- Mỗi thời điểm chính trị lại là một cao điểm giao tranh - số phận của Iraq và Tổng thống Bush là vậy chăng"
Ngày 15, dân Iraq đi bỏ phiếu và lá phiếu có khi sẽ quyết định sự nghiệp lịch sử của Tổng thống Bush. Tuy nhiên….
Họ bỏ phiếu về một bản Hiến pháp được soạn thảo và thương thảo trong tiếng súng từ mấy tháng nay. Thật ra, sau cuộc trưng cầu dân ý Thứ Bảy này, bản Hiến pháp mới chỉ thành hiến pháp lâm thời, sẽ tạm quyết định về cuộc tổng tuyển cử được tổ chức vào ngày 15 tháng 12 để bầu ra Quốc hội. Rồi Quốc hội mới này sẽ đề cử ra một ủy ban duyệt xét lại Hiến pháp và đề nghị tu chỉnh nếu cần. Sau đấy, bản Hiến pháp được phê chuẩn và trở thành chung quyết. Nếu mọi việc xảy ra tuần tự như vậy thì sớm lắm Iraq sẽ có bản Hiến pháp thực thụ vào tháng Năm của năm tới, chừng năm tháng trước khi Hoa Kỳ có bầu cử giữa nhiệm kỳ để dân Mỹ đề cử một số thống đốc, nghị sĩ, các dân biểu và nhiều chức vụ dân cử khác
Từ nay đến đó, và trước đấy, từ tháng Giêng năm nay, mỗi lần dân Iraq được yêu cầu thực thi quyền công dân, họ phải đội nón sắt đi bầu và truyền thông Mỹ sẽ phê phán sự nghiệp của ông Bush căn cứ trên số người tham gia bầu cử. Bên cạnh các đơn vị Iraq đang được ráo riết huấn luyện và trang bị, nhiều binh lính Mỹ vẫn phải yểm trợ tiến trình dân chủ hóa đầy máu lửa này, trước sự tường thuật lệch lạc của truyền thông và phê phán gay gắt của các chính khách đối lập.
Trong suốt thời gian ấy, al-Qaeda tự chuẩn bị cho ngày Mỹ rút quân để đưa đặc công "Thánh chiến" vào nắm chính quyền tại Iraq, như lãnh tụ số hai của al-Qaeda Ayman al-Zawahiri đã nhắn gửi thủ lãnh Abu Musab al-Zarqawi tại Iraq trong lá thư vừa được Hoa Kỳ tiết lộ.
Tổng thống Bush không thể không ưu tư với sự thể đó: tình hình gay go ngoài chiến tuyến và cách đánh giá gay gắt ở hậu phương.
Dân chúng Hoa Kỳ đã có vẻ mệt mỏi với cuộc chiến họ chưa biết bao giờ mới có kết quả, hoặc mới kết thúc. Trong sự mệt mỏi ấy, dư luận chỉ quan tâm đến Iraq khi có tin tổn thất, mọi chuyện khác thảy đều là chuyện vặt. Chúng ta không muốn thụ động như vậy, nên cố tìm hiểu nhiều khía cạnh khác nhau của hồ sơ này.
Chỉ vì nếu Tổng thống Bush tuột tay tại Iraq, thế giới, kể cả Hoa Kỳ, sẽ lâm đại họa.
Hoa Kỳ đang có đội quân viễn chinh - và tốn kém rất nhiều - tại Iraq. Tổng thống Bush chọn chiến trường này làm nơi thử thách và chứng minh ý chí của Hoa Kỳ. Dù có vụng về giải thích lý do tham chiến là vì võ khí tàn sát, ông tính không sai. Khủng bố al-Qaeda cũng chọn nơi này là thí điểm xây dựng một vương quốc được "Thánh chiến" (xin hiểu là khủng bố, là "Hồi giáo Phát xít") lãnh đạo theo giáo luật sharia khắt khe và lạc hậu của đạo Hồi.
Bị đẩy lui và tê liệt tại Afghanistan, al-Qaeda phải thắng tại Iraq, nếu không thì tan rã.
