Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Chiếc Quần Jeans Xanh

24/10/201715:15:00(Xem: 4634)

Jeans
Dưới triều Minh Mạng (1820-1840), vua hai lần ra sắc dụ bắt phụ nữ Đàng Ngoài phải thay đổi cách ăn mặc theo người Đàng Trong. Do vậy trong dân gian đã truyền tụng câu ca dao:

Tháng chín có chiếu vua ra.
Cấm quần không đáy người ta hãi hùng.

Để thay đổi từ chiếc váy sang chiếc quần làm người dân thời ấy hãi hùng lắm. Không phải chỉ vì một đường chỉ chạy dài chia cái váy làm 2 ống, mà là hình ảnh một sắc phục đã ăn sâu vào phong tục nếp sống con người nên khó đổi thay. Lại có sự phân biệt nam - nữ trong cách ăn mặc. Đàn ông không mặc váy và đàn bà không mặc quần...

Cũng chỉ hơn chục năm sau cái thời "hãi hùng" ấy ở Việt Nam thì ở Mỹ năm 1853, trong thời kỳ sốt vàng ở california, một người di dân Đức tên Levi Strauss từ New York đến San Francisco để lập nghiệp, không phải để đào vàng mà để may quần áo bán cho thợ đào mỏ. Trước đó người ta đã may quần, những chiếc quần lao động chỉ vài tuần là rách đường chỉ, do công việc nặng nhọc, lăn lộn với hầm mỏ...Vậy là phải nhờ những chiếc đinh tán rivet từ sáng kiến của Jacob Davis để đóng vào túi, vào những đường chỉ để bền chắc nhét những quặng vàng. Tấm quần vải dày bền bỉ qua tháng năm quanh các hầm mỏ bụi bặm. Chiếc quần Jeans đã ra đời và thăng hoa đi vào lịch sử nhân loại, làm nên một chiếc quần huyền thoại.

Khi những mỏ vàng đã cạn, thì những người bạt mạng của miền Tây hoang dã này đã mang theo chiếc quần Jeans về thành phố, đi vào công xưởng, vào nhà máy, về ruộng đồng và ngay cả đi vào cuộc nội chiến Bắc Nam. Nhưng đấy chỉ là chiếc quần lao động, cho binh lính, cho giới nghèo khó. Đến năm 1914, khi màn ảnh Hollywood sơ khai với những thước phim câm đen trắng, tài tử William Hart đã tiên phương làm gió bụi chốn Viễn Tây với hình ảnh chàng cao-bồi anh hùng mã thượng, bắt đầu bằng chiếc quần Jeans thật "ngầu", thắt lưng trễ xuống với dây nịt đeo các viên đạn và chiếc roi da. Rồi sau Thế chiến I, thì hình ảnh chiếc quần Jeans trên màn ảnh ngày càng phổ biến. Chiếc quần Jeans ngự trị trên khắp nơi, trên đồng cỏ thảo nguyên, trên sông nước của các thủy thủ. Những người lính hải quân mang chiếc quần Jeans xanh, đầu đội chiếc mủ vải trắng đã lan ra khắp Châu Âu. Một trang phục thông dụng bình dân đã vô tình quảng bá cho chiếc quần Jeans đến những kinh đô của thời trang ở Châu Âu ngày ấy, khi các chàng thủy thủ mặc chiếc quần Jeans đi dạo phố trời Âu. Những chiếc quần ngày ấy rộng thùng thình không bó sát cho làm việc được dễ dàng.

