“Siêu cường quốc tin đồn”?

 

Chỉ với một mớ mũ miện hoa hậu thượng vàng hạ cám mà, đó đây, đã có người phởn lên với niềm tự hào “cường quốc sắc đẹp” thì, sau ít nhất hai thập niên sống với những tin đồn chính trị vô cùng chính xác, họ có thể nào phởn tiếp tới một tầng bậc cao hơn như là “siêu cường quốc tin đồn”?

Có lẽ chưa có nơi nào mà cảnh ngồi lê chính trị lại… hay như ở đất nước ta. Những tin đồn dồn dập mà chính xác như đo, như đếm. Đồn Nguyễn Bá Thanh bệnh độc là, sau đó, Thanh tàn tạ trở về chờ chết. Đồn Nguyễn Tấn Dũng xuống là Dũng “xin làm người lương thiện”. Đồn Trần Đại Quang bệnh đáng ngờ là Quang mờ ám… băng hà. Rồi Đinh Thế Huynh, Đinh La Thăng, Trần Tuấn Anh, Phạm Bình Minh, Nguyễn Xuân Phúc, Võ Văn Thưởng, Vương Đình Huệ, vinh nhục theo những tin đồn. Đồn lên là lên. Đồn tù là ăn cơm tù. Mà bảo “hạ cánh an toàn” thì, nhất định, sẽ được “trung ương đồng ý cho thôi chức”.

Cơ hồ, càng nôn nao sự thay đổi bao nhiêu, chúng ta càng phải sống chung với những tin đồn bấy nhiêu nhưng chưa bao giờ thấy xác thực như bây giờ, chỉ toàn tin nhảm. Năm 1977 vẫn còn hụt hẫng, là năm mà Phạm Duy, bởi quá xúc động khi hát “Sài Gòn ơi vĩnh biệt”, nên “đứng tim chết trên sân khấu”. Khoảng mười năm sau đó thì đến lượt Khánh Ly “qua đời, viết di chúc để lại Trịnh Công Sơn hai trăm nghìn đô la”. Vân vân, kể sao cho hết và ai là kẻ nhét nhạc Nam Lộc vào tay Phạm Duy rồi giết tươi, tại chỗ? Quả là khó để tìm ra những kẻ đứng sau nhưng, với những tin đồn chính trị, chúng ta cũng có thể lần mò ra những đầu mối mong manh.

Tôi vượt biển năm 1989 và, vừa ra đến hải phận quốc tế, mới tươi tỉnh sau cơn say sóng, đã nghe những người thể trạng mạnh mẽ râm ran chuyện tương lai mà, trong đó, sảng khoái nhất, là một cựu sĩ quan Võ Bị Quốc Gia Đà Lạt. Ông say sưa với viễn ảnh sang Mỹ truy lãnh tiền lương 14 năm qua, thứ tin đồn tôi đã từng nghe qua nhưng, lúc này, còn khởi sắc thêm với “biến tấu Đà Lạt”, theo đó một cựu sinh viên sĩ quan như ông sẽ có thêm đâu khoảng năm mươi nghìn đô la từ quỹ hưu bổng của trường. Nhưng rồi thì ông vỡ mộng và, trong cảnh tỵ nạn tháng rộng ngày dài, đã suy gẫm tới kỳ cùng rồi kết luận rằng những tin đồn như thế, rất có thể, là sản phẩm của… tuyên giáo, công an. Họ cần tạo ra những tin đồn như thế để, ít hay nhiều, khiến những kẻ làm họ bất an… an phận hơn, tìm đường đi… lĩnh tiền thay vì rủ rê nhau chống đối.

