bến Xuân Xanh" thôi, Dương Thiệu Tước đã xứng đáng với một chỗ đứng sáng chói trong nền tân nhạc Việt Nam.

DAN_6799
Một nhạc sĩ khác cũng xứng đáng với ngôi vị trên mà lại ít được quần chúng để ý, và chỉ được giới thẩm âm biết tới, đó là Vũ Thành. Người nghệ sĩ tài hoa này có ca khúc mang tựa đề về mùa Xuân là "Tình Xuân". Cũng với âm giai sáng "Do trưởng", ông dùng ý nhạc cao sang, thanh thoát, cho ta nghe và ngửi thấy một mùa Xuân đầy sắc hương thi vị. Tuy nhiều sáng tác khác của ông không có tựa đề về mùa Xuân nhưng luôn luôn gợi nhớ tới Xuân. Câu mở đầu của bản "Nhớ Bạn" là "Xuân vương trên ngàn hoa..." Bản "Say Nhạc Canh Tàn" cũng mở đầu bằng "Gió Xuân đưa mây vật vờ..."
Nhạc Vũ Thành cũng như con người nghệ sĩ của ông: già dặn, thanh cao mà ẩn dật như một cội mai...

Sau cùng, nói về mùa Xuân trong nhạc, xin nhắc tới Phạm Đình Chương, người được thính giả mang nợ nhiều nhất mỗi khi Xuân về. Ngày Xuân có thể thiếu pháo mà không thể không có "Ly Rượu Mừng"! Có lần ông nói đùa: "Nếu mọi người chỉ cần trả một đồng thôi mỗi khi hát "Ly Rượu Mừng", thì tôi đã thành triệu phú từ lâu". Ngoài nét nhạc phơi phới hân hoan, dễ nghe dễ hát, lời ca lại mang nội dung thích hợp với mọi tầng lớp thính giả. Vì thế "Ly Rượu Mừng" không chỉ được cất lên mỗi dịp Tết Nguyên Đán mà còn thường được mọi người chung hát tại các buổi họp mặt, tiệc tùng, cưới hỏi...
Một bản nhạc Xuân khác của Phạm Đình Chương cũng thường được nghe trình bầy hợp ca tại các đài phát thanh, hay đồng ca vào những dịp họp mặt tất niên tại các trường học là bản "Đón Xuân".

Thật ra, bài Xuân ca tuyệt vời nhất của Phạm Đình Chương chính là "Xuân Tha Hương". Tác phẩm được viết với nhịp điệu Boston 3/4 chậm rãi, tha thiết. Âm giai "Ré trưởng" không quá cao hoặc quá thấp nên thích hợp với mọi giọng hát. Ý nhạc nhẹ nhàng uyển chuyển nhờ ông dùng nhiều chuyển âm. Gần như cứ hai trường canh ông lại đổi hợp âm, mang lại cho "Xuân Tha Hương" sắc thái đặc biệt Phạm Đình Chương. Bản nhạc còn tuyệt vời vì lời ca buồn man mác, nhẹ nhàng kín đáo chứ không rũ rượi sầu thảm và giai điệu của ca khúc chính là nhạc nền trong phim The Quiet American của đạo diễn Joseph Mankiewicz vào năm 1958.

Trong thập niên 60 khi bài hát được thịnh hành, người ta yêu lời ca vì nhớ tới Hà Nội và những ngày Xuân êm đềm xa xưa. Ngày này, người ta càng yêu lời ca hơn nữa vì nỗi buồn tư hương bao phủ lên cả quê hương yêu dấu.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Cho tới Tết Nguyên Đán năm ĐINH DẬU này, đã qua hơn hai mươi mùa xuân, người viết vẫn chung thủy cùng bạn đọc, cùng Việt Báo để mỗi năm cống hiến một bài viết về Võ đạo, Võ học và Võ thuật.
Tết là pháo, là câu đối, là bánh chưng, dưa hành, nhưng còn một điều không thể thiếu trong mấy ngày Tết - là cờ bạc.
Lê Thương, một nhạc sĩ tài ba, một vị thầy giáo tài giỏi, đức độ, một người nặng lòng với nước non, một nghệ sĩ lãng mạn với tâm hồn bay bổng thanh cao.
Nhưng khi chuyển sang tiếng Việt, dường như bài thơ mất đi cái không khí lạ lẫm của sự so sánh và liên tưởng giữa họa sĩ và thi sĩ, giữa họa và thơ.
Buổi trưa này thuộc vào mùa gì nhỉ, anh lẩm nhẩm tính toán. Vâng đầu mùa xuân.
Cuối tháng tư 75, Cộng quân chiếm miền Nam, coi giáo sư biệt phái là thành phần khả nghi, có tội như các sĩ quan hiện dịch.
Khi có ý định phiêu lưu du lịch Cuba, một cảm giác hồi hộp lạ lùng dấy lên trong chúng tôi.
ngồi bó gối tự hỏi – Bao giờ? Bao giờ?
K bỏ ống nghe xuống, hình như cố nín thở. Không bận tâm quay lại phía tôi, cô nhìn đăm đăm ra ngoài cửa sổ, búi tóc to sau gáy treo lửng lơ, cũng tựa như kiểu cô đang lơ lửng đâu đó.
Đã qua rồi, thuở thần tiên!
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.