Hạ viện bỏ phiếu về dự luật cấm TikTok ở Mỹ trừ khi chủ sở hữu Trung Quốc ByteDance bán hết chủ quyền. Dân biểu Raja Krishnamoorthi (D-IL) (L) và Dân biểu Mike Gallager (R-WI) nói chuyện với các phóng viên sau khi Hạ viện bỏ phiếu về đạo luật mà họ đồng tài trợ để cấm TikTok tại Hoa Kỳ. Ảnh của Chip Somodevilla/Getty Images.
Tuần qua Tổng thống Joe Biden ký ban hành gói dự luật viện trợ trị giá 95 tỷ MK thành luật chính thức. Và cũng từ đây, đồng hồ bắt đầu đếm ngược thời hạn 9 tháng để ByteDance, công ty mẹ của TikTok, tìm cách thoái vốn khỏi ứng dụng này. Thời hạn có thể được gia hạn thêm ba tháng, tức là tối đa 1 năm, và TikTok đã tuyên bố sẽ lôi vụ việc ra tòa giải quyết.
Nếu luật được thực thi mà khi hết hạn, ByteDance vẫn chưa bán TikTok xong, ứng dụng này sẽ bị gỡ khỏi tất cả các cửa hàng ứng dụng hoặc dịch vụ lưu trữ web đang hoạt động ở Hoa Kỳ. Điều này sẽ ảnh hưởng đến hơn 170 triệu người dùng ở Hoa Kỳ của TikTok, trong đó 62% trong độ tuổi từ 18 đến 29.
Nếu TikTok bị cấm, sẽ có sự thay đổi đáng kể trong cách người dùng tiếp cận với thông tin và tin tức. Khác với các đối thủ của mình, TikTok đã liên tục tăng tỷ lệ người dùng thường sử dụng nền tảng này để đọc tin tức. Ở Hoa Kỳ, gần một phần ba người dùng dưới 30 tuổi xem TikTok là một nguồn tin tức chính của mình.
Những người có quan điểm muốn TikTok tách ra khỏi ByteDance cho rằng ứng dụng này khiến dư luận cộng đồng ở Hoa Kỳ dễ bị ảnh hưởng bởi thế lực nước ngoài, khuyến khích trẻ vị thành niên ‘học đòi’ theo những trò ‘vô bổ’ và thậm chí là có hại, và mang đến nhiều nguy cơ cho quyền riêng tư về dữ liệu và thông tin của người dùng ở Hoa Kỳ. Tuy nhiên, những mối lo ngại này không phải là mới hoặc chỉ riêng TikTok mới có; đó là ‘bệnh chung’ của các nền tảng truyền thông xã hội.
Chiến dịch tuyên truyền và tác động lên dư luận trong nước của các thế lực bên ngoài
Các nhà lập pháp đã bày tỏ lo ngại rằng chính phủ Trung Quốc có thể lợi dụng TikTok để tác động đến dư luận cộng đồng ở Hoa Kỳ, và thông qua đó, ảnh hưởng đến chính trị và quyết sách của Washington. DB Mike Gallager (R-WI), đồng tác giả của dự luật về TikTok ở Hạ Viện, cảnh báo rằng việc ‘thả cửa’ cho TikTok vươn lên thành nền tảng tin tức thống trị ở Hoa Kỳ đồng nghĩa với việc chắp hai tay dâng quyền kiểm soát thông tin người dùng Hoa Kỳ cho ByteDance, hay nói trắng ra là cho chính quyền TQ.
TNS Dan Sullivan (R-AK) đề cập đến vai trò của TikTok đằng sau vụ việc dự án khoan dầu Willow của ConocoPhillips ở Alaska, cho rằng đây có thể là một chiến dịch gây ảnh hưởng của TQ nhằm làm suy yếu ưu thế về năng lượng của Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, thực tế là có nhiều nền tảng mạng xã hội ở Hoa Kỳ đã và đang tiếp tục bị lợi dụng bởi các chính phủ nước ngoài, bao gồm cả TQ và ‘thân tín’ hoặc ‘đồng minh.’ Các thế lực này đang cố gắng tác động đến dư luận cộng đồng ở Hoa Kỳ. Bắt đầu với nỗ lực can thiệp vào cuộc bầu cử năm 2016, giới tình báo Nga từ lâu đã sử dụng các nền tảng như Facebook và X (trước đây là Twitter), cho mục đích này trong gần một thập niên.
Các chiến dịch này tạo ra và duy trì hàng loạt mạng lưới đa nền tảng, phối hợp chặt chẽ với nhau. Nhiều chuyên gia nghiên cứu cho hay Facebook, Instagram, X và YouTube từ chối cung cấp quyền truy cập vào dữ liệu cần thiết để phát hiện, theo dõi và ngăn chặn các hoạt động đó.
Những nguy hại đối với trẻ vị thành niên
Một số nhà lập pháp cũng cảnh báo rằng TikTok thường cung cấp cho trẻ em những nội dung nguy hiểm, như các chứng bệnh tâm thần liên quan đến ăn uống và tự hại bản thân. Tuy nhiên, không chỉ TikTok, mà tất cả các mạng xã hội đều có thể gây ra các mối đe dọa tương tự.
