Hôm nay,  

Từ sau cuộc chiến

29/04/201709:34:00(Xem: 7471)

Từ sau cuộc chiến

Sean Bảoblank
 ​Sau 4 năm nội chiến khốc liệt, phe miền Nam chấp nhận thua trận. Tướng Grant thảo vội những điều khoản đầu hàng trao cho tướng Lee: "Những binh lính miền Nam sẽ không bị coi là phản quốc. Họ sẽ không bị đi tù. Chính phủ không được đụng tới hoặc phiền hà nếu họ chấp hành tốt luật lệ nơi cư ngụ. Kỵ binh được quyền mang ngựa và lừa về nhà để giúp gia đình họ cày cấy vào mùa xuân. Binh lính được quyền giữ lại khí giới cá nhân để giúp họ bảo vệ gia đình." Tướng Lee đọc xong và nói: "Điều này sẽ làm quân lính của tôi vui lắm."
 

Một vài giờ sau khi Abraham Lincoln bị ám sát, phó tổng thống Andrew Johnson tuyên thệ nhậm chức vào ngày 15 tháng 4, 1865. Hơn 3 tuần sau, Andrew và phe miền Bắc đối diện với thử thách lớn: dùng chiến thắng của mình như thế nào cho việc hàn gắn đất nước và tái thiết sau chiến tranh? Mặc dù có một khoảnh khắc chớm lên muốn trả thù cho Abraham Lincoln và xữ phạt những kẻ phản loạn. Nhưng không có một ý tưởng và chính sách trừng phạt nào đối với miền Nam. Cái khó nhất là làm sao khôi phục lại các tiểu bang thua trận để cùng chung trong một liên bang, lấy được lòng dân trong cả nước.
 

Hai năm trước, sau chiến thắng quyết định ở Gettysburg và Vicksburg, Lincoln đã bày tỏ rằng các bang miền Nam chưa bao giờ ly khai hợp pháp cả; họ đã bị một số công dân phản loạn lừa dối dẫn tới việc thách thức không tuân phục Chính quyền Liên bang. Và vì chiến tranh là hành động của các cá nhân nên Chính phủ Liên bang sẽ xử lý những cá nhân này chứ không phải với các bang. Do đó, vào năm 1863, Lincoln lên Kế hoạch 10%: bất kỳ bang nào mà có 10% cử tri trung thành với Hiến pháp nước Mỹ thì sẽ được thu nhận lại trong liên bang. Trong khi đó phe Cộng hòa cấp tiến đã phản đối và đòi nâng lên 50% số cử tri. Tổng thống Lincoln đã phủ quyết. Dù vậy quốc hội đã lập Cục Phụ Trách Nô Lệ Được Tự Do tháng 3, 1865, nhằm trợ cấp thức ăn, dụng cụ, bảo vệ và chia đất cho người da đen.
 
Mùa thu 1865 Tổng thống Johnson đã ân xá toàn bộ binh lính sĩ quan miền Nam, trả lại đất đai cho chủ cũ, sử dụng và bổ nhiệm thống đốc và phục hồi hầu hết các bang miền Nam, không thừa nhận mọi khoản nợ đã dùng để trợ giúp cho phe ly khai trong thời gian chiến tranh và phê chuẩn bổ sung Tu Chính Án thứ 13 của Hiến pháp: bãi bỏ chế độ nô lệ. Cho đến cuối năm 1865, với một vài ngoại lệ, quá trình tái thiết và hòa giải tiến triển dù gặp nhiều chống đối trong quốc hội. Nhiều lãnh đạo chính phủ và tướng lãnh của phe thua trận được vào ghế quốc hội. Alexander Stephens, phó Tổng thống Confederate được bầu vào thượng viện,
 
Trong khi đó vài bang miền Nam lợi dụng sự khoan nhượng của Johnson đã áp dụng một loạt các luật gọi là Black Codes nhằm giới hạn quyền lợi của người da đen được giải phóng và tiếp tục dùng "lực lượng đen" cho công việc lao động. Hành động này làm phe miền Bắc và vài thành viên trong Quốc hội nổi giận, họ từ chối những chiếc ghế trong chính quyền từ phe miền Nam. Ngày 9 tháng 4, 1866 Quốc hội thông qua dự luật Nhân quyền, dự luật đầu tiên trong lịch sử về quyền con người bình đẳng trước pháp luật. Sau đó Tu Chính Án thứ 14 cho phép các nô lệ trở thành công dân Hoa Kỳ vào ngày 30 tháng 4, 1866.
 


