Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Sử Việt: Ngô Thì Nhậm

19/10/201508:44:00(Xem: 3892)
NGÔ THÌ NHẬM        
(1746 -1803)
Ngô Thì Nhậm còn gọi là Ngô Thời Nhậm (hay Nhiệm), tự là Hy Doãn, hiệu Đạt Hiên. Thân phụ là Ngô Thì Sĩ là người có danh tiếng là gia đình vọng tộc ở Bắc Hà. Quê Hà Tây, nay thuộc huyện Thanh Trì Nà Nội. Ông đỗ Tiến sĩ năm 1775 vào thời nhà Lê, được bổ làm Hộ khoa Cấp sự trung, rồi Giám sát Ngự sử đạo Sơn Nam, sau làm Đốc đồng trấn Kinh Bắc. Sự phế lập Trịnh Tông đưa đến nạn kiêu binh làm loạn, ông thấy rất khó đóng góp cho đất nước. Hơn nữa, sau vụ án năm Canh Tý (1780), ông bị nghi ngờ là người tố giác Trịnh Khải nên ông về quê vợ ở trấn Sơn Nam (nay Thái Bình) tạm lánh.
 
Tháng 6 năm 1788, Nguyễn Huệ đem quân ra Bắc Hà lần thứ hai, mời ông ra giúp nước, khi gặp, Nguyễn Huệ vui mừng nói: “Thật là trời để dành ông cho ta đây”, phong ông chức Tả thị lang Bộ Lại, sau lại thăng làm Thượng thư Bộ Lại.
 
Cuối năm 1788, Tôn Sĩ Nghị đem trên 20 vạn quân Thanh (Tàu) tiến qua Thăng Long. Lúc sắp ra quân, Nghị dâng sớ: “Thần nghe họ Lê ở nước An Nam hèn yếu, sau này không chắc đã giữ được nước, nay họ sang cầu cứu, bản triều nên cứu giúp. An Nam vốn là đất cũ của Trung Quốc (chỉ thời Bắc thuộc), sau khi khôi phục họ Lê rồi, nhân đó lại cho quân đóng giữ, như thế là bảo tồn họ Lê, mà đồng thời chiếm được nước An Nam, một công mà hai việc vậy”(Hoàng Lê Nhất thống Chí, tr. 344) được vua Càn Long tán thành.
 
Ngô Thì Nhậm đưa ra kế sách lui quân về Tam Điệp để ta phòng ngự, giặc tự kiêu căng, sẽ diệt giặc dễ dàng hơn.
 
Sau Xuân Kỷ Dậu, Phúc Khang An là thân vương nhà Thanh, đòi cống người vàng như cũ. Ông thừa lệnh vua Quang Trung, viết thư cho Phúc Khang An, có đoạn: “Quốc trưởng tôi đâu có ý cướp ngôi của nhà Lê, mà lại coi như kẻ thoán đoạt. Trước đây Tôn bộ đường đem quân đến, Quốc trưởng nước tôi bất đắc dĩ phải đem quân ra ứng chiến, không hề có ý xâm phạm biên cảnh để mang tội. Nay đại nhân theo lệ cũ của Lê, Mạc, bắt cống người vàng, như vậy chẳng hóa ra Quốc trưởng nước tôi được nước một cách quang minh chính đại mà lại bị coi như hạng ngụy Mạc hay sao?. Mong đại nhân noi theo mệnh lớn, miễn cho nước tôi lệ đúc người vàng để tiến cống...”.
 
Năm 1790, ông đã giúp sứ đoàn “Giả Vương” tại Thanh triều đem về thắng lợi cho nước ta (bỏ cống người vàng). Vua Quang Trung và ông chuẩn bị kế sách lấy lại Lưỡng Quảng (Quảng Đông, Quảng Tây), việc đang tiến hành thuận lợi, Vua đột ngột băng hà, ông và Phan Huy Ích, tiếc thương người anh hùng tri ngộ, đã cung kính cảm tác thơ phú, văn tế. Đến năm 1796, ông viết sử mong góp sức mình cho quốc gia vào cuối đời, rồi đi tu lập thiền viện ở phường Bích Câu, đạo hiệu Hải Lượng Thiền sư.
 
Sau khi ông ra giúp Nguyễn Huệ, Đặng Trần Thường là một danh sĩ Bắc Hà đến nhờ ông tiến cử. Thấy Thường vẻ khúm núm làm mất phong độ kẻ sĩ, ông bảo:“Ở đây cần dùng người vừa có tài vừa có hạnh, giúp vua trị nước. Còn muốn vào luồn ra cúi thì đi nơi khác”. Thường hổ thẹn ra về rồi khăn gói vào Nam theo phò Nguyễn Ánh. Sau khi Nguyễn Ánh thắng Tây Sơn. Vua Gia Long trả thù các quan văn võ và thân thuộc của vua Quang Trung rất tàn nhẫn. Ngô Thời Nhậm và Phan Huy Ích bị xử phạt đánh bằng roi ở Văn Miếu.
 
