Xơ gan và những bịnh gan khác ngày càng gia tăng, rượu không phải là nguyên nhân duy nhất, mà cách sống là nguyên nhân quan trọng không kém. (Nguồn:Unplash)
Bệnh gan đang trở nên phổ biến hơn ở các nước phương Tây. Tại Thụy Điển, ước tính có khoảng một triệu người mắc bệnh gan nhiễm mỡ. Gan nhiễm mỡ, đúng như tên gọi có nghĩa là gan tích tụ mỡ, không gây ra bất kỳ triệu chứng nào. Vì vậy, hầu hết người bịnh không biết rằng họ có chất béo tích tụ, mà ở một số người cuối cùng có thể phát triển thành xơ gan và ung thư gan. Một nghiên cứu ở Thụy Điển cho thấy số người mắc bịnh gan nhiễm mỡ ngày càng gia tăng.
Trước đây gan nhiễm mỡ chủ yếu được cho là chỉ liên quan đến lạm dụng rượu. Nhưng điều đó không còn hoàn toàn đúng nữa.
”Gan nhiễm mỡ thường do thừa cân, béo phì và tiểu đường tuýp 2”, Hannes Hagström, phó giáo sư và bác sĩ tại Bệnh viện Đại học Karolinska, Thụy điển cho biết.
Cho đến nay vẫn chưa rõ có bao nhiêu người mắc bệnh gan. Hannes Hagström cùng với một số nhà nghiên cứu đã lần đầu tiên phát hiện ra có bao nhiêu người bị ảnh hưởng hoặc tử vong vì bệnh gan trong khoảng thời gian 15 năm. Nghiên cứu bao gồm dân số trưởng thành và dựa trên dữ liệu từ Sổ đăng ký bệnh nhân, Sổ đăng ký nguyên nhân tử vong và Sổ đăng ký ung thư trong những năm 2005-2019.
Nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Dịch tễ học Châu Âu cho thấy một số bệnh gan nghiêm trọng đang gia tăng ở Thụy Điển. Gan nhiễm mỡ và xơ gan, không phải do uống rượu, đã tăng lần lượt là 217% và 87% trong thời gian điều tra. Năm 2019, có 1.559 người trưởng thành được chẩn đoán mắc bệnh gan nhiễm mỡ và 1.926 người được chẩn đoán mắc bệnh xơ gan.
”Đó là một sự gia tăng lớn hơn chúng tôi mong đợi. Nhưng đại đa số người bị gan nhiễm mỡ đều không biết điều này.”
Đồng thời, bệnh xơ gan do rượu đã tăng 47% và số ca ung thư gan đã tăng 34% trong 15 năm.
Điều khiến các nhà nghiên cứu lo lắng nhất trong nghiên cứu này là ngày càng có nhiều người chết vì bệnh gan. Năm 2019, khoảng 1.700 người chết vì bệnh gan, tương ứng với 1,9% tổng số ca tử vong trong năm đó. Hầu hết chết vì tổn thương gan do gan nhiễm mỡ hoặc rượu. Nghiên cứu trước đây của Thụy Điển cho thấy ngay cả gan nhiễm mỡ nhẹ cũng làm tăng nguy cơ tử vong sớm.
”Ví dụ, ở Anh, người ta đã báo cáo rằng bệnh gan sẽ sớm vượt qua bệnh tim mạch để trở thành nguyên nhân gây tử vong phổ biến nhất ở những người trong độ tuổi lao động”, Hannes Hagström cho biết.
Theo Hannes Hagström, béo phì ngày càng trở nên phổ biến ở trẻ em và thanh thiếu niên, tình trạng gan nhiễm mỡ ngày càng gia tăng ở giới trẻ, một điều trước đây rất bất thường.
Bác sĩ nhi khoa và nhà nghiên cứu bệnh béo phì Claude Marcus gặp gỡ những người trẻ mắc bệnh gan nhiễm mỡ hàng tuần.
”Theo chương trình chăm sóc quốc gia mới, chúng tôi phải lấy mẫu gan nhiễm mỡ từ 9 tuổi. Đứa nhỏ nhất tính đến thời điểm hiện tại có lẽ đã 6-7 tuổi.
Khoảng 10-20% bệnh nhân trẻ tuổi của ông bị gan nhiễm mỡ.
