Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Ông Đồ: Cảm Thức Về Thời Gian Và Nỗi Niềm Dâu Bể

13/01/200100:00:00(Xem: 7265)
Ông đồ

Mỗi năm hoà đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bầy mực tàu giấy đỏ
Bên phố đông người qua.

Bao nhiêu người thuê viết
Tấm tắc ngợi khen tài:
"Hoa tay thảo những nét
Như phượng múa rồng bay".

Nhưng mỗi năm, mỗi vắng
Người thuê viết nay đâu"
Giấy đỏ buồn không thắm;
Mực đọng trong nghiên sầu...

Ông đồ vẫn ngồi đấy
Qua đường không ai hay.
Lá vàng rơi trên giấy,
Ngoài giời mưa bụi bay.

Năm nay đào lại nở,
Không thấy ông đồ xưa.
Những người muôn năm cũ...
Hồn ở đâu bây giờ"

Vũ Đình Liên

==


Cách đây hơn nửa thế kỷ, trong những dòng phê bình dành cho Vũ Đình Liên, Hoài Thanh đã gọi bài thơ Ông đồ là một kiệt tác. Ông cho rằng hai nguồn thi cảm chính của Vũ Đình Liên khi sáng tác bài thơ bất hủ này là tình thương người và lòng hoài cổ. Tác giả thương những cảnh thân tàn ma dại và có lòng nhớ nhung dành cho những cảnh cũ người xưa. Có lần hai nguồn thi cảm ấy đã gặp nhau và để lại cho chúng ta một bài thơ kiệt tác: "Ông đồ".

Ý kiến của Hoài Thanh đã như một khuyên son điểm vào thi nghiệp nhà thơ Vũ Đình Liên. Và thời gian ngày càng chứng tỏ nhà phê bình của chúng ta rất tinh tường nhạy cảm. Nhưng vì sao hôm nay chúng ta laị vẫn loay hoay trở lại cái công việc mà Hoài Thanh đã làm, nhẹ nhàng lật một di vật xưa, soi ngắm dò tìm" Tại sao Ông đồ của Vũ Đình Liên mà không là một bài thơ nào khác" Tôi tự hỏi và cảm giác thấy đây không hề là sự lựa chọn ngẫu nhiên. "Đập cổ kính ra tìm lấy bóng"... Phải chăng, anh, chị, tôi, chúng ta đang đi tìm bóng dáng mình ở mảnh kính Ông đồ"

Hình dung bài thơ như một bộ phim quay chậm. Bốn khổ thơ đầu là những cận cảnh: không gian không thay đổi mà chỉ có những biến thái nhỏ, thời gian xoay chuyển từng năm. Khổ cuối, một nửa là cận cảnh:

Năm nay đào lại nở
Không thấy ông đồ xưa

Nhân vật chính đã biến mất, cuối cùng phim dừng lại rất lâu ở một nền lồng lộng đầy mây trắng:

Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ"

Vũ Đình Liên đã tiết kiệm lời thơ đến mức tối đa để sự vật tự lên tiếng - và đó là một đặc trưng của ngôn ngữ điện ảnh: vì thế những ấn tượng đập vào mắt người đọc rất nhanh, cộng với chiều sâu của vấn đề, bài thơ đã để lại một ngân vang sâu thẳm. Thể ngũ ngôn không mới trong lịch sử thi ca Việt Nam, mà ngược lại. Trong giai đoạn văn học 1932-1945, nhiều nhà thơ đã dùng thể này và thật lạ, hầu hết đó là những bài thơ hay. Vũ Đình Liên không chuyên về thơ ngũ ngôn, nhưng với Ông đồ ông đã chọn một thể loại tối ưu. Những câu thơ tả chân ngắn, khách quan vô tình, như những giọt mưa rơi đều đặn, gieo vào lòng ta một nỗi buồn âm thầm, thấm thía.

Vũ Đình Liên tâm sự với Hoài Thanh về bài thơ Ông đồ: "Ông chính là cái di tích tiều tụy đáng thương của một thời tàn", ông đã cắt nghĩa tác phẩm của mình nghiêng về cảm quan xã hội. Ở khía cạnh này, Ông đồ cũng đã đánh động trong chúng ta nhiều tâm trạng: nỗi buồn hoài cổ, sự tiếc nuối quá khứ vàng son, lòng thương xót về số phận hẩm hiu của những nhà nho... và cũng đã gợi ra cho chúng ta nhiều vấn đề: bi kịch của sự gặp gỡ Đông Tây, sự suy vong và cáo chung của giai đoạn lịch sử, sự khép lại vĩnh viễn của một thời đại, sự biến mất của một lớp người...