Trớ trêu thay, người chủ trì cuộc hành phạt đó lại là Đặng Trần Thường, Thường kiêu hãnh ra vế câu đối với Ngô Thời Nhậm:
“Ai công hầu, ai khanh tướng, trong trần ai, ai dễ biết ai”.
 
Ngô Thời Nhậm thản nhiên, liền đối lại:
“Thế Chiến Quốc, thế Xuân Thu, gặp thời thế, thế thời phải thế”.
 
Hai câu đối rất độc đáo và rất chỉnh. Ông bị Đặng Trần Thường cho đánh thương tích rất trầm trọng, về đến nhà biết khó sống, ông lại làm 4 câu thơ gửi Đặng Trần Thường:
 
Nguyên văn                                                Nghĩa là
Ai tai Đặng Trần Thường!                      Hỡi ơi, Đặng Trần Thường!
Chân như yến xử đường                          Tổ yến nơi xử đường
Vị Ương cung cố sự                                 Vị Ương thù chuyện cũ
Diệc nhĩ thị thu trường!                                          Khó tránh kiếp tai ương!
.
Ý nghĩa bài thơ: “Thương thay Đặng Trần Thường, quyền thế đấy, nhưng như chim yến làm tổ trong nhà sắp cháy. Như Hàn Tín giúp Hán Cao Tổ, rồi bị Cao Tổ giết ở cung Vị Ương. Kết cục đời ngươi rồi cũng thế đấy thôi!”. Bài thơ ứng nghiệm, sau này Đặng Trần Thường bị vua Gia Long xử tử.
Ông để lại nhiều tác phẩm rất giá trị: Thu cận dương ngôn, Hàn cúc anh hoa, Trúc lâm tông chi nguyên thanh...
.
*- Thiển nghĩ: Ngô Thì Nhậm bị sĩ phu đương thời chỉ trích theo theo Tây Sơn là thiếu trung với vua Lê và chúa Trịnh. Nhưng “chim khôn lựa cành đậu, người khôn lựa chúa thờ”, cuộc hội ngộ của Nguyễn Huệ và Ngô Thì Nhậm là cuộc gặp giữa vị anh hùng lỗi lạc với người trí phi thường. Ngô Thì Nhậm hiểu rõ Nguyễn Huệ sẽ là một minh quân lỗi lạc, Nguyễn Huệ biết Ngô Thì Nhậm có tài năng uyên bác. Những chỉ trích của người đời lúc ấy là những kẻ hẹp hòi. Lòng ái quốc là làm sao cho dân giàu nước mạnh, chứ không phải hầu hạ kẻ bất tài. Họ là người thiển cận đáng thương vậy!.
Khi Tôn Sĩ Nghị đem quân chiếm Thăng Long, Ngô Văn Sở và các tướng đang đắn đo, thì Ngô Thì Nhậm đã bày mưu tính kế rút quân về Tam Điệp là một sách lược kỳ diệu, biết tạm nhịn lúc thế yếu, để giặc tự kiêu căng, ta sẽ diệt giặc dễ dàng hơn.4
.
Sau chiến thắng Xuân Kỷ Dậu, ông dùng tài ngoại giao khéo léo đã ngăn chận sự tấn công trả thù của nhà Thanh. Vua Càn Long đồng ý miễn cống người vàng là do mưu chước của ông đấy.
Vua Quang Trung và ông đang dùng kế để lấy lại Lưỡng Quảng, Vua băng hà đột ngột, tiếc lắm thay!
.
Ngô Thì Nhậm để lại một di sản văn chương đồ sộ, trên 600 bài thơ và 15 tác phẩm đều có giá trị sâu sắc. Thơ văn của ông trang trải màu sắc về Thiên nhiên, phản phất về Thiền học, sâu sắc về Triết học. Ông đã đem hết tâm can và tài năng của mình phục vụ cho dân tộc, cho vinh quang tổ quốc và nung nấu tinh thần yêu nước lo dân.
.
Nghiền ngẫm lại những trang sách hay những bài thơ của ông đã sáng tác, sẽ thấy toát ra tình tự dân tộc thiết tha. Những mong mỏi của ông lo dân giúp nước, chưa có điều kiện để thi thố trọn vẹn, đáng tiếc lắm thay!.
.
Cảm phục: Ngô Thì Nhậm
.
Ngô Thì Nhậm, giúp nước kiên cường
Lo lắng diệt Thanh, há nhịn nhường?!
Tam Điệp ngự phòng, mưu chước lạ
Ngoại giao kiệt xuất, vẹn quê hương!
.
Nguyễn Lộc Yên

