Hôm nay,  

Trang Sử Việt: Đào Tấn

30/09/201610:28:00(Xem: 3411)
(Lời tâm tình: Bài viết về “Sử Việt” chỉ khái quát, không đi sâu từng chi tiết của mỗi nhân vật. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung đã biên soạn. Trang Sử Việt luôn mong mỏi nhúm nhen tình tự dân tộc, niềm yêu thương quê hương và giữ gìn Việt ngữ cùng văn hóa Việt. Trang Sử Việt đăng trên Vietbao Online thứ Ba và thứ Sáu hằng tuần).
________________ 
 ĐÀO  TẤN
(1845-1907)
.
    Đào Tấn tự là Chỉ Thúc, hiệu Tô Giang, Mai Tăng, Mộng Mai, quê huyện Tuy Phước, Bình Định. Cha là Đào Đức Ngạc,  Đào Tấn thuộc dòng dõi Lộc Khê hầu Đào Duy Từ..
.
    Năm 1867, Đào Tấn 22 tuổi, đỗ cử nhân khoa thi hương Đinh Mão (1867) tại trường thi Bình Định. Năm 1871, Đào Tấn được vua Tự Đức cho triệu về kinh thành Huế, được sơ bổ Điển tịch, sung vào Hiệu thư ở Nội các, tức hội nhà văn của triều đình, lo việc biên soạn và sáng tác do vua Tự Đức chủ xướng. Năm 1874, ông được bổ nhiệm tri phủ Quảng Trạch sau thăng chức Phủ doãn Thừa Thiên. 
     Đào Tấn làm quan luôn thanh liêm, chính trực. Ông đã làm quan qua các triều vua từ Tự Đức đến Thành Thái. Ông thấy nước nhà lâm nguy mà không giúp gì được, tự thấy hổ thẹn, viện cớ cha mẹ già yếu, ông xin từ quan về phụng dưỡng cha mẹ nhưng không được chấp nhận. Cho đến khi cha mất, ông mới được phép về quê. Đến năm 1889, Đồng Khánh lên ngôi, cho mời ông tiếp tục tham chính. Đào Tấn trở lại triều đình nhậm chức, được thăng chức Tổng đốc An Tĩnh (Nghệ An-Hà Tĩnh), Công Bộ Thượng thư (1897).
.
     Thời vua Thành Thái, Đào Tấn làm Phủ doãn Thừa Thiên, bồi Ba là một tên tay sai khét tiếng của Pháp. Bồi Ba mua bò của dân, không trả tiền còn vu cáo chủ bò là dư đảng của Cần Vương, rồi bắt giam. Đào Tấn nghe tin, cho lính bắt bồi Ba, lập hồ sơ đầy đủ, rồi “xử nóng” và cho “chém nóng” bồi Ba tại bờ sông Hương, Khâm sứ Pháp hạch hỏi, Đào Tấn trả lời: “Hắn làm việc cho bảo hộ nhưng hắn vẫn là người Việt, sống ở đất Việt Nam, gây tội với dân Việt Nam thì quan Việt Nam sao lại không xử hắn mà phải hội thương với Bảo hộ?” Ông còn nói: “Sống ở đời mà thấy chuyện ngang trái không trị thì còn mặt mũi nào dạy dỗ thiên hạ trong tuồng”.
 .
    Năm 1904, vì ông không theo phe cánh của tên Việt gian Nguyễn Thân, nên bị cách chức, ông trở về quê nhà ở ẩn.      
    Tổ tiên của ông là Đào Tá Hán (cha Đào Duy Từ) là kép hát nổi tiếng, có lẽ từ dòng máu văn nghệ ấy nên ông cũng rất thích văn nghệ, ông biên soạn những vở tuồng được người thời bấy giờ rất hâm mộ, như: Tứ quốc lai vương, Quan Công quá quan, Quần trân hiểu thoại, Trầm hương các... Chính ông là người sáng lập ra bộ môn hát bội ở Bình Định. Thời ấy, ca hát chưa được trọng vọng và khuyến khích mà ông đã lập một trường dạy kịch nghệ cho nghệ sĩ tại Bình Định. 