Sau đó năm 1953, tưởng như chiếc quần Jeans đã bị cấm đoán khi tài tử điển trai Marlon Brando mặc chiếc quần Levi's 501 thật ngầu bên chiếc xe gắn máy Harley Davidson trong phim băng đảng Kẻ Hoang Đàng và James Dean làm sóng gió trong phim Nổi Loạn Vô Cớ. Chiếc quần Jeans, áo da, xe gắn máy... trở thành biểu tượng cho sự nổi loạn của giới trẻ. Các giới thượng lưu và mô phạm đã không chấp nhận một chiếc quần vải thô sờn gối, chiếc áo da cao cổ không cài nút mang nét bụi đời phóng đảng. Vài nhà hàng, rạp hát và trường học đã cấm đoán. Tuy vậy thế hệ baby boom sau Thế chiến II đã cùng chiếc quần Jeans làm thay đổi văn hóa và đời sống khắp nơi. Những năm 1960 thì cả nam lẫn nữ đều mặc quần Jeans và có chiếc zipper cài phía trước. Quần thay đổi từ 4 túi thành 5 túi. Túi thứ 5 nhỏ xíu nằm trong túi trước để chứa tiền xu, hộp diêm, vé xem phim hay... condom. (Khi Steve Jobs ra mắt chiếc Ipod Nano nhỏ xíu, cũng được rút ra chào hàng từ chiếc túi thứ 5 huyền thoại này.) Hai túi sau có chạy đường chỉ hình chữ V uốn cong như cái sừng bò, hay như ký tự Omega của Calvin Klein (CK) sau này. Sau lưng quần có thêm đường chỉ chạy vòng cung để nâng lên cái đẹp sung mãn của vòng 3, phía trước bó sát khoe niềm tự hào thầm kín. Vành đai quần làm phụ trang cho dây nịt da hay dây vải màu...Nhưng dù biến thể kiểu nào, thì các đinh tán rivet bằng đồng và những sứa vải chéo xanh trắng đã làm nên đặc thù cho chiếc quần Jeans huyền thoại.
Quần Jeans trở thành mốt thời thượng và ngự trị trong mọi nơi chốn, từ sang trọng đến bình dân. Nhất là từ khi Marilyn Monroe làm cháy màn bạc bằng các đường cong bốc lửa trong chiếc quần Jeans xanh trong phim Dòng sông không trở lại. Jeans là biểu tượng của sexy. Levi's, Wrangler và Lee là 3 nhà sản xuất quần Jeans thống trị thị trường nước Mỹ thời ấy.

Không chỉ ở màn bạc, mà quần Jeans đã đi vào thời trang của giới nghệ sĩ. Những nhịp đập rộn ràng của thập niên 1950 và sự bùng phát của thế hệ baby boom sau Thế chiến II đã làm nên làn sóng Hippies và cuộc cách mạng giới tính. Từ những khúc ballads ngọt ngào của Bob Dylan, từ những sân khấu rộn ràng Rock & Roll của Elvis Presley, những gào thét của Hard Rock đến những tiếng đập làm con tim mệt lả nhưng đôi chân nhún nhảy của Hip Hop, R&B và Rap, không thể thiếu hình bóng chiềc quần Jeans. Chúng còn được "phá" rách để thấp thoáng chút da thịt khoe nam tính, sờn đầu gối, mòn bờ mông, vá chằng chịt, thêu ren các dòng chữ, các ký hiệu, tẩy trắng, bôi sơn...Quần được làm lưng thấp đến khoe cả rốn, cả chiếc eo thon, khoe cả phần sau ngồn ngộn, ống thì loa dài sát đất, có khi viền hoa hòe sặc sỡ. Các chiếc quần Jeans ở khu Bronx (NY) của các nhạc sĩ da đen còn sáng tạo ra đường chỉ làm ly (ply) ủi hồ đến cứng như gỗ. Họ còn đi xa hơn, thể hiện sự phản kháng xã hội và nổi loạn qua chiếc quần tụt xuống dưới thắt lưng, lòi cả quần lót. Đó là hình ảnh của một Baggy Jeans như một người tù trên đường phố hay sân khấu (bởi ở tù không cho mang nịt.) Tất cả chỉ để nói lên cái Tôi không giống ai, cái Tôi khát khao tự do và định đoạt cuộc đời mình.

Sean Bao
Quần Jeans xanh vì thế không chỉ là biểu tượng của người Mỹ. Khi Liên Bang Sô Viết còn ở đỉnh cao quyền lực trong cuộc chiến tranh lạnh thì Lễ hội thanh niên và học sinh lần thứ 6, năm 1957, chiếc quần Jeans đã được yêu thích cuồng nhiệt, tạo nên "Cơn sốt Jeans", là biểu tượng của Phương Tây tự do. Khi hơn 34 ngàn thanh thiếu niên từ 130 nước gặp nhau lần đầu tiên ở Moscow, dù bị cấm đoán và theo dõi chặt chẽ nhưng chiếc quần Jeans đã lan tỏa vào đất nước Cộng Sản này. Sau bức tường Đông Bá Linh ở những năm 1970, camera của Mật vụ Đông Đức Stasi vẫn nhắm đến các nhóm thanh niên mặc quần Jeans cố tìm cách hòa nhập với phương Tây qua bức màn sắt. Kruchev cho rằng quần Jeans và thuốc lá Mỹ Malboro với chàng cao-bồi có hại cho tuổi trẻ. Một chiếc quần Jeans Mỹ được nhập lậu vào Nga thời ấy giá đắt gần 15 bửa tối sang trọng với Champagne và trứng cá Caviar. Quần Jeans càng thu hút giới trẻ châu Á khi hình tượng một Lý Tiểu Long mặc quần Jeans ngực trần khoe 6 múi.