 

Nghĩa là tin đồn… tâm lý chiến. Mà, cả trong truyền thuyết lịch sử, cha ông chúng ta cũng đã chơi trò tâm lý chiến bằng vũ khí “tin đồn” này rồi, như Nguyễn Trãi chẳng hạn. Khi dùng mỡ viết trên lá rừng mấy chữ “Lê Lợi vi quân, Nguyễn Trãi vi thần” cho kiến đục, nhà chiến lược này không cốt ý tạo ra một tin đồn chính trị là gì? Nếu đây chỉ là truyền thuyết thì trong chính sử, như Đại Nam Thực Lục Tiền Biên của nhà Nguyễn, các vị Chúa Đàng Trong đã nhiều lần sử dụng tin đồn để tác động đến việc chính sự và quân bị trong cuộc phân tranh với nhà Trịnh. Như cuộc chiến năm 1672. Để chống lại binh lực áp đảo của Trịnh Tùng, Đào Duy Từ -- quân sư của Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên -- đã vừa nghi binh, vừa phao tin Đàng Trong không chỉ có khí giới mà có cả binh lính Bồ Đào Nha tham chiến. Đào Duy Từ còn tung tin đồn Trịnh Gia và Trịnh Nhạc tạo phản ở Đàng Ngoài khiến Trịnh Tùng lo sợ, lập tức lui binh.

Bài bản hơn thì có Edward Landsdale, chuyên gia chống nổi dậy của Mỹ, nguyên mẫu của nhân vật chính trong The Quiet American của Graham Green. Đến Việt Nam năm 1953 trong vai trò cố vấn phản du kích chiến, Landsdale đã tổ chức một đơn vị vũ trang bằng… lưỡi, trà trộn khắp nơi rỉ tai những tin đồn khiến đối phương hoang mang, rối loạn. Năm 1954, năm của Hiệp định Geneve, giữa lúc người miền Bắc phân vân việc có nên bỏ mồ mả cha ông để di cư vào Nam hay không, Landsdale tung ra hàng loạt “tin tức” khiến họ dứt khoát hơn và, con số ghi danh di cư, chỉ trong một thời gian ngắn, đã tăng vọt gấp ba.

Như việc “một sư đoàn Trung Cộng áp sát biên giới”, biết người Bắc ghét quân Trung Quốc, Landsdale tin rằng nó sẽ khiến dân tình nhốn nháo nhưng điều ông ta không ngờ là cả sếp lớn của mình, ở tận Washington, cũng nhốn nháo theo. Vì quá hăng hái, đội quân của Landsdale đã đi xa, biến “một sư đoàn áp sát” thành “ba sư đoàn vượt biên giới” khiến Washington – từ tin báo của mạng lưới thu thập tình báo -- phải báo động, khẩn cấp yêu cầu Tòa Đại sứ ở Sài Gòn kiểm chứng để, cuối cùng, đến tay… Landsdale. Và khi Landsdale giải thích cơ sự thì những bậc bề trên ở Washington lạnh mặt, bảo là họ không ưa mấy cái trò này. [1]

Thì cũng dễ hiểu thôi. Họ bình thường sao được bởi đã bị mất mặt khi mà, đường đường là sếp lớn, lại khù khờ tưởng rằng tin giả mà lính mình bịa ra là tin thật? Cũng giống như cái cảnh ê chề của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khi khù khờ chuyện giả-thật vào hai năm trước, trong cuộc chiến Ukraine.

Cuộc chiến bùng nổ ngày 24/2/2022 nhưng, trước hơn cả tuần lễ, từ khuyến cáo của CIA, nó chỉ đơn thuần là “tin đồn” trên truyền thông quốc tế để Trung Quốc, đang cay nước Mỹ, nhảy choi choi lên mắng. Mắng là “gắp lửa bỏ tay người”, với Nga. Mắng là “làm phức tạp tình hình”, là “phá hoại sự ổn định khu vực” để rồi bị chính Nga làm cho mất mặt và riêng Tập, bị nghẹn họng, không nói nên lời. Tập nghẹn vì tình báo của y quá tệ, nó mà khá thì chính quyền y đâu có phản đối vô duyên, nếu không nói là ngu? Và Tập còn nghẹn bởi bởi Putin xem y không là cái thá gì, tiến hành một cuộc chiến như vậy mà không thèm báo cho một tiếng!