Tại Iraq, Hoa Kỳ phải đối đầu với các nhóm nổi loạn thuộc tộc Sunni vì họ chống lại sự hiện hữu của quan đội ngoại quốc - ngày càng yếu và càng ít - và nhất là các tay khủng bố mệnh danh "Thánh chiến", chủ yếu hoạt động trong vùng sinh hoạt của dân Sunni.
Tại Iraq, một cường quốc khác cũng có mặt, là Iran, muốn nhân cơ hội này yểm trợ tộc Shia để bành trướng ảnh hưởng hoặc ít ra góp phần xây dựng một chế độ Shia thân Tehran. Tại Iraq, Hoa Kỳ còn phải kiểm soát vùng biên giới với Syria, hậu cứ của các nhóm nổi loạn Sunni và nhất là đường xâm nhập của đặc công "Thánh chiến". Bên trong Iraq, Hoa Kỳ phải xây dựng được một nền móng sinh hoạt chính trị, nếu chưa dân chủ hoặc vẫn còn đầy bất ổn thì ít ra cũng bớt đổ máu, hầu một số đơn vị Mỹ có thể trở về.
Khi nhắc lại mục tiêu đôi bên - "Thánh chiến" al-Qaeda và Hoa Kỳ - ta thấy ngay một sự thể thực tế là al-Qaeda muốn có chiến tranh liên tục để Hoa Kỳ thối chí rút lui trong khi chính quyền Bush lại muốn người dân Iraq đồng ý được với nhau về một nền tảng sinh hoạt chính trị, dù bất ổn thì cũng là bước đầu để tiến đến ổn định và dân chủ.
Một bên đòi xóa, một bên đòi xây. Dù không dễ, nếu Hoa Kỳ chặn được al-Qaeda hay diệt được mạng lưới của al-Zarqawi tại Iraq là sẽ cho người dân xứ này cơ hội xây dựng lại một khuôn khổ sinh hoạt khác và đồng thời đánh ngược làn sóng khủng bố trong toàn khu vực Trung Đông.
Trong hoàn cảnh ấy, việc thuyết phục ba thành phần sác tộc Iraq là Shia, Sunni và Kurd cùng ngồi thảo luận về tiến trình sinh hoạt chính trị là cần thiết, có thể hiểu được.
Cho đến nay, Hoa Kỳ đã đạt được mục tiêu ấy khi vào giờ chót, hai phe Shia và Kurd đồng ý sửa đổi một số điều khoản để thỏa mãn yêu cầu của (một số trong) phe Sunni. Kết quả là một tổ chức Sunni có ảnh hưởng là đảng Hồi giáo Iraq đã đồng ý với những nhượng bộ ấy và lậ tức bị tấn công, trong khi nhiều nhóm khác vẫn chống và kêu gọi dân Sunni bác bỏ bản Hiến pháp vào ngày 15 này.
Nếu chỉ theo dõi tình hình qua lối tường thuật của truyền thông Mỹ, như họ đã tường thuật chiến cuộc và chính trị Việt Nam thời xưa, thì mình phải nghĩ rằng Hoa Kỳ đang thua vì một số dân chúng hoặc lãnh tụ Sunni không chịu tham dự việc thảo luận và ủng hộ hiến pháp.
Sự thật có khi lại khác.
Phe Sunni không ở vào thế mạnh để có thể mãi mãi phá hoại mọi nỗ lực thảo luận chính trị. Nếu họ không tham dự và bảo dân chúng không đi bầu thì phe Shia và Kurd có thể xúc tiến điều muốn làm từ lâu là liên bang hóa Iraq. Hai phe sẽ kiểm soát hai vùng Nam-Bắc lẫn nguồn lợi tức dầu khí ở đấy, cho dân Sunni làm chủ vùng đất ít tài nguyên nhất, ở giữa. Hoa Kỳ không thể chìa lưng lãnh đạn để bảo vệ quyền lợi người Sunni hay sự thống nhất lãnh thổ cho Iraq khi chính các nhóm võ trang Sunni và khủng bố "Thánh chiến" lại nổ súng phá vỡ tiến trình thương thảo.
