Hôm nay,  

Nhà Ơi! Tôi Gọi Mình Là Nhà Tôi

15/07/201400:00:00(Xem: 8439)

Mình ơi! Tôi gọi là nhà

Nhà ơi! Tôi gọi mình là nhà tôi. (Bùi Giáng)

Nghĩ cho cùng, tiếng Việt là một ngôn-ngữ có thể nói là vô cùng phong phú nhưng cũng rất phức tạp.

Chỉ cần có một chữ nhà không thôi, chúng ta có thể biến nó thành cả trăm nghĩa khác nhau tùy theo chữ gì đi kèm theo trước nó hay sau nó!

Rồi còn hiểu theo nghĩa trắng, nghĩa đen, nghĩa lóng; còn nói lái, nói cà rỡn, vân vân.

Ngoài ra, cũng tùy theo địa-phương, Bắc, Trung, Nam, tùy theo hoàn-cảnh và cũng tùy theo giới nào nói nữa.

Nói vậy mà không phải hiểu vậy!

* * *

Căn nhà tự-do của gia-đình người gõ

Nhà đầu tiên của gia-đình mình tại đất nước tự do là một căn nhà di động (trailer hay mobile home) được đặt tại ven biên thành phố Montague, thuộc tỉnh bang Prince Edward Island, Canada.

Nhà nầy được nhóm người bảo-trợ thuộc hai nhà thờ St-Mary’s Parish (Công giáo) và Hillcrest United Church (Tin lành) tại địa phương thuê năm 1980 trong chương-trình bảo-trợ.

Đó là một cái nhà không giống ai hết, dài lối 16m, bề ngang lối 5.50m có 2 phòng ngủ ở cuối một đầu, nhà bếp và phòng ăn ở đầu phía kia, chính giữa là phòng khách. Các bánh xe được tháo đâu mất, và cái nhà đó được kê lên cao lối một mét bằng những tảng ciment lớn và vững chắc. Sau đó, người ta bịt kín khoảng trống phía dưới nhà bằng ván ép cho nhà bớt lạnh trong mùa đông.

Nhà có đầy đủ tiện nghi tối thiểu theo tiêu-chuẩn Bắc Mỹ. Tuy nhiên, khi có giông to gió lớn, căn nhà rung rinh, kêu kèn kẹt thấy…mà phát ớn xương sống (Trường hợp có bão tố thì các nhà di động bay đi trước hết là cái chắc). Sau nầy mới biết đó là loại nhà dành cho người nghèo trong xã hội bên nầy.

Nhưng dù sao đi nữa, đây là căn nhà ân-tình, căn nhà tự-do, nhà ở miễn phí. Phải đánh đổi bằng mạng sống của cả gia đình mới có được. Xin tri ân đất nước Canada!

blank
Hình ảnh về nhà...

Năm lần bảy lược dọn nhà

Từ ngày định cư tại Canada năm 1980 đến nay, gia-đình tác giả cũng đã dọn nhà, thay đổi địa chỉ sơ sơ cũng là 5 lần rồi. Lý do phải theo việc làm job. Kỳ tới, chắc là chỉ còn dọn luôn vô một nhà già nào đó để chờ ngày…ra đi luôn mà thôi!

Dân nhà giàu thì ở nhà gạch, nhà lầu, nhà cao cửa rộng có nhà trước nhà sau, nhà khách, 2-3 nhà tắm, nhà xe đôi, tất cả đều rất rộng rãi và mát con mắt. Tại Montréal và vùng phụ cận, nhà nửa triệu trở lên được coi là nhà xịn.

Nhà lầu người mình ngày xưa thường nói đó là nhà Tây. Bởi vậy mới có câu nói lên niềm ước mơ thầm kín của đàn ông, đó là ăn cơm Tàu, ở nhà Tây lấy vợ Nhựt...

Còn nhà không có lầu được gọi là nhà trệt

Ăn cơm Tàu, ở nhà Tây, lấy vợ Nhựt

Đàn ông Việt nam thường hay nói: ăn cơm Tàu, ở nhà Tây, lấy vợ Nhựt là ba cái ước mơ của họ trên đời này. Tui thấy nó không được đúng cho lắm...