”Một số trong số đó phát triển bệnh xơ gan, tình trạng này rất nghiêm trọng”, ông nói.
Hannes Högström lo ngại rằng sự phát triển này có nghĩa là những người bị ảnh hưởng bởi bệnh xơ gan hoặc ung thư gan cũng sẽ trẻ hơn trong tương lai.
”Thường phải mất 20-30 năm bạn mới phát triển bệnh xơ gan hoặc ung thư gan nên có thể nó sẽ xuất hiện trong số liệu thống kê trong một vài năm nữa.”
Nhưng làm sao cân nặng lại quan trọng đến thế? Khi chúng ta nạp quá nhiều calo, chất béo sẽ được lưu trữ trong các tế bào mỡ. Cuối cùng, nó tràn ra ngoài và sau đó cơ thể chuyển chất béo cùng với những thứ khác vào gan, nơi nó được lưu trữ trong các tế bào gan. Ở một số người, tình trạng viêm xảy ra ở gan. Cuối cùng nó tạo ra những vết sẹo ở gan - gọi là xơ gan.
Khi quá trình này được phép tiếp tục trong một thời gian dài, tình trạng được gọi là xơ gan sẽ xảy ra. Nếu gan ban đầu mềm như phô mai brie thì bây giờ nó giống phô mai Parmesan cứng. Chỉ đến lúc này gan mới ngừng hoạt động bình thường và các triệu chứng bắt đầu xuất hiện.
”Bạn tích tụ chất lỏng, có thể chảy máu do giãn tĩnh mạch ở thực quản và da chuyển sang màu vàng”, Hannes Hagström nói.
Gan là một cơ quan dẻo dai có thể phục hồi khá nhanh. Việc ngừng uống rượu hoặc giảm cân sẽ giúp gan có thời gian phục hồi. Gan là cơ quan duy nhất trong cơ thể có khả năng tự tái tạo.
”Gan giống như một con sao biển, nếu bạn cắt bỏ một mảnh gan khỏe mạnh, nó sẽ mọc lại” . Hannes Hagström cho biết.
Nhưng đôi khi xảy ra những trường hợp sai lầm. Một lá gan bị tổn thương sẽ liên tục tạo ra các tế bào gan mới và có nguy cơ xảy ra trục trặc trong quá trình phân chia tế bào. Các khối u ung thư sau đó có thể hình thành.
Nếu gan nhiễm mỡ không gây ra bất kỳ triệu chứng nào - làm sao bạn biết mình có bị ảnh hưởng hay không?
Theo Hannes Hagström, ngày nay những người mắc bệnh tiểu đường loại 2 có thể yêu cầu bác sĩ thực hiện một phân tích có tên FIB-4, dựa trên ba xét nghiệm máu đơn giản, khi kiểm soát bệnh tiểu đường hàng năm của họ. Bất cứ ai thừa cân hoặc uống quá nhiều rượu cũng có thể yêu cầu phân tích rủi ro.
”Nếu xét nghiệm cho thấy chỉ số tăng cao, bạn hãy tiếp tục kiểm tra bằng cách siêu âm”.
Ngày nay, không có loại thuốc nào được phê duyệt để điều trị gan nhiễm mỡ. Tuy nhiên, có thể đảo ngược sự phát triển mà không cần dùng thuốc nhưng bạn phải phát hiện sớm các chất béo tích tụ.
”Điều trị quan trọng nhất là thay đổi lối sống; giảm cân, tập thể dục và kiêng rượu”. Hannes Hagström cho biết, nếu bạn loại bỏ những gì gây tổn hại cho gan, bạn có thể loại bỏ gan nhiễm mỡ khá nhanh.
Giảm cân khoảng 10% cũng có thể khiến mỡ trong gan biến mất. Nếu bạn chỉ uống vài ly trong một thời gian ngắn, gan có thể sẽ lành lại sau vài ngày hoặc vài tuần. Tuy nhiên, việc có được lá gan hoàn toàn khỏe mạnh trở lại có thể khó khăn hơn nếu bạn bị xơ gan.
”Chức năng của gan có thể tốt hơn rất nhiều và sự phát triển của bệnh có thể dừng lại. Nếu ngừng uống rượu hoàn toàn, bạn có thể thấy những cải thiện rõ rệt trong vòng sáu tháng và tránh phải những điều trị như ghép gan”.
Gửi ý kiến của bạn
