Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Sử Việt: Ngô Thì Nhậm

19/10/201508:44:00(Xem: 4162)
NGÔ THÌ NHẬM        
(1746 -1803)
Ngô Thì Nhậm còn gọi là Ngô Thời Nhậm (hay Nhiệm), tự là Hy Doãn, hiệu Đạt Hiên. Thân phụ là Ngô Thì Sĩ là người có danh tiếng là gia đình vọng tộc ở Bắc Hà. Quê Hà Tây, nay thuộc huyện Thanh Trì Nà Nội. Ông đỗ Tiến sĩ năm 1775 vào thời nhà Lê, được bổ làm Hộ khoa Cấp sự trung, rồi Giám sát Ngự sử đạo Sơn Nam, sau làm Đốc đồng trấn Kinh Bắc. Sự phế lập Trịnh Tông đưa đến nạn kiêu binh làm loạn, ông thấy rất khó đóng góp cho đất nước. Hơn nữa, sau vụ án năm Canh Tý (1780), ông bị nghi ngờ là người tố giác Trịnh Khải nên ông về quê vợ ở trấn Sơn Nam (nay Thái Bình) tạm lánh.
 
Tháng 6 năm 1788, Nguyễn Huệ đem quân ra Bắc Hà lần thứ hai, mời ông ra giúp nước, khi gặp, Nguyễn Huệ vui mừng nói: “Thật là trời để dành ông cho ta đây”, phong ông chức Tả thị lang Bộ Lại, sau lại thăng làm Thượng thư Bộ Lại.
 
Cuối năm 1788, Tôn Sĩ Nghị đem trên 20 vạn quân Thanh (Tàu) tiến qua Thăng Long. Lúc sắp ra quân, Nghị dâng sớ: “Thần nghe họ Lê ở nước An Nam hèn yếu, sau này không chắc đã giữ được nước, nay họ sang cầu cứu, bản triều nên cứu giúp. An Nam vốn là đất cũ của Trung Quốc (chỉ thời Bắc thuộc), sau khi khôi phục họ Lê rồi, nhân đó lại cho quân đóng giữ, như thế là bảo tồn họ Lê, mà đồng thời chiếm được nước An Nam, một công mà hai việc vậy”(Hoàng Lê Nhất thống Chí, tr. 344) được vua Càn Long tán thành.
 
Ngô Thì Nhậm đưa ra kế sách lui quân về Tam Điệp để ta phòng ngự, giặc tự kiêu căng, sẽ diệt giặc dễ dàng hơn.
 
Sau Xuân Kỷ Dậu, Phúc Khang An là thân vương nhà Thanh, đòi cống người vàng như cũ. Ông thừa lệnh vua Quang Trung, viết thư cho Phúc Khang An, có đoạn: “Quốc trưởng tôi đâu có ý cướp ngôi của nhà Lê, mà lại coi như kẻ thoán đoạt. Trước đây Tôn bộ đường đem quân đến, Quốc trưởng nước tôi bất đắc dĩ phải đem quân ra ứng chiến, không hề có ý xâm phạm biên cảnh để mang tội. Nay đại nhân theo lệ cũ của Lê, Mạc, bắt cống người vàng, như vậy chẳng hóa ra Quốc trưởng nước tôi được nước một cách quang minh chính đại mà lại bị coi như hạng ngụy Mạc hay sao?. Mong đại nhân noi theo mệnh lớn, miễn cho nước tôi lệ đúc người vàng để tiến cống...”.
 
Năm 1790, ông đã giúp sứ đoàn “Giả Vương” tại Thanh triều đem về thắng lợi cho nước ta (bỏ cống người vàng). Vua Quang Trung và ông chuẩn bị kế sách lấy lại Lưỡng Quảng (Quảng Đông, Quảng Tây), việc đang tiến hành thuận lợi, Vua đột ngột băng hà, ông và Phan Huy Ích, tiếc thương người anh hùng tri ngộ, đã cung kính cảm tác thơ phú, văn tế. Đến năm 1796, ông viết sử mong góp sức mình cho quốc gia vào cuối đời, rồi đi tu lập thiền viện ở phường Bích Câu, đạo hiệu Hải Lượng Thiền sư.
 
Sau khi ông ra giúp Nguyễn Huệ, Đặng Trần Thường là một danh sĩ Bắc Hà đến nhờ ông tiến cử. Thấy Thường vẻ khúm núm làm mất phong độ kẻ sĩ, ông bảo:“Ở đây cần dùng người vừa có tài vừa có hạnh, giúp vua trị nước. Còn muốn vào luồn ra cúi thì đi nơi khác”. Thường hổ thẹn ra về rồi khăn gói vào Nam theo phò Nguyễn Ánh. Sau khi Nguyễn Ánh thắng Tây Sơn. Vua Gia Long trả thù các quan văn võ và thân thuộc của vua Quang Trung rất tàn nhẫn. Ngô Thời Nhậm và Phan Huy Ích bị xử phạt đánh bằng roi ở Văn Miếu.
 