Ăn cơm Tàu, tui ăn hoài, món nào cũng như món nấy, toàn là mỡ dầu, bột ngọt không hà, vừa ngán mà lại cũng vừa sợ cholesterol thấy mồ...

Nhà Tây, thì tui cũng đang ở từ lâu, sướng thì sướng thiệt, vì nhiều tiện nghi và rộng rãi, nhưng phải ăn ở giữ gìn cho sạch sẽ ngăn nắp trong ngoài, thứ bảy chúa nhật hai vợ chồng lu bu hì hục hút bụi, lau chùi, quét dọn trước sau trên dưới trong ngoài cũng mệt hết hơi. Thế là mất đi hết cái weekend rồi còn đâu!. Nhớ lại hồi nhỏ, tui chỉ biết có ngủ ghế bố không hà, sáng ra xếp lại cái rụp dựng vô vách tường khỏe ru bà rù...

Còn cái món lấy vợ Nhựt, thì tui bù trất chịu thua thôi, hổng hiểu các em Nhựt Bổn có khác các em VN ở chỗ nào nữa không mà sao thiên hạ có vẻ chiếu cố đến thế.

Nhưng nghĩ cho cùng, lúc đầu thì dù Ta, dù Tây, dù Tàu hay dù Nhựt, em nào cũng ngọt ngào cũng dễ thương hết, có phải vậy hông các bạn nình ông phe ta. Tối lửa tắt đèn thì nhà ngói cũng như nhà lá mà thôi. Ở lâu mới biết đá biết vàng.

Theo tui thì không gì hơn cây nhà lá vườn, đồ sơn không hơn đồ nhà, thà ăn cơm nhà vẫn hơn là ăn cơm tiệm cho đúng với câu: “Ta dìa ta tắm ao ta, dù trong dù đục ao nhà vẫn hơn” hay “Chim quyên ăn trái nhãn lồng, lia thia quen chậu vợ chồng quen hơi”!

Ôi, tiếng Việt thật là vô cùng thâm thúy bao la và súc tích biết bao!

Có bạn còn phán rằng ăn cơm nhà hoài ngán lắm, lâu lâu lén đi ăn cơm chợ hay ăn phở thấy ngon hơn...

blank
Hình ảnh về nhà...

Nhà linh tinh

Nhưng, trên thế giới chỉ có duy nhất mỗi một tòa Nhà trắng (The White house) của TT Hoa-Kỳ mới là tòa nhà nổi tiếng nhất!

Tại vùng Tân Châu, Đa Phước Châu-đốc, những người sống ven sông rạch và những đồng bào sắc tộc miền núi đều phải cất nhà sàn, nhà cao cẳng để tránh nước hay tránh thú dữ.

Ở các thành phố lớn trên thế giới, nhà phố, nhà cửa thường san sát bên nhau.

Nhà chọc trời hay nhà cao tầng là có những nét nổi bật nhứt!

Nhiều bà con tị nạn, khi mới đến định cư ở bên nầy, nghèo xơ nghèo xác, chữ nghĩa không rành, lúc đầu thì họ ở nhà rẻ tiền, nhà HLM (habitation à loyer modique), nhà housing (bên Mỹ) hoặc apt mướn, làm hai ba job, chịu cực chịu khổ, làm chui, làm lén ở nhà hàng, lau nhà quét rác nhà thương, gom góp tiền, lớp để dành, lớp gởi chút ít giúp gia đình hay thân nhân còn kẹt bên nhà.

Năm sáu năm sau nhờ biết góp gió thành bảo, họ có đủ tiền để down một căn nhà do chính họ làm chủ. Tùy theo nhà có bao nhiêu tầng mà có tên gọi khác nhau như duplex (có 2 logements), triplex hoặc quadriplex. Mỗi tầng là một đơn vị gia cư hay logement.

Thông thường chủ nhà ở tầng trệt phía dưới nhà. Các tầng nhà phía trên đều có thể cho mướn lấy tiền trả nợ nhà băng.

Cho mướn nhà, ăn được đồng tiền của ngưởi ta cũng phải chịu đựng cả trăm cay ngàn đắng. Gặp người mướn nhà biết điều thì mình đỡ khổ, còn ngược lại gặp dân trời ơi đất hởi cà chớn thì bị họ đày ải và hạch sách đủ thứ khiến cho chủ phát…khùng luôn.