Sẽ là thiếu sót nếu không kể bạn nghe về chuyện quần Jeans đi vào luật ở Ý. Năm 1992, một gã 45 tuổi làm nghề dạy lái xe đã hãm hiếp một cô gái 18 tuổi trong buổi tập lái đầu tiên. Sau đó mặc lời đe dọa, cô gái nói với cha mẹ và gã râu xanh bị truy tố bắt giữ. Đến năm 1988, Tòa án tối cao ở Ý đã hũy phán quyết, với lý do là cô gái mặc quần Jeans bó chật sát người, chật đến mức gã kia không thể nào hãm hại nếu cô ta không đồng thuận để cùng cởi chiếc quần Jeans ấy ra. Cô ấy đồng thuận và như thế là gã kia vô tội. Phán quyết đã làm nên làn sóng biểu tình cho các phụ nữ. Họ mặc quần Jeans kéo đến nhà quốc hội giơ cao biểu ngữ "Jeans: Bằng chứng ngoại phạm cho hiếp dâm." Hãy hình dung chiếc quần Jeans bó sát chật đến thế nào. Nơi cửa hàng bán quần Jeans này người ta phải để một chiếc sofa trong phòng thử quần áo, khách hàng phải nằm trên sofa mới thử được chiếc quần Jeans này vào người. Lắm khi phải cần người trợ giúp kéo lên, giúp cài zipper. Chính bởi chật đến thế mới làm căng ra những đường cong chết người. Làm đắm đuối đôi chân dài miên man. Cùng phô diễn một thân thể sung mãn của tuổi trẻ cuồng nhiệt.
Cái giá mà môi trường và con người phải trả cho chiếc quần Jeans bạt màu không nhỏ. Thuốc nhuộm, tẩy rửa và chất độc hại được thải ra sông biển. Để làm một chiếc quần Jeans tương tự như lái một chiếc xe thải khí CO2 trong 78 dặm, tốn gần 2 giờ nước tưới cỏ, 300 giờ năng lượng như khi xem TV. Ngày nay với công nghệ khoa học hiện đại, các chất liệu và mẫu mã quần Jeans ngày càng được làm mới, làm lạ. Jeans thun co dãn, đủ sắc màu, được dập rửa bằng tia laser thay vì được làm mòn rách trông đến "tự nhiên" bằng tay người bào mòn và giảm thải hóa chất độc hại cũng như bao giọt mồ hôi từ các sweat shop ở các nước như China, Ấn độ, Philippine, Việt Nam...và ngay cả trong nước Mỹ.

Qua bao thập niên, chiếc quần Jeans xanh trở thành biểu tượng chung của tuổi trẻ, của sự bình đẳng trong giới tính, của sự hòa nhập và phá tan mọi rào cản của tuổi tác, mọi biên giới, mọi chủ nghĩa. Từ chiếc quần Jeans vừa túi tiền $20 của Gap hay Levi Strauss & Co. 501 giá $60, đến chiếc quần Jeans Ông Địa giá $300 của True Religion. Quần Jeans có sức thu hút mãnh liệt, được nam và nữ mang đi khắp toàn cầu, từ các nước Hồi Giáo đến các nước Cộng Sản, từ người vô gia cư đến vị lãnh tụ. Chiếc quần Jeans là "đại sứ" thời trang toàn cầu.

Tôi cũng thích chiếc quần Jeans, mặc thoải mái không cần ủi, trông mình trẻ ra. Quần càng cũ càng bạc đầu gối. Khi màu xanh phai, phơi những sợi vải trắng, như những vết bụi từng trãi trên tháng năm phong trần. Mỗi chiếc quần Jeans mang đầy dấu tích cá tính và kỉ niệm. Có chiếc quần mòn những vệt diêm quẹt xa xăm, có chiếc quần ố vệt dầu sửa xe cho người tình, có chiếc quần rách xơ ống vì bị quấn vào sên xe đạp, có chiếc quần mòn 2 túi sau qua bao năm tháng ngồi lê vỉa hè, bó gối bạc màu, nhìn phố xá ngây ngô...Chạnh nhớ mẹ tôi chưa bao giờ mặc quần Jeans, Mẹ chỉ quanh năm áo dài và quần lụa như bao người Mẹ Việt Nam khác. Dù vậy, mẹ vẫn trẻ đẹp hoài trong dáng dấp ấy. Một thời thật xa - lắm nhọc nhằn.