Nếu nước Mỹ, qua câu chuyện trên, thực sự là một siêu cường thông tin chính trị thì cái bộ máy quyền lực giỏi việc ngồi lê trên đất ta có đáng mặt siêu cường?

Câu trả lời, chắc chắn, là không bởi ý niệm “siêu cường” chỉ thực sự có nghĩa trong mối quan hệ tương liên giữa các quốc gia chứ không thể là bản tự diễn giữa cái ao nhà. Mà khi đầu tư tài nguyên vào việc dự báo những chuyện ở tận điện Kremlin, nước Mỹ cũng chỉ nhắm đến việc bảo vệ cái trật tự toàn cầu đang nuôi dưỡng sự thịnh vượng của nước Mỹ. Còn cái bộ máy quyền lực kia thì chưa bao giờ dự đoán được âm mưu xâm phạm quyền lợi đất nước từ phía bên ngoài. Chưa nói những việc chính trị và kinh tế vĩ mô, cả chuyện vi mô như hàng hóa, giá cả và sức tiêu thụ thôi mà cũng như đui như điếc, không thể chủ động kiểm soát và dự báo, để mặc người dân bất lực trong sự thao túng của giới con buôn Trung Quốc.

 

Như thế, cái “công nghiệp tin đồn chính trị” của nó càng xuất sắc bao nhiêu, hệ quả sẽ càng mỉa mai bấy nhiêu. Những tài nguyên lẽ ra phải đầu tư vào nỗ lực bảo vệ và xây dựng đất nước bị phung phí gần hết vào việc rình mò để hất cẳng nhau, đất nước chỉ có thể kiệt quệ và chia rẽ hơn. Sự thể này nằm ngay trong mô thức vận hành của nó nhưng, để hiểu nó, cũng nên nhìn lại lịch sử công nghiệp, với cuộc cách mạng làm nên siêu cường Mỹ và thay đổi thế giới.

 

Từ một thuộc địa nông nghiệp, nước Mỹ đã vươn lên vị trí siêu cường qua nhiều bước ngoặc mà, một trong những bước ý nghĩa nhất, là dây chuyền rắp lắp mà Henry Ford hình dung từ cảnh xẻ thịt bò. Hình ảnh con bò di chuyển bằng hệ thống ròng rọc treo với hai bên là những nhân công mỗi người mỗi việc, cắt xẻ từng phần cho đến khi chỉ còn trơ lại bộ xương đã giúp Ford sáng tạo nên mô hình ngược lại, cho chiếc xe hơi. Bắt đầu từ cái khung gầm như “bộ xương thép”, di chuyển trên băng chuyền với hai hàng công nhân mỗi người mỗi việc, tuần tự đắp đổi từng cơ phận cho đến khi trở thành một chiếc xe hoàn chỉnh. Đây chính là cuộc Cách Mạng Công nghiệp Thứ Nhất, với sức ảnh hưởng toàn cầu, làm thay đổi cả thế giới.

Để có một “công nghiệp tin đồn” như hiện tại thì những kingmaker trên đất nước chúng ta đã áp dụng cả hai quy trình vào một, song song mà trái ngược nhau. Để có một “tin đồn” chính xác về sự hạ bệ của một nhà lãnh đạo thì phải từng bước “xẻ thịt” y, cả tiếng lẫn miếng. Đó là lột mặt y qua việc thổi tan những sương mù huyền thoại, là cắt bỏ nguồn kinh tài sân sau, là vặt bỏ những đồng minh thân cận với những bằng chứng tham nhũng, đẩy y vào tình trạng bị bao vây, khiến y chẳng còn chọn lựa nào khác ngoài việc đầu hàng, rút lui. Nhưng hạ bệ một nhà lãnh đạo là để đưa người của mình lên thay nên, do đó, còn có một tiến trình lắp ráp khác, tạo tiếng và tạo miếng, với những huyền thoại mù mờ và những quan hệ sân sau. Cũng như lắp ráp một chiếc xe hơi, nhà lãnh đạo nào cũng bắt đầu từ một “khung gầm” mẫu như là một cán bộ “được đào tạo cơ bản, kinh qua nhiều chức vụ quan trọng”, dần dà bồi đắp với những huyền thoại tô vẽ cho trí thông minh, nhân cách và năng lực, tầm nhìn khác người v.v. để, khi cần hạ bệ, sẽ tuần tự làm điều ngược lại, như thể xẻ thịt một con bò. Nhưng như thế thì dẫu có thay bao nhiêu lãnh tụ, thể chế vẫn không khác. Nó không bao giờ tạo nên một bước ngoặc để đi lên mà là chỉ lòng vòng thay thế giữa kẻ bị lộ và chưa bị.