Thứ nữa, khi nói đến các lãnh tụ nổi loạn trong phe Sunni, người ta biết là tàn dư của đảng Baath của chế độ Sadam Hussein lại không mặn mòi gì với tình chiến hữu của khủng bố "Thánh chiến". Nếu không chịu tham gia vào việc tạm ổn định sinh hoạt chính trị, họ tạo cơ hội thắng thế cho "Thánh chiến" và tự đẩy mình ra biên. Vì vừa muốn chống Mỹ, vừa muốn ngăn đặc công "Thánh chiến", vừa đòi nhiều quyền hạn hơn để khỏi là bù nhìn của tộc Shia hoặc là tay sai của Mỹ, các lãnh tụ này cứ phân vân không dứt khoát.
Vì vậy mới có chuyện các lãnh tụ Sunni nay đồng ý mai phản đối, người ủng hộ người lại chống bản hiến pháp, mà dư luận Mỹ rối mù không hiểu vì sao. Họ càng không hiểu vì sao khủng bố "Thánh chiến" nay đang tấn công dân Sunni để phá vỡ bầu cử.
Trong khi ấy, hai phe Shia và Kurd thì biết rõ tâm tư và thực lực của họ. Nếu Iraq đi theo chế độ Liên bang, họ sẽ nắm dao đằng chuôi - và nắm cả tiền. Nếu phe Sunni không chấp nhận một thể chế liên bang mà muốn tập trung quyền lực vào chính quyền trung ương thì hai phe này cũng nắm thế mạnh trong chính quyền ấy. Vì vậy, "Thánh chiến", chuyện Hiến pháp và nội dung của nó thực ra là một nan đề cho phe Sunni.
Điều oái oăm là trong những tính toán này, phe Sunni ngày nay lại có một đồng minh là Hoa Kỳ. Chính quyền Mỹ thực sự chẳng muốn gì một chế độ liên bang với dân Shia kiểm soát cả miền Nam Iraq, có khi là hậu cứ gây rối trong cộng động Shia tại hai xứ lân bang là Kuweit và Saudi Arabia. Và còn là đầu cầu cho Iran bành trướng ảnh hưởng trong cả khu vực.
Đâm ra sau khi dựa vào dân Shia để khống chế các vùng sinh hoạt Sunni và ép các lãnh tụ Sunni phải chấp nhận sống chung, Hoa Kỳ đang mặc nhiên hợp tác với các lãnh tụ Sunni này, kể cả tàn dư của chế độ Saddam Hussein, để Iraq khỏi là một lãnh địa Shiite. Bản Hiến pháp có thể phần nào đảm bảo được điều ấy, cho dù phe Sunni cứ hay dở chứng.
Những tính toán đảo điên như vậy không là bất thường mà cũng chẳng là đặc tính của Hoa Kỳ. Điều khó là Tổng thống Bush có cái thế đủ mạnh để tiến hành việc ấy hay chăng khi tiến trình dân chủ hóa này đòi hỏi người dân phải đi bầu và mỗi lần bầu cử lại là một đợt bạo động"
Năm 1972, khi Richard Nixon thi hành một kế hoạch cũng đảo điên trong mối quan hệ tay ba, với Liên Xô và Trung Quốc, ông ta không ngờ là hơn hai năm sau đã phải từ chức vì vụ Watergate và quyền lợi Mỹ lập tức bị đe dọa khắp nơi, từ Việt Nam 1975, Mozambique 1976 đến Iraq 1979. Tổng thống Bush chưa bị khốn đốn đến mức ấy, nhưng, ông còn thế mạnh để giải trừ hai mối nguy Iran và Syria trong bài toán Iraq không" Ngay trước mắt, khi ông bị suy yếu như vậy, có phe nào tại Iraq - hay các xứ lân bang- lại dám ngầm cam kết với Mỹ hay không" Cam kết rồi, khi hữu sự thì chính quyền Bush còn khả năng thi hành những cam kết ấy không"
Chúng ta bắt đầu thấy ra một vòng luẩn quẩn.