Nhiều người da trắng miền Nam lo ưu thế chính trị và xã hội của họ bị đe dọa nên đã dùng những biện pháp bất hợp lệ đề ngăn chặn người da đen giành được quyền bình đẳng. Tổ chức cực đoan Ku Klux Klan ra đời ở Pulaski, Tennessee ngày 24 tháng 12, 1865 và trở nên ngày càng tàn bạo. Tháng 3, 1867 Quốc hội thông qua Đạo luật tái thiết đầu tiên, tạm thời chia miền Nam thành 5 vùng quân sự, mỗi khu vực do một viên tướng của Liên bang điều hành. Đồng thời thành lập các chính phủ dân sự phê chuẩn bổ sung sửa đổi Tu Chính Án thứ 14 và chấp nhận quyền bầu cử của người da đen. Những người ủng hộ phe ly khai và không tuyên thệ trung thành với nước Mỹ sẽ không được đi bầu cử. Ngày 24 tháng 7, 1866 Tennessee là tiểu bang miền Nam đầu tiên gia nhập trở lại với liên bang. Trong khi các bang miền Nam khác tiếp tục chống đối Tu chính án thứ 14. Tổng thống Johnson tiếp tục phủ quyết các Đạo luật tái thiết nhằm kiểm soát các bang phản loạn, bãi nhiệm Bộ trưởng chiến tranh Edwin M. Stanton, dẫn đến Quốc hội lần đầu tiên đàn hặc Tổng thống Johnson vào tháng 3, 1868. Johnson thoát được chỉ nhờ 1 phiếu bầu. Năm 1868 Oscar J. Dunn, một nô lệ da đen đầu tiên được bầu làm Thống đốc Louisiana. Tháng 8 năm đó Arkansas, North Carolina, South Carolina, Louisiana, Alabama và Florida tái nhập liên bang sau khi thừa nhận Tu Chính Án 14. Một tháng sau thì bạo động chống đối ở Opelousas, Louisiana làm 300 người da đen bị chết. Ulysses S. Grant, người hùng của cuộc nội chiến lên làm Tổng thống thứ 18, hủy bõ Cục Phụ Trách Nô Lệ và Tu chính án thứ 15 được Quốc hội thông qua vào năm 1870, quyết định quyền đi bầu cử của công dân Hoa Kỳ sẽ không bị phủ nhận hay hạn chế bởi Chính phủ Hoa Kỳ hay chính phủ bất kỳ bang nào vì lý do chủng tộc, màu da hay tình trạng nô lệ trước đây. Tất cả các bang miền Nam còn lại đều gia nhập liên bang. Tháng 5, 1872 Tổng thống Grant ký Đạo luật ân xá phục hồi quyền đi bầu và ứng cử cho hơn 150 ngàn sĩ quan binh lính của phe thua trận. Tuy vậy phải đến khi Tổng thống thứ 19 Rutherford B. Hayes rút quân đội ở S. Carolina và Louisiana thì Thời kỳ tái thiết sau nội chiến mới thực sự kết thúc.
 blank

Một cựu chiến binh Bắc quân Hoa Kỳ bắt tay một cựu chiến binh Nam quân Hoa Kỳ trong buổi lễ ở Gettysburg tại Pennsylvania năm 1913.
 

Trải qua 3 đời tổng thống với 3 Tu Chính Án thay đổi hiến pháp cho một đất nước đất nước sau cuộc nội chiến huynh đệ tương tàn. Bốn triệu người da đen tự do làm thay đổi nhanh chóng thời kỳ tái thiết bằng cách thể hiện quyền lợi công dân của mình trong chính quyền và nền kinh tế. Với 12 năm xung đột vì mâu thuẫn quyền lợi Nam - Bắc và nhiệt huyết từ các nhà lãnh đạo đất nước, nền dân chủ được phát huy tối ưu. Các nguồn lao động từ miền Nam cùng sự phát triển công nghiệp tiên tiến ở miền Bắc. Các chất xám và nhiệt tình xây dựng đất nước ở cả hai miền. Lần đầu tiên hệ thống giáo dục của tiểu bang miền Nam được tài trợ, chính sách thuế má công bằng, luật cấm kỳ thị chủng tộc ở các phương tiện vận chuyển và sinh hoạt nơi công cộng, liên bang trợ giúp đầu tư cho ngành hỏa xa và các tập đoàn công ty lớn...

Người Mỹ nhìn lại và xem thời kỳ tái thiết là một thất bại. Sau nội chiến thì chiến trường tiếp tục xãy ra ở chính trường. Người da đen vẫn còn vất vả để có được một đời sống công bằng trong tự do, tổ chức cực đoan Ku Klux Klan làm ung nhọt xã hội dân chủ, sự lũng đoạn và cơ hội đầu tư trong nền kinh tế làm bất công gia tăng, vai trò của chính quyền liên bang bao trùm lên các tiểu bang và kỳ thị da màu vẫn đậm nét cho đến 1960 với làn sóng phản đối để có được một ước mơ "I have a dream" của Martin Luther King. Thế nhưng 3 Tu Chính Án ra đời của một Hiến pháp dân chủ tối ưu đã đặt nền móng cho sự phát triển của đất nước ngày càng hùng mạnh. Nước Mỹ thống nhất và có được lòng dân từ miền Nam thua trận.