Trớ trêu thay, người chủ trì cuộc hành phạt đó lại là Đặng Trần Thường, Thường kiêu hãnh ra vế câu đối với Ngô Thời Nhậm:
“Ai công hầu, ai khanh tướng, trong trần ai, ai dễ biết ai”.
 
Ngô Thời Nhậm thản nhiên, liền đối lại:
“Thế Chiến Quốc, thế Xuân Thu, gặp thời thế, thế thời phải thế”.
 
Hai câu đối rất độc đáo và rất chỉnh. Ông bị Đặng Trần Thường cho đánh thương tích rất trầm trọng, về đến nhà biết khó sống, ông lại làm 4 câu thơ gửi Đặng Trần Thường:
 
Nguyên văn                                                Nghĩa là
Ai tai Đặng Trần Thường!                      Hỡi ơi, Đặng Trần Thường!
Chân như yến xử đường                          Tổ yến nơi xử đường
Vị Ương cung cố sự                                 Vị Ương thù chuyện cũ
Diệc nhĩ thị thu trường!                                          Khó tránh kiếp tai ương!
.
Ý nghĩa bài thơ: “Thương thay Đặng Trần Thường, quyền thế đấy, nhưng như chim yến làm tổ trong nhà sắp cháy. Như Hàn Tín giúp Hán Cao Tổ, rồi bị Cao Tổ giết ở cung Vị Ương. Kết cục đời ngươi rồi cũng thế đấy thôi!”. Bài thơ ứng nghiệm, sau này Đặng Trần Thường bị vua Gia Long xử tử.
Ông để lại nhiều tác phẩm rất giá trị: Thu cận dương ngôn, Hàn cúc anh hoa, Trúc lâm tông chi nguyên thanh...
.
*- Thiển nghĩ: Ngô Thì Nhậm bị sĩ phu đương thời chỉ trích theo theo Tây Sơn là thiếu trung với vua Lê và chúa Trịnh. Nhưng “chim khôn lựa cành đậu, người khôn lựa chúa thờ”, cuộc hội ngộ của Nguyễn Huệ và Ngô Thì Nhậm là cuộc gặp giữa vị anh hùng lỗi lạc với người trí phi thường. Ngô Thì Nhậm hiểu rõ Nguyễn Huệ sẽ là một minh quân lỗi lạc, Nguyễn Huệ biết Ngô Thì Nhậm có tài năng uyên bác. Những chỉ trích của người đời lúc ấy là những kẻ hẹp hòi. Lòng ái quốc là làm sao cho dân giàu nước mạnh, chứ không phải hầu hạ kẻ bất tài. Họ là người thiển cận đáng thương vậy!.
Khi Tôn Sĩ Nghị đem quân chiếm Thăng Long, Ngô Văn Sở và các tướng đang đắn đo, thì Ngô Thì Nhậm đã bày mưu tính kế rút quân về Tam Điệp là một sách lược kỳ diệu, biết tạm nhịn lúc thế yếu, để giặc tự kiêu căng, ta sẽ diệt giặc dễ dàng hơn.4
.
Sau chiến thắng Xuân Kỷ Dậu, ông dùng tài ngoại giao khéo léo đã ngăn chận sự tấn công trả thù của nhà Thanh. Vua Càn Long đồng ý miễn cống người vàng là do mưu chước của ông đấy.
Vua Quang Trung và ông đang dùng kế để lấy lại Lưỡng Quảng, Vua băng hà đột ngột, tiếc lắm thay!
.
Ngô Thì Nhậm để lại một di sản văn chương đồ sộ, trên 600 bài thơ và 15 tác phẩm đều có giá trị sâu sắc. Thơ văn của ông trang trải màu sắc về Thiên nhiên, phản phất về Thiền học, sâu sắc về Triết học. Ông đã đem hết tâm can và tài năng của mình phục vụ cho dân tộc, cho vinh quang tổ quốc và nung nấu tinh thần yêu nước lo dân.
.
Nghiền ngẫm lại những trang sách hay những bài thơ của ông đã sáng tác, sẽ thấy toát ra tình tự dân tộc thiết tha. Những mong mỏi của ông lo dân giúp nước, chưa có điều kiện để thi thố trọn vẹn, đáng tiếc lắm thay!.
.
Cảm phục: Ngô Thì Nhậm
.
Ngô Thì Nhậm, giúp nước kiên cường
Lo lắng diệt Thanh, há nhịn nhường?!
Tam Điệp ngự phòng, mưu chước lạ
Ngoại giao kiệt xuất, vẹn quê hương!
.
Nguyễn Lộc Yên

