Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Sử Việt: Đào Tấn

30/09/201610:28:00(Xem: 2320)
(Lời tâm tình: Bài viết về “Sử Việt” chỉ khái quát, không đi sâu từng chi tiết của mỗi nhân vật. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung đã biên soạn. Trang Sử Việt luôn mong mỏi nhúm nhen tình tự dân tộc, niềm yêu thương quê hương và giữ gìn Việt ngữ cùng văn hóa Việt. Trang Sử Việt đăng trên Vietbao Online thứ Ba và thứ Sáu hằng tuần).
________________ 
 ĐÀO  TẤN
(1845-1907)
.
    Đào Tấn tự là Chỉ Thúc, hiệu Tô Giang, Mai Tăng, Mộng Mai, quê huyện Tuy Phước, Bình Định. Cha là Đào Đức Ngạc,  Đào Tấn thuộc dòng dõi Lộc Khê hầu Đào Duy Từ..
.
    Năm 1867, Đào Tấn 22 tuổi, đỗ cử nhân khoa thi hương Đinh Mão (1867) tại trường thi Bình Định. Năm 1871, Đào Tấn được vua Tự Đức cho triệu về kinh thành Huế, được sơ bổ Điển tịch, sung vào Hiệu thư ở Nội các, tức hội nhà văn của triều đình, lo việc biên soạn và sáng tác do vua Tự Đức chủ xướng. Năm 1874, ông được bổ nhiệm tri phủ Quảng Trạch sau thăng chức Phủ doãn Thừa Thiên. 
     Đào Tấn làm quan luôn thanh liêm, chính trực. Ông đã làm quan qua các triều vua từ Tự Đức đến Thành Thái. Ông thấy nước nhà lâm nguy mà không giúp gì được, tự thấy hổ thẹn, viện cớ cha mẹ già yếu, ông xin từ quan về phụng dưỡng cha mẹ nhưng không được chấp nhận. Cho đến khi cha mất, ông mới được phép về quê. Đến năm 1889, Đồng Khánh lên ngôi, cho mời ông tiếp tục tham chính. Đào Tấn trở lại triều đình nhậm chức, được thăng chức Tổng đốc An Tĩnh (Nghệ An-Hà Tĩnh), Công Bộ Thượng thư (1897).
.
     Thời vua Thành Thái, Đào Tấn làm Phủ doãn Thừa Thiên, bồi Ba là một tên tay sai khét tiếng của Pháp. Bồi Ba mua bò của dân, không trả tiền còn vu cáo chủ bò là dư đảng của Cần Vương, rồi bắt giam. Đào Tấn nghe tin, cho lính bắt bồi Ba, lập hồ sơ đầy đủ, rồi “xử nóng” và cho “chém nóng” bồi Ba tại bờ sông Hương, Khâm sứ Pháp hạch hỏi, Đào Tấn trả lời: “Hắn làm việc cho bảo hộ nhưng hắn vẫn là người Việt, sống ở đất Việt Nam, gây tội với dân Việt Nam thì quan Việt Nam sao lại không xử hắn mà phải hội thương với Bảo hộ?” Ông còn nói: “Sống ở đời mà thấy chuyện ngang trái không trị thì còn mặt mũi nào dạy dỗ thiên hạ trong tuồng”.
 .
    Năm 1904, vì ông không theo phe cánh của tên Việt gian Nguyễn Thân, nên bị cách chức, ông trở về quê nhà ở ẩn.      
    Tổ tiên của ông là Đào Tá Hán (cha Đào Duy Từ) là kép hát nổi tiếng, có lẽ từ dòng máu văn nghệ ấy nên ông cũng rất thích văn nghệ, ông biên soạn những vở tuồng được người thời bấy giờ rất hâm mộ, như: Tứ quốc lai vương, Quan Công quá quan, Quần trân hiểu thoại, Trầm hương các... Chính ông là người sáng lập ra bộ môn hát bội ở Bình Định. Thời ấy, ca hát chưa được trọng vọng và khuyến khích mà ông đã lập một trường dạy kịch nghệ cho nghệ sĩ tại Bình Định. 