Người ta gọi thỏa thuận đầu hàng của tướng Grant và tướng Lee là Thỏa thuận của những người quân tử - The Gentlemen’s Agreement. Chính xác thì đó là thỏa thuận giữa các gentlemen, các người đàn ông hào hùng trong chinh chiến, nhân ái trong hòa bình, trọng chữ tín và đầy viễn kiến.

 

Sean Bảo



In Trang
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Trang đầuTrang trước3456789Trang sauTrang cuối

Năm 1895, Alfred Nobel – nhà khoa học bị ám ảnh bởi cái giá mà nhân loại phải trả từ phát minh của mình – đã để lại di chúc năm 1895 rằng tài sản của ông sẽ dùng để tài trợ các giải thưởng “mang lại lợi ích lớn nhất cho nhân loại.” Đối với Nobel Hòa Bình, ông có phần đặc biệt: giải thưởng này sẽ được trao cho người đã “có nhiều hành động hoặc nỗ lực mang đến sự đoàn kết, hòa bình giữa các quốc gia, bãi bỏ hoặc giảm bớt quân đội thường trực, tổ chức và thúc đẩy các hội nghị hòa bình.” Sứ mệnh chọn lựa được giao cho Quốc Hội Na Uy, có lẽ vì ông tin rằng Na Uy – khi đó còn nhỏ bé và trung lập – sẽ ít bị cám dỗ bởi chính trị quyền lực.

Trung Hoa ngày nay như kinh thành giữa sa mạc, vẻ yên ổn bên ngoài chỉ là lớp sơn son thếp vàng phủ lên nền đá đã rạn. Thế giới đứng ngoài quan sát, vừa lo nó sụp, vừa biết nó trụ lại nhờ ảo ảnh quyền lực và niềm tin vay mượn. Dưới lớp hào nhoáng của “Giấc mộng Trung Hoa” là một cơ đồ quyền lực đang già nua trong chính tuổi trẻ của mình. Bởi sức mạnh của nó không khởi từ niềm tin, mà từ nỗi sợ — và nỗi sợ, tự thuở khai triều lập quốc, chưa bao giờ là nền tảng lâu bền.

Ngày 8 tháng 10 năm 2025, tại tòa án liên bang ở Alexandria, bang Virginia, cựu Giám đốc Cơ quan Điều tra Liên bang (FBI) James Comey không nhận tội đối với hai cáo buộc hình sự. Cáo trạng nêu rằng vào tháng 9 năm 2020, Comey đã nói dối Quốc Hội khi vẫn giữ nguyên lời khai trong buổi điều trần trước đó rằng ông không hề cho phép để lộ thông tin về cuộc điều tra của FBI liên quan đến Hillary Clinton. Theo nhiều bình luận gia pháp lý, từ cánh tả đến cánh hữu, việc truy tố Comey chủ yếu chỉ là do chính phủ liên bang đang cố tình nhắm vào kẻ mà Tổng thống “thấy không vừa mắt.” Comey là người đứng đầu cuộc điều tra nghi án Nga can thiệp bầu cử tổng thống 2016 và bị Trump lột chức vào năm 2017.

Sau sáu ngày đột ngột “bặt tiếng,” chương trình Jimmy Kimmel Live, của MC kiêm diễn viên hài và nhà biên kịch nổi tiếng, đã trở lại với khán thính giả vào tối 23/9/2025. Sự trở lại này, chỉ vỏn vẹn sau gần một tuần bị đình chỉ, không chỉ là tin vui với những người yêu tiếng cười đêm khuya của truyền hình Mỹ, mà còn là một hồi chuông cảnh tỉnh, kéo theo những bàn luận trái chiều, chạm đến cốt lõi của tự do ngôn luận, một trong những quyền thiêng liêng nhất trong thể chế dân chủ.

