Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Sử Việt: Ngô Thì Nhậm

19/10/201508:44:00(Xem: 3894)
NGÔ THÌ NHẬM        
(1746 -1803)
Ngô Thì Nhậm còn gọi là Ngô Thời Nhậm (hay Nhiệm), tự là Hy Doãn, hiệu Đạt Hiên. Thân phụ là Ngô Thì Sĩ là người có danh tiếng là gia đình vọng tộc ở Bắc Hà. Quê Hà Tây, nay thuộc huyện Thanh Trì Nà Nội. Ông đỗ Tiến sĩ năm 1775 vào thời nhà Lê, được bổ làm Hộ khoa Cấp sự trung, rồi Giám sát Ngự sử đạo Sơn Nam, sau làm Đốc đồng trấn Kinh Bắc. Sự phế lập Trịnh Tông đưa đến nạn kiêu binh làm loạn, ông thấy rất khó đóng góp cho đất nước. Hơn nữa, sau vụ án năm Canh Tý (1780), ông bị nghi ngờ là người tố giác Trịnh Khải nên ông về quê vợ ở trấn Sơn Nam (nay Thái Bình) tạm lánh.
 
Tháng 6 năm 1788, Nguyễn Huệ đem quân ra Bắc Hà lần thứ hai, mời ông ra giúp nước, khi gặp, Nguyễn Huệ vui mừng nói: “Thật là trời để dành ông cho ta đây”, phong ông chức Tả thị lang Bộ Lại, sau lại thăng làm Thượng thư Bộ Lại.
 
Cuối năm 1788, Tôn Sĩ Nghị đem trên 20 vạn quân Thanh (Tàu) tiến qua Thăng Long. Lúc sắp ra quân, Nghị dâng sớ: “Thần nghe họ Lê ở nước An Nam hèn yếu, sau này không chắc đã giữ được nước, nay họ sang cầu cứu, bản triều nên cứu giúp. An Nam vốn là đất cũ của Trung Quốc (chỉ thời Bắc thuộc), sau khi khôi phục họ Lê rồi, nhân đó lại cho quân đóng giữ, như thế là bảo tồn họ Lê, mà đồng thời chiếm được nước An Nam, một công mà hai việc vậy”(Hoàng Lê Nhất thống Chí, tr. 344) được vua Càn Long tán thành.
 
Ngô Thì Nhậm đưa ra kế sách lui quân về Tam Điệp để ta phòng ngự, giặc tự kiêu căng, sẽ diệt giặc dễ dàng hơn.
 
Sau Xuân Kỷ Dậu, Phúc Khang An là thân vương nhà Thanh, đòi cống người vàng như cũ. Ông thừa lệnh vua Quang Trung, viết thư cho Phúc Khang An, có đoạn: “Quốc trưởng tôi đâu có ý cướp ngôi của nhà Lê, mà lại coi như kẻ thoán đoạt. Trước đây Tôn bộ đường đem quân đến, Quốc trưởng nước tôi bất đắc dĩ phải đem quân ra ứng chiến, không hề có ý xâm phạm biên cảnh để mang tội. Nay đại nhân theo lệ cũ của Lê, Mạc, bắt cống người vàng, như vậy chẳng hóa ra Quốc trưởng nước tôi được nước một cách quang minh chính đại mà lại bị coi như hạng ngụy Mạc hay sao?. Mong đại nhân noi theo mệnh lớn, miễn cho nước tôi lệ đúc người vàng để tiến cống...”.
 
Năm 1790, ông đã giúp sứ đoàn “Giả Vương” tại Thanh triều đem về thắng lợi cho nước ta (bỏ cống người vàng). Vua Quang Trung và ông chuẩn bị kế sách lấy lại Lưỡng Quảng (Quảng Đông, Quảng Tây), việc đang tiến hành thuận lợi, Vua đột ngột băng hà, ông và Phan Huy Ích, tiếc thương người anh hùng tri ngộ, đã cung kính cảm tác thơ phú, văn tế. Đến năm 1796, ông viết sử mong góp sức mình cho quốc gia vào cuối đời, rồi đi tu lập thiền viện ở phường Bích Câu, đạo hiệu Hải Lượng Thiền sư.
 
Sau khi ông ra giúp Nguyễn Huệ, Đặng Trần Thường là một danh sĩ Bắc Hà đến nhờ ông tiến cử. Thấy Thường vẻ khúm núm làm mất phong độ kẻ sĩ, ông bảo:“Ở đây cần dùng người vừa có tài vừa có hạnh, giúp vua trị nước. Còn muốn vào luồn ra cúi thì đi nơi khác”. Thường hổ thẹn ra về rồi khăn gói vào Nam theo phò Nguyễn Ánh. Sau khi Nguyễn Ánh thắng Tây Sơn. Vua Gia Long trả thù các quan văn võ và thân thuộc của vua Quang Trung rất tàn nhẫn. Ngô Thời Nhậm và Phan Huy Ích bị xử phạt đánh bằng roi ở Văn Miếu.
 