    Ông mất năm 1907 hưởng thọ 62 tuổi, để lại các tác phẩm: Mộng mai từ lục; Mộng mai ngâm thảo; Mộng mai thi tồn.
.
 *- Thiết nghĩ: Đào Tấn có phải vì trung thành với các vua thân Pháp đang trị vì, mà vào năm 1885, Hàm Nghi xuất bôn, hạ chiếu Cần Vương đã kêu gọi chống giặc cứu nước, thì Mai Xuân Thưởng khởi nghĩa ở Bình Định, Đào Tấn vẫn hững hờ đứng ngoài cuộc, từ chối lời mời tham gia kháng chiến, đến chùa Linh Phong (Phù Cát) ở ẩn. Phải chăng, tinh thần chống ngoại xâm của ông là kẻ sĩ tiêu cực?!. 
    Về sự nghiệp văn chương của Đào Tấn; thơ văn lưu loát, nội dung sâu sắc, vần điệu uyển chuyển. Nổi bậc hơn hết là nghệ thuật tuồng. Ông đem tài năng và tâm huyết đưa nghệ thuật tuồng Việt Nam phát triển mạnh mẽ và phong phú.       Đào Tấn là tác giả biên soạn tuồng với số lượng lớn và phong phú về phẩm chất. Ông đã uyển chuyển sửa lại khuôn mẫu ước lệ, gọt giũa kịch bản để đem lại tính sinh động cho vở tuồng. Những tuồng xưa thường mang tính bi kịch, được ông sửa lại mềm mại tinh tế, pha lẫn hài hước, cả hai được hài hoà gây cho khán giả vừa bi thương vừa rộn rã. 
     Đào Tấn chú trọng nắn nót từng nhân vật tuồng, tạo thành những hình tượng gây cho người xem vừa ngưỡng mộ vừa thích thú. Ông đã đề xuất cải sửa về đạo cụ, phục trang, hệ thống hóa mỹ thuật, trang trí sân khấu trang trọng, cách hoà âm nhịp nhàng để nhạc điệu hòa hợp với điệu bộ diễn viên. Do ông dày công vun đắp cho hát bội, nên nơi đền thờ ông tại Bình Định, xem ông là ông tổ của ngành hát bội.
.
Cảm niệm: Đào Tấn
 .
Đào Tấn, lo lường giúp giống nòi!
Lòng trung, mong mỏi đất trời soi
Lập đoàn hát bội, hân hoan ngắm
      Biên soạn tích tuồng, thích thú coi!
.
Nguyễn Lộc Yên  


.
.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Phe Biden sẽ dựa vào ngoại giao, thương thuyết và liên minh (alliance) thay vì đánh bài thấu cáy như Trump. Ngược lại cánh diều hâu cho rằng Mỹ thương thuyết bị gạt từ 30 năm nay trong lúc liên minh kiểu ASEAN đã bị Bắc Kinh bẻ gãy. Mỹ không dễ dàng trở lại TPP khi bị cả hai cánh tả Bernie Sander lẫn hữu chống đối. Phần Trump chẳng nhờ cậy nước nào mà lại dấu kín lá bài tủ nên không ai biết Mỹ sẽ giải quyết căng thẳng với Trung Quốc như thế nào, thế giới lo sợ trâu bò húc nhau ruồi muỗi chết.
Ngày xửa ngày xưa, dưới chân Hy Mã Lạp Sơn có một vương quốc trù phú tên gọi Thắng Man. Dù là một vương quốc giàu mạnh nhưng lòng người ở đây không thành thật, sống trên những giá trị giả dối, phù phiếm. Tại ngôi chợ bên ngoài hoàng thành có một người đàn ông sống bằng nghề bán mũ. Mũ của anh chàng này rất đẹp nhưng không hiểu sao hàng ế ẩm nên anh chàng toan tính bỏ nghề, tìm nghề khác sinh sống.
Theo dõi các cuộc tranh luận cộng đồng trên các trang mạng xã hội, có lẽ cũng dễ dàng nhận ra một điều rằng: cộng đồng mạng của người Việt khá bạo lực. Một dạng bạo lực tâm lý, từ trong tâm tưởng và thể hiện qua những mẩu viết, lời bình trên Facebook hay dưới các bài báo. Đặc biệt khi liên quan đến các vấn đề chính trị xã hội, như về chính trường Hoa Kỳ hiện nay chẳng hạn.