Mặt khác, nhìn ở bề ngoài, nếu xưa khi tạo nên tin đồn “Lê Lợi vi quân…”, Nguyễn Trãi đã nhắm đến việc “định hướng chính trị” cho công chúng thì, bây giờ, khi tung ra những tin đồn lên xuống, những kingmaker kia cũng làm đúng việc này. Nhưng dẫu cùng thao tác như nhau, mục đích lại cực kỳ khác nhau bởi Nguyễn Trãi “đồn” là để người Việt tập hợp lại thành một nhằm chống lại kẻ thù, còn những kingmaker này thì, ngược lại, chỉ có thể cắt xẻ đất nước ra làm nhiều “Việt Nam” khác nhau.

 

Đó chính là thủ đoạn của thực dân trong mưu đồ xóa sổ dân tộc, biến đất ta thành đất Pháp. Chúng cắt xẻ đất nước ra làm ba “kỳ”. Chúng áp dụng ba thể chế chính trị khác nhau và, thậm chí, xem đó chỉ là ba phần khác nhau của “ngũ xứ Đông Dương”, cùng với Miên - Lào. Còn ngày hôm nay, sau những cái giá cực kỳ to lớn, đất nước không còn là một nữa mà là rất nhiều, của phe này, phe nọ. Một Việt Nam của “phe Thanh Nghệ Tĩnh” thì phải khác với một Việt Nam của “phe Cà Mau – Kiên Giang”, rồi còn bao nhiêu phe khác nữa với Tiền Giang, Hải Dương, Hà Nội, Hải Phòng v.v. bát nháo còn hơn cả thập nhị sứ quân.

Nhưng có là “một” thì đất nước mới có thể đứng vững trước mưu toan nuốt chửng của gã láng giềng phương Bắc. Mà, trong cuộc đối đầu ấy, những lúc cha ông chúng ta phất cờ đứng dậy như “một” cũng chính là lúc đối thủ ấy xâu xé nhau, biến loạn. Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa khi nhà Hán bị hụt hơi với những xáo trộn sau “loạn Vương Mãn”. Bà Triệu nổi dậy là để chống lại nhà Đông Ngô khi Trung Quốc bị xẻ làm ba trong cuộc diện “Tam Quốc”. Lý Nam Đế và Triệu Việt Vương xưng vương khi nhà Lương gặp “loạn Hầu Cảnh” còn Mai Hắc Đế thì nổi dậy sau khi nhà Đường trải qua ba thập niên biến loạn với tình trạng “âm thịnh dương suy” với đám hậu duệ bất tài của Võ Tắc Thiên. Và cuối cùng, Khúc Thừa Dụ và Ngô Quyền giành lại và giữ vững nền độc lập khi tên thực dân ấy bước vào thời kỳ “Ngũ đại Thập quốc” (907－979) cực kỳ xáo trộn sau sự sụp đổ của nhà Đường. Mà khi Trung Hoa vượt qua giai đoạn hỗn loạn này với một nhà Tống hùng mạnh, như một siêu cường của thế giới đương thời, thì tổ tiên chúng ta, với năng lực và tầm nhìn của Lý Thái Tổ, đã tập hợp thành “một” để, dưới thời Lý Nhân Tông, đanh thép khẳng định chủ quyền: Nam quốc sơn hà Nam đế cư/ Tuyệt nhiên định phận tại thiên thư.