Trớ trêu thay, người chủ trì cuộc hành phạt đó lại là Đặng Trần Thường, Thường kiêu hãnh ra vế câu đối với Ngô Thời Nhậm:
“Ai công hầu, ai khanh tướng, trong trần ai, ai dễ biết ai”.
 
Ngô Thời Nhậm thản nhiên, liền đối lại:
“Thế Chiến Quốc, thế Xuân Thu, gặp thời thế, thế thời phải thế”.
 
Hai câu đối rất độc đáo và rất chỉnh. Ông bị Đặng Trần Thường cho đánh thương tích rất trầm trọng, về đến nhà biết khó sống, ông lại làm 4 câu thơ gửi Đặng Trần Thường:
 
Nguyên văn                                                Nghĩa là
Ai tai Đặng Trần Thường!                      Hỡi ơi, Đặng Trần Thường!
Chân như yến xử đường                          Tổ yến nơi xử đường
Vị Ương cung cố sự                                 Vị Ương thù chuyện cũ
Diệc nhĩ thị thu trường!                                          Khó tránh kiếp tai ương!
.
Ý nghĩa bài thơ: “Thương thay Đặng Trần Thường, quyền thế đấy, nhưng như chim yến làm tổ trong nhà sắp cháy. Như Hàn Tín giúp Hán Cao Tổ, rồi bị Cao Tổ giết ở cung Vị Ương. Kết cục đời ngươi rồi cũng thế đấy thôi!”. Bài thơ ứng nghiệm, sau này Đặng Trần Thường bị vua Gia Long xử tử.
Ông để lại nhiều tác phẩm rất giá trị: Thu cận dương ngôn, Hàn cúc anh hoa, Trúc lâm tông chi nguyên thanh...
.
*- Thiển nghĩ: Ngô Thì Nhậm bị sĩ phu đương thời chỉ trích theo theo Tây Sơn là thiếu trung với vua Lê và chúa Trịnh. Nhưng “chim khôn lựa cành đậu, người khôn lựa chúa thờ”, cuộc hội ngộ của Nguyễn Huệ và Ngô Thì Nhậm là cuộc gặp giữa vị anh hùng lỗi lạc với người trí phi thường. Ngô Thì Nhậm hiểu rõ Nguyễn Huệ sẽ là một minh quân lỗi lạc, Nguyễn Huệ biết Ngô Thì Nhậm có tài năng uyên bác. Những chỉ trích của người đời lúc ấy là những kẻ hẹp hòi. Lòng ái quốc là làm sao cho dân giàu nước mạnh, chứ không phải hầu hạ kẻ bất tài. Họ là người thiển cận đáng thương vậy!.
Khi Tôn Sĩ Nghị đem quân chiếm Thăng Long, Ngô Văn Sở và các tướng đang đắn đo, thì Ngô Thì Nhậm đã bày mưu tính kế rút quân về Tam Điệp là một sách lược kỳ diệu, biết tạm nhịn lúc thế yếu, để giặc tự kiêu căng, ta sẽ diệt giặc dễ dàng hơn.4
.
Sau chiến thắng Xuân Kỷ Dậu, ông dùng tài ngoại giao khéo léo đã ngăn chận sự tấn công trả thù của nhà Thanh. Vua Càn Long đồng ý miễn cống người vàng là do mưu chước của ông đấy.
Vua Quang Trung và ông đang dùng kế để lấy lại Lưỡng Quảng, Vua băng hà đột ngột, tiếc lắm thay!
.
Ngô Thì Nhậm để lại một di sản văn chương đồ sộ, trên 600 bài thơ và 15 tác phẩm đều có giá trị sâu sắc. Thơ văn của ông trang trải màu sắc về Thiên nhiên, phản phất về Thiền học, sâu sắc về Triết học. Ông đã đem hết tâm can và tài năng của mình phục vụ cho dân tộc, cho vinh quang tổ quốc và nung nấu tinh thần yêu nước lo dân.
.
Nghiền ngẫm lại những trang sách hay những bài thơ của ông đã sáng tác, sẽ thấy toát ra tình tự dân tộc thiết tha. Những mong mỏi của ông lo dân giúp nước, chưa có điều kiện để thi thố trọn vẹn, đáng tiếc lắm thay!.
.
Cảm phục: Ngô Thì Nhậm
.
Ngô Thì Nhậm, giúp nước kiên cường
Lo lắng diệt Thanh, há nhịn nhường?!
Tam Điệp ngự phòng, mưu chước lạ
Ngoại giao kiệt xuất, vẹn quê hương!
.
Nguyễn Lộc Yên