Viết đến đây tôi lại nhớ tới bài Tự khắc, hình ảnh của Tản Đà với những dòng thơ rao trên báo đầy xót xa:

Nguyễn Khắc Hiếu - Tản Đà!
Nay mai sắp ở Hà
Nay mai sắp ở Hà
Đàn ông và đàn bà
Nhiều ít tùy ở khách
Hậu bạc kể chi mà.

Tôi cũng lại liên tưởng đến dòng tiểu luận đầy cảm thán của Đinh Gia Trinh trên Thanh Nghị ngày nào: "Cách đây ít năm, ở nhiều xóm thôn quê có những kẻ gánh bồ đi mua sách Nho cũ. Tiếng rao của họ như tiếng than của một nền học thuật đang hấp hối, và kẻ tư lự dõi theo bóng họ trên đường đất, đã có cái cảm giác như thấy họ đem một chút tinh hoa của đất nước đến một nghĩa địa nào xa xôi".

Ông đồ là hình ảnh của những nhà Nho đã đầu hàng thời thế, chấp nhận nhập cuộc vào nền kinh tế thị trường, "bán chữ thánh hiền". Nhưng tiếc thay, sự nhập cuộc này đã quá muộn màng. Chữ Hán, phương tiện cao quý chuyên chở đạo thánh hiền, từng thiêng liêng một thời, đã chịu nhận làm một thứ hàng hoá không hơn không kém, thế mà vẫn không thể tồn tại lâu dài. Trước cơn lốc của thời đại, họ như những hạt bụi nhỏ bị thổi giạt vào quá khứ.

Điểm chính của cảm quan xã hội trong bài thơ Ông đồ là cảm xúc về sự bể dâu: "Thương hải biến vi tang điền". Chính ở đây Vũ Đình Liên đã gặp gỡ Tú Xương trong bài thơ Sông lấp:

Sông kia rày đã nên đồng
Chỗ làm nhà cửa, chỗ trồng ngô khoai
Đêm nghe tiếng ếch bên tai
Giật mình còn tưởng tiếng ai gọi đò

Và cũng từ đây, Vũ Đình Liên đã có điểm tựa để bước sang cảm thức về thời gian: một cảm quan triết lý. Với Ông đồ, Vũ Đình Liên không xuất phát từ ý niệm hay biểu tượng. Ông khởi đi từ cảnh đời có thực. Ông đã tải những gì mà giác quan ông ghi nhận được, hoàn toàn chân xác, không hề tô vẽ. Chúng ta thấy mỗi chữ mỗi câu, mỗi đoạn đều cụ thể và giản dị, nhưng lạ thay, khi kết thành nguyên khối lại tạo nên sức vang, lại thành biểu tượng của vũ trụ và sự biến dịch đời người.

Qua bài thơ Ông Đồ, người đọc nhận thức được giòng thời gian vũ trụ cứ luân chuyển một cách vô tình:

Mỗi năm hoa đào nở
...
Năm nay đào lại nở

Hoa đào nở là biểu tượng của một thời khắc mới, mỗi năm là sự lặp đi lặp lại và đã đi theo một chu kỳ khép kín bất biến. Trái lại, giòng thời gian của đời người lại không khép kín, mà là "nhất khứ bất phục phản" (một đi không trở lại). Vì thế, tác giả khi "không thấy ông đồ xưa", đã phải tự hỏi:

Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ"

Đặt cái vĩnh hằng của thiên nhiên bên cạnh cái nhất thời của kiếp người, đặt cái thời gian khách quan bất tận của vũ trụ, của tự nhiên, bên cạnh cái thời gian đời người hữu hạn, Vũ Đình Liên đã làm nổi lên cái bi kịch lớn nhất của kiếp người: sự ngắn ngủi của đời người trong niềm tuyệt vọng tìm đến sự vĩnh cữu.