Chính quyền Bush cần một số cam kết của ba phe trong cuộc để thành hình bản Hiến pháp và tạo dựng được một hình thức sinh hoạt chính trị nào đó tạm ổn để sang năm có thể bắt đầu nói chuyện rút quân. Nhưng muốn như vậy, sức mạnh quân sự của Mỹ ở tại đây phải là một sức mạnh đáng sợ và ý chí của ông Bush phải thực sự đáng tin. Sự suy sụp chính trị tại Hoa Kỳ - và sa sút uy tín của chính quyền ông vì Katrina, Harriet, giá xăng dầu, vì số phận của cố vấn Karl Rove, Dân biểu Cộng hòa Tom DeLayv.v… - đang làm chiến binh Mỹ tại Iraq giật mình. Họ thấy Đào cốc Lục tiên đang xé xác ông Bush ở nhà, đến độ Tổng thống phải vận động họ ủng hộ quyết định chiến đấu của ông. Khi tổ chức một cuộc thảo luận trực tuyến giữa Tổng thống với các binh lính tại Iraq, bộ Quốc phòng lại lạng quạng thế nào để gây ra ấn tượng như một vụ dàn dựng tuyên truyền!
Trong điều kiện sinh hoạt chính trị rối beng ở nhà như thế, làm sao binh lính Mỹ xây dựng nổi nền móng sinh hoạt chính trị tạm ổn cho Iraq"
Thực ra, đối phương còn bối rối gấp bội.
Trong lá điện thư dài hơn 6.300 chữ gửi cho al-Zarqawi ngày mùng chín Tháng Bảy - do Tổng nha Tình báo Quốc gia Hoa Kỳ (Directorate of National Intelligence) tiết lộ hôm 11 vừa qua - al-Zawahiri có đề ra mục tiêu chiến lược của al-Qaeda và còn nêu rõ là "Thánh chiến" phải chuẩn bị cướp chính quyền tại Iraq một khi Hoa Kỳ rút lui - như đã từng rút tại Việt Nam. Sau khi khống chế Iraq thì tiếp tục bành trướng qua Egypt, Jordan, và sẽ khai chiến với Israel!… Nhưng, từ nay đến đó, al-Zawahiri cần chi nhánh tại Iraq gửi tiền về cho trung ương vì al-Qaeda đã cạn vốn, thủ lãnh số ba (dưới Osama bin Laden và Zawahiri) đã sa lưới!
Mùng sáu tuần trước, trong bài diễn văn rất dài và mạch lạc nhất từ xưa đến nay, Tổng thống Bush cho biết quan điểm chiến lược của chính quyền ông về cuộc chiến. Ông đã thấy rõ nội dung và đòi hỏi của tình hình lẫn mục tiêu của "Thánh chiến". Dù có trễ cũng còn hơn không.
Cho đến nay, Hoa Kỳ đã thắng tại Afghanistan vì làm al-Qeada bị tê liệt đến nỗi al-Zawahiri phải than vãn và cầu viện, kể cả tiền, của chi nhánh tại Iraq và mong làm nên phép lạ ở đây.
Hoa Kỳ chưa thua tại Iraq, nhưng chỉ có thể thắng khi có ý chí bền bỉ, nhất là khi các phe Sunni bắt đầu nói chuyện và tay chân của al-Zarqawi bị truy lùng khắp nơi. Ông Bush có ý chí, nhưng cái thế và cái lực của ông ở nhà đang suy yếu đến độ nguy ngập và trở thành nguồn cổ võ cho quân khủng bố.
Sau khi tái đắc cử, Tổng thống Bush đã gây được cái vốn chính trị đủ lớn để huy động người dân vào trận thư hùng trong thời điểm gay cấn nhất. Ngày nay, sau cuộc bầu cử tháng Giêng tại Iraq và vào lúc sinh tử để tiến tới một bản hiến pháp, ông lại thấy như mình đã tiêu hao hết vốn liếng trong những chuyện bất ngờ khác. Ở tại hậu phương.