Có khi họ ăn ở bừa bãi, làm hư căn nhà của chủ luôn. Chuyện người mướn nhà quịt tiền nhà rồi dọn nhà trốn mất luôn xảy ra cũng thường lắm!

Khi có được dư dả tiền bạc chút đỉnh, các chủ nhà bắt đầu mua sắm thêm cái nầy cái nọ trong nhà, thí dụ như mua xe nhà hiệu Lexus mới cáu cạnh chở vợ con đi chơi cho các bà ở các nhà hàng xóm lé mắt tức chơi.

Có người khi tậu nhà mới, họ cũng biết tổ chức làm lễ xông nhà (house shower) để trước là khoe của sau là nhận quà biếu. Hách xì xằng!

Có người còn chơi trội, mua nhà cũ, nhà xấu, nhà rệu, nhà hư về chịu thương chịu khó tu sửa, đắp vá lại thành…nhà mới coi cho được cho tươm tất hơn, để làm nhà cho mướn hay nhà bán.

Đâu cần phải học đại học, có bằng nầy cấp nọ mới thành công mới giàu.

Chỉ cần chịu khó, chịu cực biết tính toán, có quyết tâm đi tới là được.

Tại Canada cũng như tại Anh Quốc, một số dân anh chị người mình đang phát triển ngành kinh doanh trồng cỏ trong nhà, vốn một lời mười. Bởi vậy mới kéo theo những dịch vụ phụ thuộc như dọn rác trong nhà, hốt rác kín đáo, v.v…Họ mua nhà mới, nhưng không ở, lại biến nó thành nơi trồng cần sa dưới tầng hầm nhà basement…

Ở Việt Nam, người ta gọi họ là người Việt cỏ, và khi về bển du hí, họ xài tiền như nước, chi xộp lắm, có lẽ vì họ xem đồng tiền như…cỏ rác chăng?!

Được vài năm thì mọi việc cũng đổ bể, bị nhà chức trách, nhà đương cuộc tóm cổ...Ở Canada, thì dường như tội nầy không nặng lắm so với Hoa Kỳ. Thường thì nhà băng lấy nhà lại. Nhưng lúc đó thì căn nhà cũng bị hư mục và mốc meo hết trơn hết trọi rồi!

Rất nhiều người tị nạn lúc ban đầu tay trắng, nay trở thành chủ nhà, chủ apt trên đất nước tự do.

Tại Montréal cũng như ở bất cứ thành phố nào trên thế giới, cũng có khu nhà giàu và khu nhà nghèo...Nhà Tây thường có piscine, nhà Việt Nam và nhà Tàu hình như không thấy có cái mode có hồ tắm và spa.

Ở nhà Tây mà sống theo kiểu Việt, khi vô tới cửa thì biết mùi…liền!

Chuyện gì cũng vậy, làm ăn cũng phải có may mắn và có thời mới được. Mấy năm trước đây, vì tình hình kinh tế suy sụp, nhiều chủ nhà bên Cali không đủ tiền trả nợ thế chấp mortgage mỗi tháng nên có lắm người bị nhà băng xiết nhà. Thế là đi đời nhà ma, tiêu tan sự nghiệp. Mất toi căn nhà! Hình như lúc rày thì tình hình đã ổn dịnh lại rồi phải không bà con bên đó?

blank
Hình ảnh về nhà...

Con cái đặt đâu thì cha mẹ phải ngồi chỗ đó

Nhiều bậc cha mẹ Việt Nam còn theo xưa nên coi trọng việc cưới hỏi của con cái.

Ngày nay, chuyện nhờ nhà mai mối đã lỗi thời rồi, nhưng thông thường thì cha mẹ nào cũng thích môn đăng hộ đối.


Tụi nhỏ thì « dồng ke » (don’t care). Đây là problem của người lớn chớ hổng phải của tụi nó.

Bên nầy con cái lớn lên tụi nó chỉ mong đợi ngày vọt ra khỏi nhà cha mẹ càng sớm càng tốt để khỏi bực bội và có được tự do hơn.