    Ông mất năm 1907 hưởng thọ 62 tuổi, để lại các tác phẩm: Mộng mai từ lục; Mộng mai ngâm thảo; Mộng mai thi tồn.
.
 *- Thiết nghĩ: Đào Tấn có phải vì trung thành với các vua thân Pháp đang trị vì, mà vào năm 1885, Hàm Nghi xuất bôn, hạ chiếu Cần Vương đã kêu gọi chống giặc cứu nước, thì Mai Xuân Thưởng khởi nghĩa ở Bình Định, Đào Tấn vẫn hững hờ đứng ngoài cuộc, từ chối lời mời tham gia kháng chiến, đến chùa Linh Phong (Phù Cát) ở ẩn. Phải chăng, tinh thần chống ngoại xâm của ông là kẻ sĩ tiêu cực?!. 
    Về sự nghiệp văn chương của Đào Tấn; thơ văn lưu loát, nội dung sâu sắc, vần điệu uyển chuyển. Nổi bậc hơn hết là nghệ thuật tuồng. Ông đem tài năng và tâm huyết đưa nghệ thuật tuồng Việt Nam phát triển mạnh mẽ và phong phú.       Đào Tấn là tác giả biên soạn tuồng với số lượng lớn và phong phú về phẩm chất. Ông đã uyển chuyển sửa lại khuôn mẫu ước lệ, gọt giũa kịch bản để đem lại tính sinh động cho vở tuồng. Những tuồng xưa thường mang tính bi kịch, được ông sửa lại mềm mại tinh tế, pha lẫn hài hước, cả hai được hài hoà gây cho khán giả vừa bi thương vừa rộn rã. 
     Đào Tấn chú trọng nắn nót từng nhân vật tuồng, tạo thành những hình tượng gây cho người xem vừa ngưỡng mộ vừa thích thú. Ông đã đề xuất cải sửa về đạo cụ, phục trang, hệ thống hóa mỹ thuật, trang trí sân khấu trang trọng, cách hoà âm nhịp nhàng để nhạc điệu hòa hợp với điệu bộ diễn viên. Do ông dày công vun đắp cho hát bội, nên nơi đền thờ ông tại Bình Định, xem ông là ông tổ của ngành hát bội.
.
Cảm niệm: Đào Tấn
 .
Đào Tấn, lo lường giúp giống nòi!
Lòng trung, mong mỏi đất trời soi
Lập đoàn hát bội, hân hoan ngắm
      Biên soạn tích tuồng, thích thú coi!
.
Nguyễn Lộc Yên  


.
.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Mới đây ở Việt Nam lại bùng nổ ra một vài vụ tham nhũng khá nghiêm trọng như vụ Vạn Thịnh Phát và Việt Á. Vào đầu năm nay, Transparency International báo cáo kết quả nghiên cứu tình trạng tham nhũng tại 180 nước trên thế giới trong đó có Việt Nam. Nhân dịp này chúng ta duyệt lại tình trạng tham nhũng ở Việt Nam.
Câu nói của cố thủ tướng Việt Cộng là Võ Văn Kiệt rằng ngày 30-4 có một triệu người vui và một triệu người buồn...
“Ý thức xã hội mới Việt Nam “là toàn bộ những tư tưởng, quan điểm, những tình cảm, tâm trạng, truyền thống tốt đẹp, v.v. của cộng đồng dân tộc Việt Nam, mà hạt nhân là chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, phản ánh lợi ích căn bản của nhân dân nhằm phục vụ sự nghiệp xây dựng, bảo vệ xã hội mới”. Nói như thế là cuồng tín, vọng ngoại và phản bội ước vọng đi lên của dân tộc...