Không bực mình sao được!
(October 14, 2005)
Ngày 15, dân Iraq đi bỏ phiếu và lá phiếu có khi sẽ quyết định sự nghiệp lịch sử của Tổng thống Bush. Tuy nhiên….
Họ bỏ phiếu về một bản Hiến pháp được soạn thảo và thương thảo trong tiếng súng từ mấy tháng nay. Thật ra, sau cuộc trưng cầu dân ý Thứ Bảy này, bản Hiến pháp mới chỉ thành hiến pháp lâm thời, sẽ tạm quyết định về cuộc tổng tuyển cử được tổ chức vào ngày 15 tháng 12 để bầu ra Quốc hội. Rồi Quốc hội mới này sẽ đề cử ra một ủy ban duyệt xét lại Hiến pháp và đề nghị tu chỉnh nếu cần. Sau đấy, bản Hiến pháp được phê chuẩn và trở thành chung quyết. Nếu mọi việc xảy ra tuần tự như vậy thì sớm lắm Iraq sẽ có bản Hiến pháp thực thụ vào tháng Năm của năm tới, chừng năm tháng trước khi Hoa Kỳ có bầu cử giữa nhiệm kỳ để dân Mỹ đề cử một số thống đốc, nghị sĩ, các dân biểu và nhiều chức vụ dân cử khác
Từ nay đến đó, và trước đấy, từ tháng Giêng năm nay, mỗi lần dân Iraq được yêu cầu thực thi quyền công dân, họ phải đội nón sắt đi bầu và truyền thông Mỹ sẽ phê phán sự nghiệp của ông Bush căn cứ trên số người tham gia bầu cử. Bên cạnh các đơn vị Iraq đang được ráo riết huấn luyện và trang bị, nhiều binh lính Mỹ vẫn phải yểm trợ tiến trình dân chủ hóa đầy máu lửa này, trước sự tường thuật lệch lạc của truyền thông và phê phán gay gắt của các chính khách đối lập.
Trong suốt thời gian ấy, al-Qaeda tự chuẩn bị cho ngày Mỹ rút quân để đưa đặc công "Thánh chiến" vào nắm chính quyền tại Iraq, như lãnh tụ số hai của al-Qaeda Ayman al-Zawahiri đã nhắn gửi thủ lãnh Abu Musab al-Zarqawi tại Iraq trong lá thư vừa được Hoa Kỳ tiết lộ.
Tổng thống Bush không thể không ưu tư với sự thể đó: tình hình gay go ngoài chiến tuyến và cách đánh giá gay gắt ở hậu phương.
Dân chúng Hoa Kỳ đã có vẻ mệt mỏi với cuộc chiến họ chưa biết bao giờ mới có kết quả, hoặc mới kết thúc. Trong sự mệt mỏi ấy, dư luận chỉ quan tâm đến Iraq khi có tin tổn thất, mọi chuyện khác thảy đều là chuyện vặt. Chúng ta không muốn thụ động như vậy, nên cố tìm hiểu nhiều khía cạnh khác nhau của hồ sơ này.
Chỉ vì nếu Tổng thống Bush tuột tay tại Iraq, thế giới, kể cả Hoa Kỳ, sẽ lâm đại họa.
Hoa Kỳ đang có đội quân viễn chinh - và tốn kém rất nhiều - tại Iraq. Tổng thống Bush chọn chiến trường này làm nơi thử thách và chứng minh ý chí của Hoa Kỳ. Dù có vụng về giải thích lý do tham chiến là vì võ khí tàn sát, ông tính không sai. Khủng bố al-Qaeda cũng chọn nơi này là thí điểm xây dựng một vương quốc được "Thánh chiến" (xin hiểu là khủng bố, là "Hồi giáo Phát xít") lãnh đạo theo giáo luật sharia khắt khe và lạc hậu của đạo Hồi.
Bị đẩy lui và tê liệt tại Afghanistan, al-Qaeda phải thắng tại Iraq, nếu không thì tan rã.
