Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Sử Việt: Đào Tấn

30/09/201610:28:00(Xem: 2591)
(Lời tâm tình: Bài viết về “Sử Việt” chỉ khái quát, không đi sâu từng chi tiết của mỗi nhân vật. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung đã biên soạn. Trang Sử Việt luôn mong mỏi nhúm nhen tình tự dân tộc, niềm yêu thương quê hương và giữ gìn Việt ngữ cùng văn hóa Việt. Trang Sử Việt đăng trên Vietbao Online thứ Ba và thứ Sáu hằng tuần).
________________ 
 ĐÀO  TẤN
(1845-1907)
.
    Đào Tấn tự là Chỉ Thúc, hiệu Tô Giang, Mai Tăng, Mộng Mai, quê huyện Tuy Phước, Bình Định. Cha là Đào Đức Ngạc,  Đào Tấn thuộc dòng dõi Lộc Khê hầu Đào Duy Từ..
.
    Năm 1867, Đào Tấn 22 tuổi, đỗ cử nhân khoa thi hương Đinh Mão (1867) tại trường thi Bình Định. Năm 1871, Đào Tấn được vua Tự Đức cho triệu về kinh thành Huế, được sơ bổ Điển tịch, sung vào Hiệu thư ở Nội các, tức hội nhà văn của triều đình, lo việc biên soạn và sáng tác do vua Tự Đức chủ xướng. Năm 1874, ông được bổ nhiệm tri phủ Quảng Trạch sau thăng chức Phủ doãn Thừa Thiên. 
     Đào Tấn làm quan luôn thanh liêm, chính trực. Ông đã làm quan qua các triều vua từ Tự Đức đến Thành Thái. Ông thấy nước nhà lâm nguy mà không giúp gì được, tự thấy hổ thẹn, viện cớ cha mẹ già yếu, ông xin từ quan về phụng dưỡng cha mẹ nhưng không được chấp nhận. Cho đến khi cha mất, ông mới được phép về quê. Đến năm 1889, Đồng Khánh lên ngôi, cho mời ông tiếp tục tham chính. Đào Tấn trở lại triều đình nhậm chức, được thăng chức Tổng đốc An Tĩnh (Nghệ An-Hà Tĩnh), Công Bộ Thượng thư (1897).
.
     Thời vua Thành Thái, Đào Tấn làm Phủ doãn Thừa Thiên, bồi Ba là một tên tay sai khét tiếng của Pháp. Bồi Ba mua bò của dân, không trả tiền còn vu cáo chủ bò là dư đảng của Cần Vương, rồi bắt giam. Đào Tấn nghe tin, cho lính bắt bồi Ba, lập hồ sơ đầy đủ, rồi “xử nóng” và cho “chém nóng” bồi Ba tại bờ sông Hương, Khâm sứ Pháp hạch hỏi, Đào Tấn trả lời: “Hắn làm việc cho bảo hộ nhưng hắn vẫn là người Việt, sống ở đất Việt Nam, gây tội với dân Việt Nam thì quan Việt Nam sao lại không xử hắn mà phải hội thương với Bảo hộ?” Ông còn nói: “Sống ở đời mà thấy chuyện ngang trái không trị thì còn mặt mũi nào dạy dỗ thiên hạ trong tuồng”.
 .
    Năm 1904, vì ông không theo phe cánh của tên Việt gian Nguyễn Thân, nên bị cách chức, ông trở về quê nhà ở ẩn.      
    Tổ tiên của ông là Đào Tá Hán (cha Đào Duy Từ) là kép hát nổi tiếng, có lẽ từ dòng máu văn nghệ ấy nên ông cũng rất thích văn nghệ, ông biên soạn những vở tuồng được người thời bấy giờ rất hâm mộ, như: Tứ quốc lai vương, Quan Công quá quan, Quần trân hiểu thoại, Trầm hương các... Chính ông là người sáng lập ra bộ môn hát bội ở Bình Định. Thời ấy, ca hát chưa được trọng vọng và khuyến khích mà ông đã lập một trường dạy kịch nghệ cho nghệ sĩ tại Bình Định. 
    Ông mất năm 1907 hưởng thọ 62 tuổi, để lại các tác phẩm: Mộng mai từ lục; Mộng mai ngâm thảo; Mộng mai thi tồn.
.
 *- Thiết nghĩ: Đào Tấn có phải vì trung thành với các vua thân Pháp đang trị vì, mà vào năm 1885, Hàm Nghi xuất bôn, hạ chiếu Cần Vương đã kêu gọi chống giặc cứu nước, thì Mai Xuân Thưởng khởi nghĩa ở Bình Định, Đào Tấn vẫn hững hờ đứng ngoài cuộc, từ chối lời mời tham gia kháng chiến, đến chùa Linh Phong (Phù Cát) ở ẩn. Phải chăng, tinh thần chống ngoại xâm của ông là kẻ sĩ tiêu cực?!. 