.
.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Càng gần ngày tranh cử, càng nhiều người biểu lộ yêu mến Tổng thống Donald Trump và ngược lại cũng lắm người bày tỏ chán ghét ông Trump. Có những người ghét ông chỉ vì họ yêu chủ nghĩa xã hội, yêu chủ nghĩa vô chính phủ, lợi dụng cơ hội ông George Floyd bị cảnh sát đè cổ chết đã chiếm khu Capitol Hill, nội đô Seattle, tiểu bang Washington, trong suốt ba tuần trước khi bị giải tán. Nhân 244 năm người Mỹ giành được độc lập từ Anh Quốc, và sau biến cố George Floyd, thử xem nền dân chủ và chính trị Hoa Kỳ sẽ chuyển đổi ra sao?
Tôi có dịp sống qua nhiều nơi và nhận thấy là không nơi đâu mà những từ ngữ “tổ quốc,” “quê hương,” “dân tộc” … được nhắc đến thường xuyên – như ở xứ sở của mình: tổ quốc trên hết, tổ quốc muôn năm, tổ quốc anh hùng, tổ quốc thiêng liêng, tổ quốc bất diệt, tổ quốc muôn đời, tổ quốc thân yêu, tổ quốc trong tim … “Quê hương” và “dân tộc” cũng thế, cũng: vùng dậy, quật khởi, anh dũng, kiên cường, bất khuất, thiêng liêng, hùng tráng, yêu dấu, mến thương …
Nhà xuất bản sách của Bolton, chắc sẽ nhận được khoản thu nhập lớn. Riêng Bolton, chưa chắc đã giữ được hai triệu đô la nhuận bút, nếu bị thua kiện vì đã không tôn trọng một số hạn chế trong quy định dành cho viên chức chính quyền viết sách sau khi rời chức vụ. Điều này đã có nhiều tiền lệ. Là một luật gia, chắc chắn Bolton phải biết. Quyết định làm một việc hệ trọng, có ảnh hưởng tới đại sự, mà không nắm chắc về kết quả tài chính, không phải là người hành động vì tiền. Hơn nữa, nếu hồi ký của Bolton có thể giúp nhiều người tỉnh ngộ, nhìn ra sự thật trước tình hình đất nước nhiễu nhương, thì cũng có thể coi việc làm của ông là thái độ can đảm, được thúc đẩy bởi lòng yêu nước. Không nên vội vàng lên án Bolton, khi ông từ chối ra làm chứng trước Hạ Viện, nếu không bị bắt buộc. Nếu có lệnh triệu tập, ông đã tuân theo. Không có lệnh, ông không ra, vì thừa biết, với thành phần nghị sĩ Cộng Hòa hiện tại, dù ra làm chứng, ông cũng chẳng thay đổi được gì. Dân Biểu Schiff nói: “John Bolton,
Thưở sinh thời – khi vui miệng – có lần soạn giả Nguyễn Phương đã kể lại lúc đưa đám cô Năm Phỉ, và chuyện ông Chín Trích đập vỡ cây đàn: “Ngày cô Năm Phỉ mất, người đến viếng tang nghe nhạc sĩ Chín Trích đàn ròng rã mấy ngày liên tiếp bên quan tài… Ông vừa đờn vừa khóc. Đến lúc động quan, trước khi đạo tỳ đến làm lễ di quan, nhạc sĩ Chín Trích đến lậy lần chót, ông khóc lớn:’ Cô Năm đã mất rồi, từ nay Chín Trích sẽ không còn đờn cho ai ca nữa…’ Nói xong ông đập vỡ cây đờn trước quan tài người quá cố. “Việc xảy quá đột ngột và trong hoàn cảnh bi thương của kẻ còn đang khóc thương người mất, mọi người im lặng chia sẻ nỗi đau của gia đình người quá cố và của nhạc sĩ Chín Trích. Khi hạ huyệt thì người nhà của cô Năm Phỉ chôn luôn cây đàn gãy của nhạc sĩ Chín Trích xuống mộ phần của cô Năm Phỉ.” (Thời Báo USA, số 321, 18/02/2011, trang 67)
Đai sứ Mỹ, Daniel Krintenbrink, phát biểu chiều ngày 2/7 tại Hà Nội, nhân kỷ niệm 25 năm binh thường hóa quan hệ ngoại giao Việt-Mỹ: “Washington sẽ triển khai các hoạt động ngoại giao, hàng hải, và quân sự để bảo đảm hòa bình, ổn định Biển Đông”. Đại Sứ Kritenbrink cho hay, Mỹ sẽ triển khai các hoạt động theo 3 hướng: 1- Tăng hoạt động ngoại giao với các nước trong khu vực, trong đó có ASEAN. 2- Hỗ trợ các nước tăng cường hàng hải, để bảo vệ lợi ích của mình. 3- Phát triển năng lực quân sự Mỹ, trong đó có các hoạt động bảo vệ hàng hải.