Tại Iraq, Hoa Kỳ phải đối đầu với các nhóm nổi loạn thuộc tộc Sunni vì họ chống lại sự hiện hữu của quan đội ngoại quốc - ngày càng yếu và càng ít - và nhất là các tay khủng bố mệnh danh "Thánh chiến", chủ yếu hoạt động trong vùng sinh hoạt của dân Sunni.
Tại Iraq, một cường quốc khác cũng có mặt, là Iran, muốn nhân cơ hội này yểm trợ tộc Shia để bành trướng ảnh hưởng hoặc ít ra góp phần xây dựng một chế độ Shia thân Tehran. Tại Iraq, Hoa Kỳ còn phải kiểm soát vùng biên giới với Syria, hậu cứ của các nhóm nổi loạn Sunni và nhất là đường xâm nhập của đặc công "Thánh chiến". Bên trong Iraq, Hoa Kỳ phải xây dựng được một nền móng sinh hoạt chính trị, nếu chưa dân chủ hoặc vẫn còn đầy bất ổn thì ít ra cũng bớt đổ máu, hầu một số đơn vị Mỹ có thể trở về.
Khi nhắc lại mục tiêu đôi bên - "Thánh chiến" al-Qaeda và Hoa Kỳ - ta thấy ngay một sự thể thực tế là al-Qaeda muốn có chiến tranh liên tục để Hoa Kỳ thối chí rút lui trong khi chính quyền Bush lại muốn người dân Iraq đồng ý được với nhau về một nền tảng sinh hoạt chính trị, dù bất ổn thì cũng là bước đầu để tiến đến ổn định và dân chủ.
Một bên đòi xóa, một bên đòi xây. Dù không dễ, nếu Hoa Kỳ chặn được al-Qaeda hay diệt được mạng lưới của al-Zarqawi tại Iraq là sẽ cho người dân xứ này cơ hội xây dựng lại một khuôn khổ sinh hoạt khác và đồng thời đánh ngược làn sóng khủng bố trong toàn khu vực Trung Đông.
Trong hoàn cảnh ấy, việc thuyết phục ba thành phần sác tộc Iraq là Shia, Sunni và Kurd cùng ngồi thảo luận về tiến trình sinh hoạt chính trị là cần thiết, có thể hiểu được.
Cho đến nay, Hoa Kỳ đã đạt được mục tiêu ấy khi vào giờ chót, hai phe Shia và Kurd đồng ý sửa đổi một số điều khoản để thỏa mãn yêu cầu của (một số trong) phe Sunni. Kết quả là một tổ chức Sunni có ảnh hưởng là đảng Hồi giáo Iraq đã đồng ý với những nhượng bộ ấy và lậ tức bị tấn công, trong khi nhiều nhóm khác vẫn chống và kêu gọi dân Sunni bác bỏ bản Hiến pháp vào ngày 15 này.
Nếu chỉ theo dõi tình hình qua lối tường thuật của truyền thông Mỹ, như họ đã tường thuật chiến cuộc và chính trị Việt Nam thời xưa, thì mình phải nghĩ rằng Hoa Kỳ đang thua vì một số dân chúng hoặc lãnh tụ Sunni không chịu tham dự việc thảo luận và ủng hộ hiến pháp.
Sự thật có khi lại khác.
Phe Sunni không ở vào thế mạnh để có thể mãi mãi phá hoại mọi nỗ lực thảo luận chính trị. Nếu họ không tham dự và bảo dân chúng không đi bầu thì phe Shia và Kurd có thể xúc tiến điều muốn làm từ lâu là liên bang hóa Iraq. Hai phe sẽ kiểm soát hai vùng Nam-Bắc lẫn nguồn lợi tức dầu khí ở đấy, cho dân Sunni làm chủ vùng đất ít tài nguyên nhất, ở giữa. Hoa Kỳ không thể chìa lưng lãnh đạn để bảo vệ quyền lợi người Sunni hay sự thống nhất lãnh thổ cho Iraq khi chính các nhóm võ trang Sunni và khủng bố "Thánh chiến" lại nổ súng phá vỡ tiến trình thương thảo.