    Về sự nghiệp văn chương của Đào Tấn; thơ văn lưu loát, nội dung sâu sắc, vần điệu uyển chuyển. Nổi bậc hơn hết là nghệ thuật tuồng. Ông đem tài năng và tâm huyết đưa nghệ thuật tuồng Việt Nam phát triển mạnh mẽ và phong phú.       Đào Tấn là tác giả biên soạn tuồng với số lượng lớn và phong phú về phẩm chất. Ông đã uyển chuyển sửa lại khuôn mẫu ước lệ, gọt giũa kịch bản để đem lại tính sinh động cho vở tuồng. Những tuồng xưa thường mang tính bi kịch, được ông sửa lại mềm mại tinh tế, pha lẫn hài hước, cả hai được hài hoà gây cho khán giả vừa bi thương vừa rộn rã. 
     Đào Tấn chú trọng nắn nót từng nhân vật tuồng, tạo thành những hình tượng gây cho người xem vừa ngưỡng mộ vừa thích thú. Ông đã đề xuất cải sửa về đạo cụ, phục trang, hệ thống hóa mỹ thuật, trang trí sân khấu trang trọng, cách hoà âm nhịp nhàng để nhạc điệu hòa hợp với điệu bộ diễn viên. Do ông dày công vun đắp cho hát bội, nên nơi đền thờ ông tại Bình Định, xem ông là ông tổ của ngành hát bội.
.
Cảm niệm: Đào Tấn
 .
Đào Tấn, lo lường giúp giống nòi!
Lòng trung, mong mỏi đất trời soi
Lập đoàn hát bội, hân hoan ngắm
      Biên soạn tích tuồng, thích thú coi!
.
Nguyễn Lộc Yên  


.
.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tôi tha phương cầu thực đã lâu nên tiếng mẹ đẻ không khỏi có phần giới hạn. Bữa qua, đứng xếp hàng ở chợ chờ trả tiền thùng bia, chợt nghe loáng thoáng dăm câu đối thoại của mấy người đồng hương mà không khỏi có đôi chút băn khoăn: Vậy chớ chị thuộc diện gì? Nào có “thuộc diện” gì đâu. Mình chỉ là loại … ăn theo thôi mà! Về nhà, xem qua tự điển thì thấy Soha định nghĩa (“ăn theo”) thế này: Khẩu ngữ: Được hưởng hoặc có được nhờ dựa theo cái khác, người khác, không phải do tự bản thân có hoặc làm nên: “Nước lên cá đuối ăn theo, Lái buôn hết gạo bỏ neo cầm chừng.” (Cdao)
Lời người dịch: Các lý giải của Jude Blanchette và Richard McGregor về sự ra đi và kế vị của Tập Cận Bình trong tương lai là một đóng góp hữu ích cho độc giả quan tâm đến sự nghiệp chính trị của Nguyễn Phú Trọng và sự thống trị của ĐCSVN, vì không có sự khác biệt to lớn trong hệ thống chính trị của Trung Quốc và Việt Nam. Nhưng hai tác giả không nêu lên một khía cạnh thời sự đang tác động cho tình thế là dịch bịnh COVID-19. Cả hai ĐCSTQ và ĐCSVN đều luôn tự hào về các thành tích kinh tế toả sáng mà không cần cải cách tự do chính trị và tự tuyên dương là “cường quốc chống dịch bịnh” hữu hiệu hơn các nước dân chủ phương Tây. Hiện nay, biến chuyển thảm khốc về dịch bịnh tại Việt Nam cho thấy một sự thật khác hẳn và giúp cho người dân có một cơ hội để nhận định đúng đắn hơn về sự lãnh đạo của ĐCSVN.
Ở độ cao hơn 46,000 feet tức là cao hơn 14 kilomets trên vùng sa mạc khô cằn của tiểu bang New Mexico, chiếc phi thuyền không gian màu trắng và bạc đã được hỏa tiễn phóng lên hướng về bầu khí quyển của Trái Đất, cỡi lên một chòm khói khí đốt và nhiên liệu cao su cứng đang cháy rực, theo ký giả Michael Greshko của báo National Geographic. Một vài phút sau, 2 phi công và 4 hành khách của phi thuyền, gồm tỉ phú Richard Branson, đã trôi trên bề mặt của hành tinh chúng ta hơn 53 dặm, tức hơn 85 cây số là độ cao đủ để nhìn thấy độ cong của Trái Đất và trượt qua mối ràng buộc của hấp lực, trong vòng ít nhất vài phút. Chiếc phi thuyền lấp lánh đó -- Virgin Galactic’s V.S.S. Unity – được phóng vào không trung từ một chiếc máy bay lớn hơn để đạt tới độ cao hơn 53 dặm trên bầu trời. Khi nó hoàn tất đường phóng lên, nó xoay cặp đuôi của nó lại, sắp xếp lại hình dạng chiếc phi thuyền để cho phép nó rơi trở lại thượng tầng khí quyển như một trái banh vũ cầu. 15 phút sau khi tách khỏi phi thuyền mẹ,
Câu chuyện của Giannis Antetokounmpo cũng là câu chuyện của những người di dân Mỹ. Bất kể đến từ đâu, bất kể màu da, bất kể chủng tộc, giá trị của người di dân chỉ có thể được đánh giá trên sự phấn đấu và những đóng góp của họ cho quê hương mới.