Texas, mùa thu 2025 – trên khuôn viên đại học giữa vùng đất vốn tự hào là “trái tim bảo thủ của nước Mỹ”, thay vì nghe tiếng lá thu rơi, người ta lại nghe tiếng giày đinh vang vọng, bước chân của bóng ma McCarthyism quay về - phiên bản thế kỷ 21 - trở lại giảng đường với tốc độ và sự kinh dị của thời đại kỹ thuật số. Ngày 9 tháng 9, trên bục giảng của trường Texas A&M University, giáo sư Melissa McCoul trong giờ văn học thiếu nhi, dùng hình một con kỳ lân tím để nói với sinh viên rằng bản sắc con người không chỉ có hai nửa nam–nữ. Một sinh viên giơ tay hỏi: “Điều này có hợp pháp không?” và viện dẫn sắc lệnh mà Tổng thống Donald Trump ký hồi tháng Giêng, tuyên bố chỉ có hai giới tính sinh học. Bà McCoul đáp bằng lý lẽ, không viện dẫn chính trị. Nhưng một chiếc điện thoại trong lớp đã ngầm quay lại hình ảnh. Và chỉ ít lâu sau, cả nước đều xem đoạn clip ấy – không phải để học, mà để phán xét.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi thể chế, phương Tây và Việt Nam đang phải đối diện trước những thách thức nghiêm trọng về cải cách chính sách để cho phù hợp với nhu cầu của thời đại mới, nhất là vai trò của pháp luật. Pháp luật là nền tảng thiết yếu cho sự vận hành ổn định và công bằng của xã hội. Là hệ thống quy phạm điều chỉnh hành vi con người, pháp luật không chỉ bảo vệ quyền lợi cá nhân và tập thể mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững. Trong xã hội hiện đại, vai trò của pháp luật được thể hiện rõ nét qua các lĩnh vực như bảo vệ an ninh quốc phòng, duy trì trật tự xã hội, bảo đảm quyền tự do cá nhân, phát triển phúc lợi xã hội, và thúc đẩy tinh thần hợp tác cũng như hội nhập.

Ngày 30 tháng 9 năm 2025, tại căn cứ Thủy Quân Lục Chiến ở Quantico, Virginia, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth bước lên sân khấu trước hàng trăm tướng và đô đốc được triệu tập từ khắp nơi trên thế giới. Ông tuyên bố sẽ “cải tổ văn hóa quân đội” bằng mười chỉ thị mới, nhằm quét sạch cái mà ông gọi là “rác rưởi thức tỉnh” và khôi phục “tinh thần chiến binh”. Cụm từ ấy – nửa ca tụng bạo lực, nửa tán dương cơ bắp – nay đã trở thành thương hiệu chính trị của Hegseth. Trong cuốn Cuộc Chiến Chống Lại Những Chiến Binh (2024), ông cho rằng việc phụ nữ được đưa vào các vai trò chiến đấu đã “làm cạn kiệt” tinh thần này, khiến quân đội Hoa Kỳ “ít sát thương hơn.” Nghe qua, người ta tưởng quân đội chỉ tồn tại để đong máu đếm xác.

Ông bà xưa đã nói, nắm thì “nắm kẻ có tóc ai nắm kẻ trọc đầu.” Cách nói dân gian này rất cụ thể và dễ hình dung, người có tóc thì dễ bị nắm, bị túm, còn người trọc đầu thì không thể nắm được. Mang câu nói này vào chính trường Mỹ hiện tại, quả là khôi hài, nhưng không kém màu bi kịch. Nó phản ánh một sự thật trần trụi và không thể tránh khỏi: Quyền lực, chính sách, sắc lệnh hành pháp, các cuộc chiến pháp lý và ‘tuổi thọ’ chính trị của người đứng đầu nhánh hành pháp đang phụ thuộc vào sự phục tùng của các nhà lãnh đạo và những tài phiệt. Họ là ai? Họ là một mạng lưới của các quan chức, nhà lập pháp, giám đốc điều hành truyền thông, nhà tài trợ…, những người đã chọn chọ họ một thế đứng, xuôi theo những gì tổng thống muốn.

Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ đang đánh một đòn nguy hiểm: huy động các văn phòng công tố đi điều tra mạng lưới từ thiện Open Society Foundations của gia đình Soros, một quỹ từ thiện quốc tế, nổi tiếng với việc tài trợ cho các dự án dân chủ, giáo dục và nhân quyền trên khắp thế giới. Danh sách cáo buộc nghe cứ như “vật lạ”: từ đốt phá đến tài trợ khủng bố. Open Society Foundations lập tức phản đối, khẳng định mình hoạt động hợp pháp, và nhắc lại điều mà bất cứ người tỉnh táo nào cũng hiểu: khi chính quyền có thể tùy tiện lấy một nhóm dân sự làm vật tế, thì quyền của mọi nhóm khác cũng chẳng còn gì bảo đảm.

Trong nhiều thập niên qua, giải pháp hai nhà nước luôn được xem là phương án khả thi nhằm mang lại hòa bình cho khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, tiến trình này vẫn chưa đạt được kết quả cụ thể. Gần đây, cuộc tranh luận về việc công nhận nhà nước Palestine đang có những chuyển biến mới khi Pháp và Ả Rập Xê Út tổ chức một hội nghị quốc tế tại New York, ngay trước thềm Đại hội thường niên của Liên Hiệp Quốc.
Trang đầuTrang trước3456789Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.