Thứ nữa, khi nói đến các lãnh tụ nổi loạn trong phe Sunni, người ta biết là tàn dư của đảng Baath của chế độ Sadam Hussein lại không mặn mòi gì với tình chiến hữu của khủng bố "Thánh chiến". Nếu không chịu tham gia vào việc tạm ổn định sinh hoạt chính trị, họ tạo cơ hội thắng thế cho "Thánh chiến" và tự đẩy mình ra biên. Vì vừa muốn chống Mỹ, vừa muốn ngăn đặc công "Thánh chiến", vừa đòi nhiều quyền hạn hơn để khỏi là bù nhìn của tộc Shia hoặc là tay sai của Mỹ, các lãnh tụ này cứ phân vân không dứt khoát.
Vì vậy mới có chuyện các lãnh tụ Sunni nay đồng ý mai phản đối, người ủng hộ người lại chống bản hiến pháp, mà dư luận Mỹ rối mù không hiểu vì sao. Họ càng không hiểu vì sao khủng bố "Thánh chiến" nay đang tấn công dân Sunni để phá vỡ bầu cử.
Trong khi ấy, hai phe Shia và Kurd thì biết rõ tâm tư và thực lực của họ. Nếu Iraq đi theo chế độ Liên bang, họ sẽ nắm dao đằng chuôi - và nắm cả tiền. Nếu phe Sunni không chấp nhận một thể chế liên bang mà muốn tập trung quyền lực vào chính quyền trung ương thì hai phe này cũng nắm thế mạnh trong chính quyền ấy. Vì vậy, "Thánh chiến", chuyện Hiến pháp và nội dung của nó thực ra là một nan đề cho phe Sunni.
Điều oái oăm là trong những tính toán này, phe Sunni ngày nay lại có một đồng minh là Hoa Kỳ. Chính quyền Mỹ thực sự chẳng muốn gì một chế độ liên bang với dân Shia kiểm soát cả miền Nam Iraq, có khi là hậu cứ gây rối trong cộng động Shia tại hai xứ lân bang là Kuweit và Saudi Arabia. Và còn là đầu cầu cho Iran bành trướng ảnh hưởng trong cả khu vực.
Đâm ra sau khi dựa vào dân Shia để khống chế các vùng sinh hoạt Sunni và ép các lãnh tụ Sunni phải chấp nhận sống chung, Hoa Kỳ đang mặc nhiên hợp tác với các lãnh tụ Sunni này, kể cả tàn dư của chế độ Saddam Hussein, để Iraq khỏi là một lãnh địa Shiite. Bản Hiến pháp có thể phần nào đảm bảo được điều ấy, cho dù phe Sunni cứ hay dở chứng.
Những tính toán đảo điên như vậy không là bất thường mà cũng chẳng là đặc tính của Hoa Kỳ. Điều khó là Tổng thống Bush có cái thế đủ mạnh để tiến hành việc ấy hay chăng khi tiến trình dân chủ hóa này đòi hỏi người dân phải đi bầu và mỗi lần bầu cử lại là một đợt bạo động"
Năm 1972, khi Richard Nixon thi hành một kế hoạch cũng đảo điên trong mối quan hệ tay ba, với Liên Xô và Trung Quốc, ông ta không ngờ là hơn hai năm sau đã phải từ chức vì vụ Watergate và quyền lợi Mỹ lập tức bị đe dọa khắp nơi, từ Việt Nam 1975, Mozambique 1976 đến Iraq 1979. Tổng thống Bush chưa bị khốn đốn đến mức ấy, nhưng, ông còn thế mạnh để giải trừ hai mối nguy Iran và Syria trong bài toán Iraq không" Ngay trước mắt, khi ông bị suy yếu như vậy, có phe nào tại Iraq - hay các xứ lân bang- lại dám ngầm cam kết với Mỹ hay không" Cam kết rồi, khi hữu sự thì chính quyền Bush còn khả năng thi hành những cam kết ấy không"
Chúng ta bắt đầu thấy ra một vòng luẩn quẩn.