Như vậy, thì “mạng xã hội” đã lũng đoạn thành công và làm tha hóa đảng Cộng sản chưa, hay là, nói như lời để lại ngày 15/09/2017 của Cố Thiếu tướng Nguyễn Trọng Vĩnh, nguyên Đại sứ của CSVN tại Bắc Kinh (Trung Cộng) rằng: ”ĐCSVN nay đã hoàn toàn biến chất, trở nên quá hư hỏng, khó có thể sửa chữa được! Đảng đã đánh mất mình, không còn xứng đáng là lực lượng lãnh đạo nhà nước và xã hội nữa.”
Sóng radio, sóng ánh sáng lan tỏa trong không gian như thế nào ta đã biết. Chỉ còn một thắc mắc: Nguyên do nào khiến một vi phân tử, thí dụ như photon, “bay” nhanh đến thế – có thể nhanh nhất trong Vũ Trụ. Theo truyền thống, trước hết, thỉnh ý tiền nhân. Lên Gúc, tra cứu sách báo khoa học, không thấy các ngài – như Einstein, Newton – dạy bảo gì rõ ràng, dứt khoát về vụ này. Đành trông chờ ở các bậc cao minh của thời đại chúng ta.
Trong bóng hậu trường đàm phán có các sự thật khác mà hồi ký của Khrushchev hé lộ một phần trong chi tiết. Khrushchev kể lại nội dung trao đổi giữa Chu Ân Lai với Hồ Chí Minh. Về diễn tiến trận Điện Biên Phủ, Hồ Chí Minh cho biết tình hình chiến sự là tuyệt vọng, nếu không ngừng bắn sớm, Việt Minh không thể chống Pháp trong lâu dài. Trước nguy cơ này, Viêt Minh, khi cùng đường, có thể tháo chạy qua biên giới tìm nơi trú ẩn và xin Trung Quốc tiến quân sang Việt Nam, như đã làm ở Triều Tiên.
Với riêng những người dân Việt Nam, còn có thêm câu trả lời rằng, chính phủ Mỹ của tổng thống Joe Biden hiện nay cũng là một ân nhân khi đã viện trợ và chấp thuận các hãng chế tạo thuốc ngừa Covid của Mỹ được phép bán thuốc cho Việt Nam vì nội các tiền nhiệm của Trump đã từ chối tham gia chương trình viện trợ nhân đạo COVAX cho thế giới. Chích mũi thuốc Pfizer hay Moderna, hy vọng người dân Việt Nam sẽ nhớ đến điều này.
Đạo đức của thị trường không phải kinh doanh lương thiện mà chính ở chổ đầu tư khôn ngoan và chính chắn sẽ được thị trường tưởng thưởng, bằng ngược lại liều lỉnh hay lảng phí sẽ bị đào thải. Bàn tay vô hình thường xuyên tẩy sạch các sai lầm thì thị trường mới sinh hoạt tự do và lành mạnh. Sách báo kinh tế Hoa Kỳ lại nhắc đến “moral hazard” hay là rủi ro đạo đức. Giống như cháu hư tại bà tức có can thiệp từ bên ngoài - thường là do bàn tay hữu hình của nhà nước – dung dưỡng bao che khiến thị trường trở nên ỷ lại không cải sửa thói hư tật xấu. Thị trường không tự sửa sai sẽ có ngày vấp ngã giết chết nền kinh tế.
“Các ‘đại gia’ đó đã trở về Việt Nam từ thập niên 1990 khi đất nước bắt đầu mở cửa để đổi mới. Họ đầu tư chủ yếu vào bất động sản và xây dựng quan hệ là hai thứ tài sản có lợi nhất trong thời quá độ. Với túi tiền và kinh nghiệm tham nhũng ở Liên Xô và Đông Âu cũ, họ là những người cơ hội (như ‘carpetbaggers’) đặc trưng của thời kỳ tích tụ tư bản hoang dã.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.