Hôm nay, 6 tháng 8 năm 2020, thế giới kỷ niệm lần thứ 75 ngày hai quả bom nguyên tử được ném xuống hai thành phố lớn của Nhật bản: Hiroshima và Nagasaki. Tưởng không cần phải nhắc lại những thiệt hại về người, của và tinh thần người dân Nhật Bản và những hệ quả tai hại khôn lường từ 75 năm qua. Điều cần nói đến là sự quên lãng của nhân lọai về một tai họa nhãn tiền, một tai họa đã xẩy ra cách đây 75 năm, nhưng cũng có thể xẩy ra lần nữa vào bất cứ lúc nào và ở bất cứ nơi đâu.
Sau khi triều đại nhà Thanh sụp đổ và trước năm 1950, khu vực tương ứng với Vùng Tự Trị Tây Tạng (TAR) ngày nay thực tế là một quốc gia độc lập. Đất nước này [Tây Tạng] lúc đó đã tự phát hành tiền tệ và tem, và duy trì các mối quan hệ quốc tế. Tây Tạng tuyên bố có 3 tỉnh (Amdo, Kham và U-Tsang), nhưng chỉ kiểm soát tỉnh Kham phía tây và U-Tsang.
Như nhiều người khác, sự quý mến và ngưỡng mộ ông của tôi có lý do. Xem phim và đọc về ông, thỉnh thoảng lại dịch các bài viết xuất sắc của ông vốn dễ bắt gặp thì chúng thường là các bài nói chuyện sâu sắc, ý nghĩa, lan truyền niềm cảm hứng đến giới trẻ, người dân. Đặc biệt là những diễn từ với giới trẻ, tại các lễ ra trường đại học vào mỗi mùa bãi trường hàng năm.
Tiếng Việt của ta rất phong phú và có ý nghĩa thâm sâu. Khi áp dụng vào chính trị thì nghĩa chữ càng tím ruột, lộn gan lên đầu. Tỷ dụ như khi báo Nhân Dân, tiếng nói chính thức của Đảng và Nhà nước CSVN nghêu gao rằng “dân chủ là bản chất chế độ xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước” (ngày 10/07/2020) thì dân Nam Kỳ Lục Tỉnh biết ngay đó là xạo ke, ba xạo, ba đía, hay là chuyện tào lao thiên địa, bá láp bá xàm.
Trong lịch sử cách mạng tranh đấu giành Độc lập Việt nam gần đây, có 2 Đảng Cách mạng có tuồi thọ cao nhứt là Việt nam Quốc dân Đảng và Đại việt Quốc dân Đảng. Đảng cộng sản tuy xuất hiện năm 1930, sau Việt nam Quốc dân Đảng, nhưng không phải là đảng tranh đấu cách mạng cho Độc lập dân tộc, mà tranh đấu cho quyền lợi của phong trào cộng sản quốc tế. Vì người cộng sản không có dân tộc và không có đất nước riêng của họ.
Đại dịch Vũ hán do virus cộng sản Bắc Kinh gây ra chưa dứt thì nhiều tổ chức, nhiều nước đã lập hồ sơ kiện Xi và đảng cộng sản Trung Quốc về tội dấu xử thật. Trong lúc đó, chánh phủ một số các nước khác cũng bị dân chúng khiếu kiện về tội không bảo vệ hữu hiệu xửc khỏe và đời sống dân chúng.
Sự tăm tối và độ hoang tưởng của các chú – xem ra – cũng ngang ngửa với các bác, chứ chả kém cạnh gì. Cỡ Lê Duẩn, Đỗ Mười, Nguyễn Phú Trọng, Nguyễn Xuân Phúc… e cũng chỉ “ngoan cố” và “ngu dốt” đến cỡ đó là cùng. Tuổi trẻ và những năm du học, ngó bộ, không giúp cho các chú đỡ “gù” hơn các bác bao nhiêu. Vậy mà các chú vẫn được coi như những ngôi sao đang lên (rising stars) trên chính trường nước Việt, một đất nước là vô phúc. Thiệt là họa vô đơn chí!
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.