Thí dụ: theo các tài liệu nội bộ bị lộ ra từ một người tố giác, Meta (công ty mẹ của Facebook) vốn đã biết từ năm 2019 rằng các nền tảng của họ có thể gây tổn hại đến tâm lý và sức khỏe của trẻ vị thành niên ở Hoa Kỳ. Nghiên cứu nội bộ của công ty cho thấy nền tảng của họ đã góp phần gây ra các vấn đề liên quan đến hình ảnh cơ thể và các bệnh rối loạn ăn uống ở các cô bé tuổi vị thành niên, đồng thời khiến thanh thiếu niên tiếp xúc với các hành vi không lành mạnh khác như bạo lực, ma túy và tự hành hạ bản thân.
Hiện nay, 41 tiểu bang và Quận Columbia đã đệ đơn kiện Meta với cáo buộc gây ra tổn thương nghiêm trọng cho trẻ vị thành niên.
Đồng thời, dù người ta rất quan tâm đến những tác động tiêu cực của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần của trẻ em, nhưng lại chẳng có nhiều người chú ý đến việc các trang mạng xã hội cũng làm tăng nguy cơ trẻ em tiếp xúc với các nội dung thù hận, hoặc bị dẫn dắt vào các kênh có nội dung cực đoan trên các nền tảng như YouTube.
Vấn đề về bảo mật và quyền riêng tư
Những người ủng hộ luật buộc TikTok phải bán đi hoặc bị cấm cũng cho rằng ứng dụng này gây ra mối đe dọa không thể chấp nhận được đối với quyền riêng tư về dữ liệu. DB Gallagher khẳng định chính phủ TQ có thể sử dụng TikTok để làm gián điệp, nhằm “tìm kiếm thông tin người dân Hoa Kỳ, đánh cắp dữ liệu và theo dõi vị trí của các nhà báo.”
Dù vậy, liệu có chắc rằng dữ liệu của người dùng Hoa Kỳ sẽ an toàn hơn khi nằm trong tay các công ty Hoa Kỳ? Điển hình như Meta với một loạt vụ bê bối về quyền riêng tư dữ liệu. Năm ngoái, người ta ‘tá hỏa’ phát hiện ra rằng ngay cả các kỹ sư của Meta cũng chẳng biết gì nhiều hoặc có quyền gì lớn trong việc kiểm soát dữ liệu của người dùng.
DB Raja Krishnamoorthi (D-IL), đồng tác giả của dự luật về TikTok ở Hạ Viện, từng nhắc đến trường hợp của ứng dụng hẹn hò Grindr và cho rằng đây là tiền lệ, để ép ByteDance phải thoái vốn khỏi TikTok. Năm 2020, công ty Trung Quốc sở hữu Grindr đã bán ứng dụng này cho một công ty Hoa Kỳ sau khi có những lo ngại về an ninh, tương tự như những gì đang xảy ra với TikTok. Tuy nhiên, chỉ mới năm ngoái, một nhóm Công Giáo ở Denver đã mua lại dữ liệu từ Grindr và các ứng dụng hẹn hò khác để theo dõi các linh mục LGBTQ+.
Thực ra, chính phủ Trung Quốc cũng chẳng cần nhọc nhằn kiểm soát TikTok để truy cập vào kho dữ liệu của người dùng Hoa Kỳ. Bởi vì phần lớn dữ liệu này có thể được mua, hoàn toàn hợp pháp, từ các nhà môi giới dữ liệu thương mại hay bất kể ai sở hữu được nguồn dữ liệu.
Hiện nay, dữ liệu có sẵn ‘ê hề’ trên thị trường mở, từ thông tin về vị trí của những người sử dụng các dịch vụ y tế như Planned Parenthood cho đến dữ liệu vị trí từ các thiết bị di động, có thể được phân tích để tìm ra vị trí của Tổng thống Hoa Kỳ.
Sự cần thiết của quy định
Những lo ngại về TikTok không phải là không có cơ sở, nhưng TikTok cũng không phải là ‘cái gai’ duy nhất. Các mạng xã hội khác, bao gồm cả các công ty có trụ sở tại Hoa Kỳ, đều đã gây ra những mối đe dọa tương tự trong hơn một thập niên. Vì vậy, điều cần thiết là các biện pháp để giải quyết triệt để các vấn đề này, dù đó là công ty Hoa Kỳ đang đặt lợi nhuận lên hàng đầu hay các công ty nước ngoài đang ấp ủ ‘mưu đồ’ gì đi nữa.
Trước các vấn đề liên quan đến an ninh, quyền riêng tư và ảnh hưởng tiêu cực của các mạng xã hội, cấm cửa một ứng dụng duy nhất sẽ chẳng thể bảo vệ được mọi người. Nếu thực lòng mong muốn bảo người dân của mình, các nhà lập pháp Hoa Kỳ cần đưa ra được những quy định rộng rãi và có tầm ảnh hưởng lớn.
Nguyên Hòa biên dịch
Nguồn: “Banning TikTok won’t solve social media’s foreign influence, teen harm and data privacy problems” được đăng trên trang TheConversation.com.
Send comment