.
.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trong cú sốc ban đầu do COVID-19 gây ra, các chính phủ và ngân hàng trung ương ứng phó bằng những đợt bơm tiền mặt khổng lồ là chuyện có thể dễ hiểu. Nhưng hiện nay, các nhà hoạch định chính sách cần lùi một bước và xem lại các hình thức kích hoạt nào thật sự cần thiết và nguy cơ nào gây nhiều hại hơn lợi. Các chính phủ trên khắp thế giới đang phản ứng mạnh mẽ với cuộc khủng hoảng COVID-19 bằng cách ứng phó kết hợp về tài chính và tiền tệ, nó đã đạt tới 10% GDP toàn cầu. Tuy nhiên, theo Cơ quan Kinh tế và Xã hội thuộc Liên Hiệp Quốc đánh giá tổng quát mới nhất, các biện pháp vực dậy này có thể không thúc đẩy cho tiêu dùng và đầu tư nhiều như các nhà hoạch định chính sách hy vọng.
Bạch Thái Bưởi, theo Wikipedia: “Là một doanh nhân người Việt đầu thế kỷ 20. Lúc sinh thời, ông được xếp vào danh sách bốn người giàu có nhất Việt Nam vào những năm đầu của thế kỷ 20 (nhất Sĩ, nhì Phương, tam Xường, tứ Bưởi)… Xuất thân từ tầng lớp nghèo, ông luôn quan tâm đến đời sống của giới thợ thuyền. Ông dành chế độ an sinh cho các nhân viên của mình. Ông trợ cấp cho học sinh nghèo có chí du học… Năm 1921, Bạch Thái Bưởi cho ra đời tờ báo hàng ngày mang tên Khai hóa nhật báo với tôn chỉ: ‘Một là giúp đồng bào ta tự khai hoá, dạy bảo lẫn nhau... mở mang con đường thực nghiệp. Hai là giãi bày cùng Chính phủ bảo hộ những yêu cầu thiết thực, chính đáng của quốc dân. Ba là diễn giải những ý kiến, những lợi ích, tác hại của các công việc Chính phủ đang làm...’
Sự căng thẳng thẳng giữa nước Mỹ và Trung cộng mỗi ngày mỗi gia tăng. Thật vậy, kể từ ngày 25-9-2018, tổng thống Donald Trump đọc trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, kêu gọi các nước trên Thế giới: “Chống lại xã hội chủ nghĩa và những đau khổ do nó đã gây ra cho nhân loại.” Mời xem link: https://youtu.be/q6XXNWC5Koc?t=95. Từ đấy, khiến cho Trung cộng lo âu phập phồng vì cả Thế giới phê phán chủ nghĩa cộng sản gay gắt.
Kết quả bầu cử Thị xã vòng nhì hôm 28/6 vừa qua khoát cho nước Pháp bộ áo mới màu xanh. Bộ áo Pháp lần đầu tiên được mặc. Các Thị xã xưa nay do Thị trưởng xã hội, phe Hữu hay thuộc xu hướng khác nay phần lớn lọt vào tay đảng Xanh. Cả những Thị xã cho tới nay vẫn nằm trong tay cộng sản cũng bị đảng Xanh cướp mất. Giới chánh trị đều ngẩn ngơ trước thực tế hoàn toàn bất ngờ này. Nhiều nhà chánh trị học, nhà báo chánh trị bắt tay ngay vào việc tìm hiểu tại sao bổng nhiên xuất hiện làn sóng xanh chiếm gần hết các thành phố lớn nhỏ của Pháp? Tại sao chỉ có 4/10 người đi bầu? Vậy người được bầu thắng cử hay làn sóng cử tri vắng mặt mới thật sự thắng cử?
Những năm gần đây sự việc Trung Quốc chiếm đảo, vét cát dưới đáy biển xây dựng căn cứ quân sự, xây phi trường, đặt tên lửa tại biển Đông khiến người ta vô tâm quên mất rằng cánh tay dài của Đại Hán đã vươn qua biển thò đến tận Phnom Penh tự thuở nào. Dưới mắt nhiều quan sát viên quốc tế thì Campuchia ngày nay là một tỉnh của Trung Quốc, và Thủ tướng Hun Sen là một bí thư tỉnh ủy của Đảng Cộng sản Trung Quốc, không hơn không kém.Trung Quốc thiết lập căn cứ quân sự trên đất Campuchia là mối đe dọa nghiêm trọng cho các quốc gia khác trong vùng Đông Nam Á, và Hoa Kỳ chắc chắn không thể không nhận ra hiểm họa to lớn đó. Trong buổi tường trình lên Ủy ban Tình báo Thượng viện Hoa Kỳ hôm tháng Giêng năm 2019, Giám đốc Sở Tình báo Quốc gia, lúc đó là ông Dan Coats, đã cảnh báo rằng “Campuchia đang có nguy cơ biến thành một quốc gia độc tài, và điều đó sẽ mở đường cho Trung Quốc thiết lập các căn cứ quân sự trên miền đất ấy.”