 

Thời đó tổ tiên chúng ta đã chặn đứng cuộc xâm lược tiêu tốn xấp xỉ 14.6 tỷ Mỹ kim của siêu cường ấy, tính theo thời giá hiện tại. [2] Nhưng bây giờ, không cần tưởng tượng đến hậu quả của một cuộc xâm lược với ngân sách đó, chỉ nhìn nạn xâu xé bên trong và nỗ lực vận động sự bảo hộ của thế lực bên ngoài theo những chuyến bay Hà Nội – Bắc Kinh, tình thế đã thảm hại lắm rồi. Kẻ thù thì chực làm gỏi chúng ta. Còn bộ máy quyền lực trên đất nước chúng ta thì chỉ lăm le làm gỏi lẫn nhau và, thậm chí, còn tranh nhau những suất bảo hộ từ kẻ muốn làm gỏi tổ quốc của mình.

 

Những suất bảo hộ đó, hẳn nhiên, tùy thuộc vào mật ước đổi chát và tùy thuộc vào thực lực của kẻ cầu xin chứ không đơn thuần là dấu hiệu bên ngoài như những chuyến đi sứ bằng máy bay. Nhưng vấn đề chính là tâm lý phụ thuộc của cái bộ máy quyền lực “Tuyệt nhiên định phận tại Bắc phương” kia. Nó lạc lõng trước nhân dân. Nó không thể dựa vào ý nguyện của nhân dân. Và nó bám vào cái thế lực bị nhân dân xem là kẻ thù. Nó phải dựa bởi kẻ thù đã vươn xa như một siêu cường còn nó thì chỉ lạch bạch như một một đám đầu cơ chính trị với ám ảnh bòn rút tài nguyên và “hạ cánh an toàn” nên, do đó, ráo riết đầu tư cho kỹ năng bới móc và ngồi lê chính trị, như một cách tấn công và phòng thủ.

Việc chính sự, đến nước này, đã nhếch nhác như một màn tuồng nhai lại, ở đó chất “bi” chỉ khiến chúng ta cười khẩy còn chất “hài”, chỉ có thể, buộc chúng ta phải khóc, phải gào thét để xả hết căm giận. Sự hưng vong của đất nước, với màn tuồng khổ quá biết rồi của bọn này, cũng có thể soi xét qua khía cạnh tin đồn. Ngày nào mà những tin đồn chính trị nội cung trở nên tầm phào, vớ vẩn như những tin đồn văn nghệ ngày trước -- như “Phạm Duy chết đứng trên sân khấu” hay “Khánh Ly chết để lại Trịnh Công Sơn hai trăm ngàn đô la” -- ngày đó đất nước mới có cơ may khá hơn, và bớt điếm nhục hơn.

 

 

1. Landsdale, E.G, (1991), In the Midst of Wars. An American's Mission to Southeast Asia, Forham University Press 1991. Chương 9, “Assignment: Vietnam”, trang 126 – 153.

Hồi ký có 20 chương, 8 chương đầu là hoạt động ở Philippines, phần Việt Nam đã được T.L dịch sang tiếng Việt: Tôi làm quân sư cho Tổng thống Ngô Đình Diệm, Văn Học xuất bản năm 1972.

 2. Hoàng Xuân Hãn (2003), Lý Thường Kiệt, Lịch Sử Tông Giáo Ngoại Giao đời Lý, NXB Quân Đội Nhân Dân, trang 254.

Xuất bản lần đầu năm 1949 , tác giả dẫn từ Tống sử, cho biết cuộc xâm lăng của nhà Tống có tốn phí 5.19 triệu lượng vàng. Một lượng (tael) vàng hiện tại (7/5/2024) giá US$ 2811.1