Nhiều người xin tị nạn ở Mỹ đang kẹt cứng vì hồ sơ bị đóng, giấy phép làm việc bị hủy và chưa rõ hướng đi tiếp theo. Hoặc là họ ra trình diện ICE và có cơ nguy bị bắt giam; hoặc sống vất vưởng, không giấy tờ, luôn bất an vì không biết khi nào thì sẽ bị bố ráp, bắt giam. (Nguồn: pixabay.com)
Chính quyền Trump đang tước bỏ quyền được bảo vệ của một số đương đơn xin tị nạn, kể cả những trường hợp đã nộp đơn từ năm 2019.
Theo NPR, hàng chục di dân trên khắp Hoa Kỳ đã nhận thư từ Sở Di Trú và Công Dân (USCIS), thuộc Bộ Nội An, thông báo hồ sơ xin tị nạn của họ đã bị bác bỏ.
Thư giải thích rằng các đương đơn này (phần lớn vào Mỹ từ năm 2019 đến 2022) chưa từng trải qua buổi phỏng vấn credible fear (có lo sợ hợp lý) bắt buộc tại biên giới. Đây là cuộc phỏng vấn do viên chức tị nạn tiến hành ngay khi đương sự vừa đến Mỹ hoặc đang bị tạm giữ, để họ có thể kể rõ nỗi sợ bị đàn áp hoặc hành hạ nếu bị buộc trở về quê nhà.
Các chuyên gia cho biết, kể từ khi đại dịch COVID-19 bùng phát, số lượng người vượt biên tăng mạnh; tình trạng này xảy ra từ cuối nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump và kéo dài qua thời Tổng thống Biden. Nhưng trong thời gian đó, Hoa Kỳ không có đủ viên chức tị nạn để thực hiện phỏng vấn credible fear cho tất cả những người này, nên nhiều hồ sơ bị thiếu bước duyệt xét bắt buộc. Giờ đây, dường như chính quyền Trump đang bác bỏ những hồ sơ như vậy, buộc họ làm lại toàn bộ thủ tục đã theo đuổi nhiều năm.
Đợt bác bỏ đơn xin tị nạn lần này là bước đi mới nhất của chính phủ Trump nhằm tước bỏ quyền được bảo vệ của những người nhập cư lâu năm. Trong vài tháng qua, chính quyền đã thu hẹp các phương thức xin tị nạn, tăng chi phí nộp đơn và hiện đang rà soát hồ sơ đã nộp và bác bỏ nếu thiếu bất kỳ phần nào. Cùng lúc đó, khi chính quyền mở rộng phạm vi bắt giữ, giam giữ và trục xuất, giới luật gia lo ngại những người đã và đang chờ phỏng vấn tị nạn nhiều năm có cơ nguy bị cuốn vào các chiến dịch trục xuất hàng loạt.
Tị nạn là quy chế bảo vệ dành cho những người đã rời khỏi quốc gia của mình và hiện đang ở trong lãnh thổ Hoa Kỳ hoặc tại cửa khẩu. Khi nộp đơn xin tị nạn, đương đơn sẽ được cấp giấy phép làm việc, đi làm, đóng thuế và có thể ghi danh đi học trong thời gian chờ duyệt xét hồ sơ.
Luật sư di trú Michelle Marty Rivera, đang đại diện cho nhiều thân chủ bị ảnh hưởng, cho biết: “Nói trắng ra là quý vị đang biến những người có giấy tờ hợp lệ thành người không giấy tờ, trong khi họ đã ở đây rồi. Tước bỏ giấy phép làm việc, tức là tước bỏ quyền được cư trú và được bảo vệ, rồi buộc họ phải ra trình diện ICE.”
Các luật gia cho biết, một số trường hợp ngay khi vừa nhập cảnh đã bị xếp diện “trục xuất khẩn” (expedited removal), dành cho người ở Hoa Kỳ dưới hai năm.
Khi được hỏi về việc bác bỏ hồ sơ xin tị nạn, phát ngôn viên USCIS Matthew Tragesser cho biết nếu khi rà soát hồ sơ, USCIS nhận thấy ICE hoặc CBP đã xếp đương đơn vào diện “trục xuất khẩn,” họ sẽ tự động đóng hồ sơ đó lại vì không có thẩm quyền giải quyết.
“Đây là quy trình đã được áp dụng từ lâu, không phải mới,” Tragesser nói. Theo quy định của USCIS, buổi phỏng vấn credible fear là bước bắt buộc để đưa một người ra khỏi diện trục xuất khẩn, rồi họ mới được phép nộp đơn xin tị nạn.