Phải chăng nhờ ở ý nghĩa triết lý này, Ông đồ của Vũ đình Liên đã có thể được tiếp nhận một cách vô biên, không hề bị ràng buộc bởi một hoàn cảnh xã hội, hay một sắc thái tư duy chính trị nào. Vì vậy, bài thơ Ông Đồ có thể đến với tất cả mọi người, mọi sự sống trên hành tinh chúng ta...

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Một tuyệt phẩm thi ca gồm những bài thơ dị thường chưa bao giờ xuất hiện bất cứ đâu, viết bởi một thi sĩ dị thường. Tựa: Tuệ Sỹ Ba ngôn ngữ: Việt - Anh - Nhật Dịch sang tiếng Anh: Nguyễn Phước Nguyên Dịch sang tiếng Nhật: G/s Bùi Chí Trung Biên tập: Đào Nguyên Dạ Thảo
Mùa thu là cơ hội bước sang trang mới khi nhiệt độ bắt đầu dịu lại. Trong mùa này, người dân California không cần mở điều hòa không khí lớn hết cỡ và cũng còn quá sớm để lo chạy máy sưởi.
Garden Grove xin mời cộng đồng tham gia chương trình đóng góp tặng quà cuối năm nhằm mang lại niềm vui, hy vọng và giúp đỡ cho những trẻ em địa phương không có quà trong mùa lễ Noel.
Ngồi niệm Phật miên man, dù cố tâm vào Phật hiệu nhưng hôm nay vẫn không sao “ nhập” được, đầu óc nó cứ văng vẳng lời anh nó lúc sáng: - Tu hú chứ tu gì mầy!
Một đường dây buôn người bán qua TQ do một phụ nữ Việt là nạn nhân buôn người trước đây tổ chức vừa bị phát hiện và bắt 2 người tại tỉnh Nghệ An, miền Trung Việt Nam, theo bản tin hôm 5 tháng 12 của Báo Dân Trí cho biết.
Điều trần luận tội đầu tiên của Ủy Ban Tư Pháp Hạ Viện đã nhanh chóng nổ ra cuộc đấu đá nội bộ đảng phái hôm Thứ Tư, 4 tháng 12 năm 2019, khi các nhà Dân Chủ cáo buộc rằng Tổng Thống Donald Trump phải bị truất phế khỏi chức vụ vì tranh thủ sự can thiệp của nước ngoài vào cuộc bầu cử ở Hoa Kỳ và đảng Cộng Hòa giận dữ vặn lại không có căn cứ cho hành động quyết liệt như vậy.
Đó là cuộc khảo sát của công ty tài chánh WalletHub đối với 182 thành phố khắp Hoa Kỳ, để xếp thứ tự an toàn nhất cho tới bất an nhất. Cuộc nghiên cứu dựa trên 41 thước đo liên hệ tới an toàn
Cảnh sát đã bắn chết một người đàn ông cầm dao tại El Monte, Nam California hôm Thứ Hai.
Một phần thưởng 50,000 đô la được đưa ra để bắt một người đàn ông của thành phố Burnaby đã bị truy nã trước đây vì tội rửa tiền như một phần của nhóm tội phạm có tổ chức người Việt Nam hoạt động tại Canada và Hoa Kỳ.
DB Rick Miller thuộc Đảng Cộng Hòa, đại diện khu vực Sugar Land, đã bị phản ứng gay gắt sau khi ông chụp mũ các đối thủ tranh ghế ông chỉ vì họ là người Mỹ gốc Á trong địa hạt đông ngưởi gốc Á.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Các đồng minh và cộng sự thân thiết của Tổng thống Mỹ Donald Trump bị cáo buộc đã thu hàng chục nghìn USD từ những người xin ông ân xá.
Khảo sát từ trang CNN cho thấy, tổng thống Donald Trump sẽ kết thúc nhiệm kỳ với tỷ lệ ủng hộ thấp nhất trong 4 năm qua
Trung tâm thủ đô Washington bị phong tỏa sau vụ bạo loạn ở Quốc hội và nguy cơ bạo lực gia tăng tại lễ nhậm chức của ông Biden.
Tổng thống đắc cử Joe Biden dự kiến sẽ công bố đề xuất gói kích thích 1.900 tỷ USD nhằm khôi phục kinh tế Mỹ, tăng tốc phản ứng với đại dịch
Theo thông báo mới của Intel, CEO Bob Swan sẽ từ chức vào ngày 15/02/2021 và được thay thế bởi Pat Gelsinger, CEO đương nhiệm của VMWare.