Chính quyền Bush cần một số cam kết của ba phe trong cuộc để thành hình bản Hiến pháp và tạo dựng được một hình thức sinh hoạt chính trị nào đó tạm ổn để sang năm có thể bắt đầu nói chuyện rút quân. Nhưng muốn như vậy, sức mạnh quân sự của Mỹ ở tại đây phải là một sức mạnh đáng sợ và ý chí của ông Bush phải thực sự đáng tin. Sự suy sụp chính trị tại Hoa Kỳ - và sa sút uy tín của chính quyền ông vì Katrina, Harriet, giá xăng dầu, vì số phận của cố vấn Karl Rove, Dân biểu Cộng hòa Tom DeLayv.v… - đang làm chiến binh Mỹ tại Iraq giật mình. Họ thấy Đào cốc Lục tiên đang xé xác ông Bush ở nhà, đến độ Tổng thống phải vận động họ ủng hộ quyết định chiến đấu của ông. Khi tổ chức một cuộc thảo luận trực tuyến giữa Tổng thống với các binh lính tại Iraq, bộ Quốc phòng lại lạng quạng thế nào để gây ra ấn tượng như một vụ dàn dựng tuyên truyền!
Trong điều kiện sinh hoạt chính trị rối beng ở nhà như thế, làm sao binh lính Mỹ xây dựng nổi nền móng sinh hoạt chính trị tạm ổn cho Iraq"
Thực ra, đối phương còn bối rối gấp bội.
Trong lá điện thư dài hơn 6.300 chữ gửi cho al-Zarqawi ngày mùng chín Tháng Bảy - do Tổng nha Tình báo Quốc gia Hoa Kỳ (Directorate of National Intelligence) tiết lộ hôm 11 vừa qua - al-Zawahiri có đề ra mục tiêu chiến lược của al-Qaeda và còn nêu rõ là "Thánh chiến" phải chuẩn bị cướp chính quyền tại Iraq một khi Hoa Kỳ rút lui - như đã từng rút tại Việt Nam. Sau khi khống chế Iraq thì tiếp tục bành trướng qua Egypt, Jordan, và sẽ khai chiến với Israel!… Nhưng, từ nay đến đó, al-Zawahiri cần chi nhánh tại Iraq gửi tiền về cho trung ương vì al-Qaeda đã cạn vốn, thủ lãnh số ba (dưới Osama bin Laden và Zawahiri) đã sa lưới!
Mùng sáu tuần trước, trong bài diễn văn rất dài và mạch lạc nhất từ xưa đến nay, Tổng thống Bush cho biết quan điểm chiến lược của chính quyền ông về cuộc chiến. Ông đã thấy rõ nội dung và đòi hỏi của tình hình lẫn mục tiêu của "Thánh chiến". Dù có trễ cũng còn hơn không.
Cho đến nay, Hoa Kỳ đã thắng tại Afghanistan vì làm al-Qeada bị tê liệt đến nỗi al-Zawahiri phải than vãn và cầu viện, kể cả tiền, của chi nhánh tại Iraq và mong làm nên phép lạ ở đây.
Hoa Kỳ chưa thua tại Iraq, nhưng chỉ có thể thắng khi có ý chí bền bỉ, nhất là khi các phe Sunni bắt đầu nói chuyện và tay chân của al-Zarqawi bị truy lùng khắp nơi. Ông Bush có ý chí, nhưng cái thế và cái lực của ông ở nhà đang suy yếu đến độ nguy ngập và trở thành nguồn cổ võ cho quân khủng bố.
Sau khi tái đắc cử, Tổng thống Bush đã gây được cái vốn chính trị đủ lớn để huy động người dân vào trận thư hùng trong thời điểm gay cấn nhất. Ngày nay, sau cuộc bầu cử tháng Giêng tại Iraq và vào lúc sinh tử để tiến tới một bản hiến pháp, ông lại thấy như mình đã tiêu hao hết vốn liếng trong những chuyện bất ngờ khác. Ở tại hậu phương.
Không bực mình sao được!
(October 14, 2005)
Gửi ý kiến của bạn