Ngày 22 tháng 6 năm 2020, dự luật An Ninh Quốc Gia về Hồng Kông được đưa ra tại quốc hội của Đảng Cộng Sản Trung Hoa để thông qua, và đêm 30 tháng 6 rạng sáng ngày 1 tháng 7, 2020, sau một phiên họp kín của Ủy Ban Thường Vụ Đại Biểu Nhân Dân (mà thế giới gọi là quốc hội bù nhìn tại Bắc Kinh) dự luật này đã trở thành luật. Ngày mà Luật An Ninh Quốc Gia về Hồng Kông này ra đời cũng trùng ngày mà Hồng Kông được trao trả lại cho China 23 năm trước 01-07-1997 theo thể chế “một nước hai chế độ” (one country two systems). Theo đó Hồng Kông vẫn còn quyền tự trị trong 50 năm từ 1997 đến 2047, và trên lý thuyết Hồng Kông chỉ lệ thuộc vào Bắc Kinh về quân sự và ngoại giao mà thôi.
“Ngày 11/07/1995: Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton và Thủ tướng Việt Nam Võ Văn Kiệt thông báo quyết định bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa 2 nước.” Với quyết định lịch sử này, Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng sản đã ghi dấu “gác lại qúa khứ, hướng tới tương lai” được 25 năm vào ngày 11/07/2020. Nhưng thời gian ¼ Thế kỷ bang giao Mỹ-Việt đã đem lại những bài học nào cho hai nước cựu thù, hay Mỹ và Việt Nam Cộng sản vẫn còn những cách biệt không hàn gắn được ?
Trước 1975, ở bùng binh ngã Sáu (kế góc đường Gia Long và Lê Văn Duyệt) có cái biển nhỏ xíu xiu: Sài Gòn – Nam Vang 280 KM. Mỗi lần đi ngang qua đây, tôi đều nhớ đến cái câu ca dao mà mình được nghe từ thưở ấu thơ: Nam Vang đi dễ khó về… Bây giờ thì đi hay về từ Cambodia đều dễ ợt nhưng gần như không còn ma nào muốn hẻo lánh tới cái Xứ Chùa Tháp nghèo nàn này nữa. Cũng nhếch nhác ngột ngạt thấy bà luôn, ai mà tới đó làm chi… cho má nó khi. Thời buổi này phải đi Sing mới đã, dù qua đây rất khó và về thì cũng vậy – cũng chả dễ dàng gì.
Càng gần ngày tranh cử, càng nhiều người biểu lộ yêu mến Tổng thống Donald Trump và ngược lại cũng lắm người bày tỏ chán ghét ông Trump. Có những người ghét ông chỉ vì họ yêu chủ nghĩa xã hội, yêu chủ nghĩa vô chính phủ, lợi dụng cơ hội ông George Floyd bị cảnh sát đè cổ chết đã chiếm khu Capitol Hill, nội đô Seattle, tiểu bang Washington, trong suốt ba tuần trước khi bị giải tán. Nhân 244 năm người Mỹ giành được độc lập từ Anh Quốc, và sau biến cố George Floyd, thử xem nền dân chủ và chính trị Hoa Kỳ sẽ chuyển đổi ra sao?
Tôi có dịp sống qua nhiều nơi và nhận thấy là không nơi đâu mà những từ ngữ “tổ quốc,” “quê hương,” “dân tộc” … được nhắc đến thường xuyên – như ở xứ sở của mình: tổ quốc trên hết, tổ quốc muôn năm, tổ quốc anh hùng, tổ quốc thiêng liêng, tổ quốc bất diệt, tổ quốc muôn đời, tổ quốc thân yêu, tổ quốc trong tim … “Quê hương” và “dân tộc” cũng thế, cũng: vùng dậy, quật khởi, anh dũng, kiên cường, bất khuất, thiêng liêng, hùng tráng, yêu dấu, mến thương …
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.