Sean Bảo

SB. Trích trong Tùy bút Áo Xưa Dù Nhàu, xuất bản 2017

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tuy không không thành công hay hiển đạt (gì ráo trọi) tôi vẫn sống được như một người đàng hoàng cho mãi đến hôm nay là nhờ luôn ghi khắc (và biết ơn) những gì đã được học hỏi vào thưở ấu thời. Hình ảnh của những cô giáo (thiên thần) của tôi cũng thế, cũng mãi mãi in đậm trong tâm trí của một kẻ tha hương – dù tóc đã điểm sương.
Những năm thập niên 50 của thế kỷ trước, bịnh bại liệt (polio) đã gây ra hàng ngàn cái chết cùng sự bại liệt kinh hoàng cho các gia đình có con nhỏ bị lây nhiễm. Nó bị người dân Mỹ xem là điều đáng sợ thứ nhì, chỉ thua sau bom hạch tâm. Ngày 12 tháng Tư năm 1955, chính phủ thông báo thuốc ngừa bại liệt đầu tiên đã có và các hãng bào chế cấp tốc sản xuất hàng loạt thuốc chủng ngừa.
Chính phủ Đức vừa loan tin, nhà đối lập Alexej Nawalny ở Nga bị ám hại vì chất độc Nowitschok. Cách đây hai năm, ông Sergej Sripal người Nga ở Liên Hiệp Vương Quốc (Anh) và người con gái cũng bị hai sĩ quan tình báo từ Nga sang đầu độc bằng chất này. Chất độc này có tính năng ra sao? Và tại sao thế giới phương tây nhận diện được loại độc chất này? Bài viết sau đây cho biết một vài sự kiện liên quan.
Chỉ còn 5 tháng nữa tới kỳ Đại hội XIII của đảng Cộng sản Việt Nam, nhưng 4 căn bệnh nan y “suy thoái tư tưởng-đạo đức, lối sống”, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” và “tham nhũng” trong cán bộ, đảng viên chưa hề thuyên giảm khiến Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng ăn ngủ không yên.
Đại Hội đảng Dân Chủ và đảng Cộng Hòa đã kết thúc, cuộc đua giành chức Tổng thống chính thức bắt đầu và rõ ràng hai bên có hai cách tranh cử đối nghịch nhau.
Trung Cộng không phải là Trung Hoa. Cố tráo (trở) giữa Văn Minh Trung Hoa với Văn Minh Trung Cộng là một cố gắng vô vọng. Ép Khổng Tử phải làm cán bộ tuyên truyền cho cái thứ “Văn Hoá Cộng Sản” thì rõ ràng là đã biến ông thành một kẻ lố bịch và rất đáng thương. Tôi thương ông lắm!
Khi tìm hiểu công hay tội của một nhân vật lịch sử, người ta thường xét hoạt động hay công việc của người đó đóng góp như thế nào cho đất nước, dân tộc. Vậy thử áp dụng nguyên tắc nầy để đánh giá Hồ Chí Minh là người có công hay có tội trước lịch sử Việt Nam?
Kẻ cai ngục, dù nơi nhà tù lớn hay nhỏ, xa hay gần, kẻ đó cũng không thể thoát khỏi chu kỳ sinh, lão, bệnh, tử được. Vậy, kẻ cai ngục này là ai mà vượt qua chặng đường muôn người, muôn loài không qua được?
Tóm lược: Sau 75 năm, trong mối bang giao đối với các nước Á Đông, Nhật cố làm tăng tầm quan trọng địa chính trị, nhưng vẫn chưa làm sáng tỏ về các tội ác trong chiến tranh và sự thật lịch sử vẫn còn là một gánh nặng. Cộng đồng quốc tế đã tỉnh thức và mong muốn ngăn chặn các hiểm hoạ diệt vong do vũ khí nguyên tử gây ra để tồn tại và phát triển, nhưng các cường quốc, vì nhiều lý do khác nhau, chưa có một đối sách chung cho việc xây dựng hòa bình thế giới. Lịch sử Việt Nam tái diễn trong thương đau. Đảng Cộng Sản đang gây ra thảm hoạ Bắc thuộc cho dân tộc. Đã đến lúc toàn dân nên tỉnh thức trước hiểm họa diệt vong, phát huy tinh thần đoàn kết Diên Hồng và quyết tâm gìn giữ non sông. Hy vọng chúng ta thoát ra khỏi tử huyệt này.
Trong khoa học chính trị học thuyết NHÂN-QUẢ rất được quan tâm, ở đây không theo nghĩa siêu hình trong tôn giáo, mà là quan sát những diễn biến và vận động trong xã hội rất thực tế có thể theo dõi và kiểm chứng rõ ràng.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.