Nhiều sự việc thay đổi kể từ thập niên 1970 khi Richard Nixon và Mao Trạch Đông nghĩ ra công thức “một Trung Quốc” cho sự dị biệt của họ đối với quy chế Đài Loan. Nhưng nếu kết hợp với các biện pháp khác để tăng cường việc răn đe chống lại bất kỳ hành động xâm lược bất ngờ nào, chính sách này trong 50 năm qua vẫn có thể giúp cho việc gìn giữ hòa bình. Liệu Trung Quốc có thể cố tấn công Đài Loan vào năm 2027 không? Philip Davidson, Tư lệnh mãn nhiệm của Bộ Tư lệnh Ấn Độ-Thái Bình Dương của Mỹ, nghĩ như vậy hồi năm 2021 và gần đây ông đã tái khẳng định việc đánh giá của mình. Nhưng liệu Hoa Kỳ và Trung Quốc có định sẵn cho cuộc chiến trên hòn đảo này không, đó là một vấn đề khác. Trong khi nguy hiểm là có thật, một kết quả như vậy không phải là không thể tránh khỏi.
Khi nhận xét về chính trị tại Việt Nam, không những các quan sát viên quốc tế mà ngay cả nhân dân đều băn khoăn trước câu hỏi: dưới chế độ CSVN, cả quân đội lẫn công an đều là những công cụ bảo vệ cho đảng và chế độ, nhưng tại sao thế lực của công an và đại tướng công an Tô Lâm lại hoàn toàn lấn át quân đội như thế?
Có nhiều chỉ dấu Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã “lọt vào mắt xanh” Trung Quốc để giữ chức Tổng Bí thư đảng CSVN thay ông Nguyễn Phú Trọng nghỉ hưu. Những tín hiệu khích lệ đã vây quanh ông Huệ, 66 tuổi, sau khi ông hoàn tất chuyến thăm Trung Quốc từ 7 đến 12/04/2024.
“Hủ cộng”, tôi có thể hợm mình tuyên bố, với sự chứng thực của Google, là do tôi khai sinh trong khi mấy lời cảm thán tiếp nối là của Tố Hữu khi nhà thơ này, nhân chuyến thăm viếng Cuba, đã tiện lời mắng Mỹ: “Ô hay, bay vẫn ngu hoài vậy!” Gọi “khai sinh” cho hách chứ, kỳ thực, chỉ đơn thuần là học hỏi, kế thừa: sau “hủ nho”, “hủ tây” thì đến “hủ cộng”. “Hủ nho”, theo Việt Nam Tự Điển của Hội Khai Trí Tiến Đức, là “nhà nho gàn nát”, chỉ giới Nho học cố chấp, từng bị những thành phần duy tân, đặc biệt là nhóm Tự Lực Văn Đoàn, nhạo báng sâu cay vào thập niên 1930. Nếu “hủ nho” phổ biến cả thế kỷ nay rồi thì “hủ tây”, có lẽ, chỉ được mỗi mình cụ Hồ Tá Bang sử dụng trong vòng thân hữu, gia đình. Hồ Tá Bang là một trong những nhà Duy Tân nổi bật vào đầu thế kỷ 20, chủ trương cải cách theo Tây phương nhưng, có lẽ, do không ngửi được bọn mê tín Tây phương nên mới có giọng khinh thường: "Chúng nó trước hủ nho giờ lại hủ tây!" [1]
Mới đấy mà đã 20 năm kể từ khi đảng CSVN cho ra đời Nghị quyết 36 về “Công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài” (26/03/2004-26/03/2024). Nhưng đâu là nguyên nhân chưa có “đoàn kết trong-ngoài” để hòa giải, hòa hợp dân tộc?
Cả Hiến Pháp 2013 và Luật Công An Nhân Dân năm 2018 đều quy định công an nhân dân là lực lượng bảo đảm an toàn cho nhân dân và chống tội phạm. Tại sao trên thực tế nhân dân Việt lại sợ hãi công an CSVN hơn sợ cọp?
Càng gần các Hội nghị Trung ương bàn về vấn đề Nhân sự khóa đảng XIV 2026-2031, nội bộ đảng CSVN đã lộ ra vấn đề đảng viên tiếp tay tuyên truyền chống đảng. Ngoài ra còn có hiện tượng đảng viên, kể cả cấp lãnh đạo chủ chốt đã làm ngơ, quay mặt với những chống phá Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Cộng sản Hồ Chí Minh...
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.