Theo các hãng thông tấn và truyền hình lớn của Hoa Kỳ, vào ngày 27/6/2020, Đảng Dân Chủ Quận Hạt Orange đã thông qua nghị quyết khẩn cấp yêu cầu Ban Giám Sát Quận Hạt đổi tên Phi Trường John Wayne (tài tử đóng phim cao-bồi Miền Tây) vì ông này theo chủ nghĩa Da Trắng Là Thượng Đẳng và những tuyên bố mù quáng (bigot). Sự kiện gây ngạc nhiên cho không ít người. Bởi vì đối với các kịch sĩ, ca sĩ, nhạc sĩ, văn-thi-sĩ, họa sĩ, nhất là các tài tử điện ảnh…họ đều có cuộc sống cởi mở, đôi khi phóng túng, buông thả và ít liên hệ tới chính trị. Và nếu có bộc lộ khuynh hướng chính trị thì thường là cấp tiến (Liberal). Vậy tại sao John Wayne lại “dính” vào một vụ tai tiếng như thế này?
Hơn 10 năm trước, chính xác là vào hôm 28 tháng 6 năm 2009, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều có tâm sự (đôi điều) nghe hơi buồn bã: “Khi tiếp xúc với những người nông dân, tôi thường xuyên hỏi về tổng thu nhập mỗi tháng của một khẩu trong một gia đình họ là bao nhiêu. Dù rằng tôi biết họ đang sống một cuộc sống vô cùng vất vả nhưng tôi vẫn kinh ngạc khi nghe một con số cụ thể: ‘Tổng thu nhập một tháng trên một khẩu của chúng tôi là 40.000 đồng.’ Bạn có choáng váng khi mỗi tháng, một người trong mỗi gia đình nông dân chỉ có 40.000 đồng để chi tiêu tất cả những gì họ cần không?
“Lợi ích nhóm”, hay “nhóm lợi ích” là những tổ chức cán bộ, đảng viên có chức, có quyền trong đảng Cộng sản Việt Nam đã chia bè, kết phái để cướp cơm dân và bảo vệ độc quyền cai trị cho đảng. Chúng sinh ra và lớn lên từ Thôn, rồi leo lên Xã trước khi ngoai qua Huyện, ngóc đầu lên Tỉnh để ngênh ngang bước vào Trung ương. Lộ trình quan lộ của “lợi ích nhóm” công khai từ dưới lên trên, từ trung ương xuống cơ sở và từ nhà nước vào doanh nhân, xí nghiệp. Khối Doanh nghiệp nhà nước là ổ tham nhũng phá hoại đất nước và phản bội sức lao động của dân lớn nhất nhưng không bị trừng phạt mà còn được bảo vệ bởi các “Nhóm lợi ích” trong cơ quan đảng và bộ ngành nhà nước.
Không chỉ thường xuyên xua quân đi canh cửa, an ninh Thanh Hóa còn liên tục gửi giấy mời, giấy triệu tập như là một thủ trấn áp tinh thần bà Nguyễn Thị Lành - vợ của Mục sư, TNLT Nguyễn Trung Tôn. Chồng bị bỏ tù, một mình bà Nguyễn Thị Lành phải vất vả gánh vác gia đình. Những ngày qua càng thêm vất vả bởi chăm mẹ chồng lớn tuổi mắc bệnh phải nhập viện, và con bị tật nguyền. Nhưng bà Lành vẫn liên tục bị an ninh tỉnh Thanh Hóa sách nhiễu, đe dọa…
Những người Mỹ gốc Việt bênh hay chống ông là điều bình thường, vì những quyết định cũng như cách hành xử của ông sẽ ảnh hưởng lên đời sống của họ và tương lai con cháu họ, và ngược lại, là công dân HK, họ có trong tay lá phiếu để ảnh hưởng khiến ông Trump có được tiếp tục làm tổng thống nữa không. Do đó, lưu tâm và tham dự vào những đánh giá đúng sai, khen chê, tâng bốc, hay moi móc thói hư tật xấu của người đang ứng cử điều khiển vận mạng quốc gia của họ thêm 4 năm nữa (và sẽ để lại những hậu quả lâu hơn) là hiện tượng bình thường .
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.