“Phỏng vấn nỗi sợ đáng tin cậy được xem như công cụ sàng lọc. Ai vượt qua được vòng này mới có thể bước vào quy trình xin tị nạn,” Morgan Bailey, cựu viên chức USCIS từng phục vụ dưới thời cả Trump và Biden, giải thích. Ông cũng nói thêm rằng trong 15 năm qua, USCIS chưa bao giờ có đủ nhân lực giải quyết hết số trường hợp cần phỏng vấn. “Nhân lực thì ít ỏi, công việc thì chồng chất ngày càng nhiều.” Theo các luật gia di trú, mọi ảnh hưởng và thiệt thòi từ tình trạng này đều do di dân gánh chịu.
Bộ máy hành chính: “hành” là “chính”
Theo NPR, từ tháng 7, nhiều đương đơn tị nạn đã nhận thư từ USCIS với nội dung đình chỉ toàn bộ quy trình giải quyết hồ sơ. Nội dung trong mỗi thư lại khác nhau: có thư thì yêu cầu chờ ICE sắp xếp lịch phỏng vấn credible fear; có thư lại bảo phải tự đến ICE xin đặt lịch, và có thư chẳng hề nói rõ gì thêm.
Luật sư Maria Florencia Garcia có một thân chủ nhập cảnh qua biên giới phía nam, ban đầu bị xếp diện trục xuất khẩn nhưng được thả vào Hoa Kỳ trước khi có buổi phỏng vấn. Garcia nói: “Ban đầu có lịch phỏng vấn nhưng bị hủy. Chúng tôi nhiều lần xin lại mà không được. Dù vậy, chúng tôi vẫn nộp đơn xin tị nạn vì luật buộc phải làm trong vòng một năm kể từ ngày vào Mỹ. Nay anh lại nhận thư báo hồ sơ bị bác bỏ. Anh ấy không được đi làm, cũng không thể xin gia hạn giấy phép làm việc. Cách duy nhất là đến ICE, trình bày nỗi sợ bị trả về, nhưng gần như chắc chắn là sẽ bị giam giữ.”
Luật sư di trú Arno Lemus cho rằng chính quyền Trump nhiệm kỳ hai đang tìm cách tái phân loại một nhóm đương đơn xin tị nạn, phần lớn là những người đến Mỹ trong thời Biden. Ông cho biết: “Khi đặt chân đến Hoa Kỳ, chính quyền bảo họ làm thế nào thì họ thực hiện đúng như vậy. Và giờ chính phủ kêu là muốn xét lại từ đầu.”
Lemus đồng ý với USCIS rằng phỏng vấn nỗi sợ đáng tin là bước bắt buộc phải làm trước khi nộp đơn xin tị nạn, và đây không phải là chính sách mới. Nhưng vấn đề là có nhiều người đã chờ tới sáu năm mà hồ sơ vẫn chưa được xét.
“Họ đã được cho vào Mỹ, đã sống tại đây nhiều năm, đóng thuế, có công việc ổn định và không ít người còn bỏ vốn đầu tư,” Lemus nói.
Cơ nguy bị giam giữ cao hơn bao giờ hết
Mùa hè năm 2025, chính quyền Trump công bố chính sách mới: bất kỳ ai nhập cảnh bất hợp pháp đều phải bị giam giữ ngay lập tức, không cho tại ngoại, trong suốt thời gian chờ giải quyết hồ sơ. Các luật gia di trú lo ngại quy định này khiến những đương đơn đang chờ phỏng vấn tị nạn có thể bị bắt nếu họ đến ICE để đặt lịch phỏng vấn credible fear.
Garcia cho biết: “Không còn lòng tin. Quá nhiều điều mông lung, bất định khiến họ sợ hãi. Nỗi sợ ấy khiến họ buông bỏ, bất kể có cơ hội thắng hay không. Họ không muốn liều.”
Bên cạnh đó, ICE đã tăng cường bắt người ngay tại tòa án di trú, và tổ chức bố ráp tại nơi làm việc, khiến nhiều người sống trong hoang mang, lúc nào cũng nơm nớp lo sợ.
“Đến tòa – bị bắt; tới ICE – bị bắt; đi làm – bị bắt; nộp đơn xin tị nạn – thì hồ sơ bị sai ngay từ đầu. Làm gì cũng không đúng, không được. Không còn đường lui,” Lemus nói.
VB biên dịch
Nguồn: “Asylum-seekers thought they were following the rules. Now some are told to start over” được đăng trên trang NPR.org.
Gửi ý kiến của bạn