.
.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tôi đã được đọc rất nhiều bài trong “Hoa Cỏ Bên Đường” trước khi chúng được chọn cho vào tuyển tập này. Mấy năm nay, cô Kiều Mỹ Duyên luôn dành cho Bút Tre hân hạnh đăng những bài viết ngắn của cô. Bài nào cũng được độc giả khen tặng, đặc biệt bài “Cho Nhau Thì Giờ” gây tác động sâu sắc đến người đọc.
Dưới thời Việt Nam Cộng hòa ở trong Nam, chuyện tranh luận giữa Chính quyền và người dân về những ưu, khuyết điểm của chế độ chính trị là việc bình thường. Các Dân biểu và Nghị sỹ tại lưỡng viện Quốc hội có quyền chất vấn Thủ tướng và các Bộ trưởng Chính phủ bất kỳ lúc nào thấy cần. Nhưng ở Việt Nam Dân chủ Công hòa miền Bắc trước năm 1975 thì khác. Phê bình đảng cầm quyền là tự mở cửa vào tù. Đại biểu Quốc hội và các Hội đồng Nhân dân các cấp chỉ biết làm việc theo lệnh của Bộ Chính trị và cấp trên.
Nước Úc đã bước vào tiết Thu, khí trời lạnh, những chiếc lá đang đổi sang màu, cơn mưa đầu mùa làm lòng người se lại. Nhận tin báo từ quê nhà Thầy đã viên tịch, lòng con đau nhói vì không về được để đảnh lễ Kim Quan nhục thân Thầy, thọ tang Ân Sư Giáo Dưỡng. Nơi phương trời viễn xứ, con hướng về ngôi Chùa Bình An, Giác Linh Đài tâm tang thọ phục.
Tôi tin vào những điều không thể. Tưởng tượng bạn đang rất căm ghét một con người hay một con vật nào đó. Rồi bỗng dưng một ngày bạn thấy họ là chính mình. Bạn có cảm giác mình biết về họ rõ như biết về những đường chỉ trên bàn tay của mình. Thậm chí, bạn cảm được cái khát khao và thương nó như thương nỗi khát khao của mình ngày nào - đó là cái tình cảm lạ lùng mà tôi dành cho con chuột của con trai tôi.
Nước tìm chỗ trũng thì tiền cũng biết chạy vòng quanh thế giới kiếm lời. Thị trường nhà đất ở Nhật bị sụp vào đầu thập niên 1990 nên tiền chạy sang Đông Nam Á và Đông Âu tìm các con rồng sắp cất cánh. Khi Đông Á và Đông Âu bị khủng hoảng vào cuối thập niên 1990 tiền lại đổ vào Mỹ và Nam Âu bơm thành hai bong bóng địa ốc rồi vỡ tung năm 2007 (Mỹ) và 2010 (Nam Âu).
Tôi tình cờ tìm được ấn bản Lá Thư Về Làng của nhạc sỹ Thanh Bình, do nxb Lúa Mới phát hành, năm 1956. Vào thời điểm đó, tuy chưa đủ tuổi để cắp sách đến trường nhưng tôi cũng đã thuộc lời của nhạc phẩm này rồi vì nghe mấy bà chị và radio hay hát
Thới gian vẫn không ngừng trôi, hết xuân lại hạ, ngày tháng dần qua như nước chảy mây bay, sóng sau đè sóng trước, từng thế hệ lần lượt nối tiếp nhau. Ba chẳng mấy chốc giờ đã lên nội, ngoại. Tóc ba đã bạc trắng mái đầu, mỏi gối chồn chân… Thương ba nhưng đành chịu thôi, quy luật sinh – lão – bệnh – tử có chừa ai đâu!
Khi vừa nhận chức, Tổng thống Joe Biden đã phát biểu rằng dân chúng Mỹ sẽ có thể tụ họp ăn mừng Lễ Độc lập 4/7 trong hè sắp tới. Điều đó chắc sẽ xảy ra vì còn một tháng nữa là đến ngày 4/7, trong khi tiểu bang California là nơi đã có những giới hạn khắc khe nhất nước trong việc phòng chống Covid thì cũng đang mở cửa ra. Nhiều trường phổ thông và đại học đang tổ chức lễ tốt nghiệp, trong giãn cách xã hội và giới hạn khách tham dự là dấu hiệu đáng mừng cho sinh viên học sinh. Giờ N sắp điểm với Covid-19 ở California. Chiến thắng cơn đại dịch trên nước Mỹ cũng đã thật gần.
Nhưng ngặt nổi, cả 3 Văn kiện Cương lĩnh, Điều lệ đảng và Hiến pháp đều tập trung vào một mục tiêu là bảo vệ tuyệt đối quyền cai trị độc tôn và độc tài cho đảng. Cho nên, khi tình trạng “tự diễn biến, tự chuyển hóa” của cán bộ đảng vẫn “tưng bừng hoa lá cành” đe dọa vị trí cầm quyền của đảng và sự sống còn của chế độ thì “bảo vệ nội bộ” cũng chính là giữ cho đảng khỏi vỡ từ trong lòng Chế độ.
Tuần này đã mang đến một sự thay đổi đầy ngạc nhiên trong cuộc tranh luận về dịch Covid. Tổng thống Biden đã ký một sắc lệnh hành pháp ra lệnh cho giới tình báo Hoa Kỳ tái xét cuộc điều tra về nguồn gốc của virus. Lệnh xảy ra sau khi Avril Haines, Giám đốc Cơ quan Tình báo Quốc gia, thừa nhận là chúng ta không kết luận được căn bệnh khởi phát như thế nào.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.