Chừng nào bị mất việc, rã đám với con ghệ hay với thằng kép, thì vác mặt về nhà cha mẹ xin tạm trú ăn uống miễn phí trong một thời gian! Bà mẹ tha hồ mà phục dịch, dọn dẹp, lo ăn lo uống cho quý tử hay cho công nương.

Khi nói chuyện với nhau

Bạn bè người Bắc trẻ tuổi đôi khi nói chuyện với nhau thường tự xưng mình là nhà cháu hay nhà tớ. Còn bạn bè người Nam thì kêu xưng bằng mầy mầy tao tao,tui tui cho thân mật, nhưng đối với những người thân cận trong nhà, thí dụ như vợ chồng mà nói mầy mầy tao tao với nhau một hồi là thế nào cũng…có chuyện, chén bay dĩa bay tứ tung, tiếng bấc tiếng chì một hồi dám bể nhà bể cửa lắm!

Giáo dục gia đình được người đời rất quan tâm. Con nhỏ đó là con gái nhà lành, nhà kín cổng cao tường và « có vẻ » ngoan hiền nết na lắm…Coi chừng, cha mẹ thì hiền từ, nề nếp nhưng chưa chắc là cô nàng còn lành lặn đâu. Cậu nào có gan thì cứ việc nhào vô thì biết liền.

blank
Hình ảnh về nhà...

Chán vợ nhà

Nhiều ông chồng ở với vợ nhà lâu ngày thì đâm ra sanh tật, sanh sự, thèm cơm nhà khác để đổi gu…Đôi khi trốn vợ nhà, đi nhà ngủ, nhà thổ, nhà chứa, nhà lục xì tìm em út trẻ đẹp, mát xa mát gần từ A tới Z cho khỏe cho sướng cái tấm thân già. Đàn ông con trai thường thích của lạ mà.

Nói cho cùng, còn thèm cũng có nghĩa là còn « sức khỏe, đồng hồ còn tốt ».

Lỡ vướng phải bệnh mà Mỹ xếp vào nhóm Sao Tui Dại (Sexually Transmitted Disease) thì phải vào nằm nhà thương. Bị bể ống khói hay bị Sida thì kêu Trời như bọng, trách sao nhà mình không có phước.

Rồi đến khi…thăng thì được đưa xuống nhà xác có máy lạnh. Người nhà được báo hung tin, vội vã đi tìm nhà quàn, nhà hòm, nhà mai táng để lo tang lễ.

Ngày đưa đám, nhà sư được mời đến đọc kinh vãng sanh cóc cóc ben ben bên cạnh xe nhà vàng (chuyện bên VN)...

Nhà táng được đốt đi để người quá cố xuống âm-ti có nơi mà ở. Đừng lầm lẫn nhà táng đám ma với cá nhà táng (sperm whale) là một loài cá voi lớn nhất thế giới.

Sau đó thì xây nhà mồ thật to, thật đẹp để khỏi tủi hổ vong linh và cũng để le, để nở mày nở mặt với xóm làng (chuyện có thiệt bên nhà hiện nay)!

Con cái đẻ ra mà có tài và giỏi dắn thì cha mẹ hãnh diện vô cùng, nở mày nở mũi và khoe rằng con nhà tông không giống lông thì cũng giống cánh!

blank
Hình ảnh về nhà...

Nhà lúc đổi đời

Nhà tan cửa nát. Hằng triệu người trong số đó có người gõ liều mạng bỏ lại nhà cửa, bỏ quê nhà ra đi vì tự-do. Nhà mình trở thành nhà người ta.

Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ mà lỵ!

Ai hó hé chống đối thì bị tống vô nhà giam, nhà tù, nhà mát, nhà đá, nhà lao, nhà cải tạo hay nhà trừng giới... Họ được nhà cầm quyền nuôi dưỡng đàng hoàng bữa đói bữa no và lại còn có người canh gác, giữ gìn an ninh cho họ ngủ nữa!

Ở bên nhà, ngày nay nhà trường hay thay đổi cách dạy lia chia…Phụ-huynh ở nhà lo lắng cho tương lai của mấy đứa con... Nên nhà nào nhà nấy ai cũng ước mơ gởi con đi Mỹ hoặc đi Tây ăn học hầu có được tương lai tươi sáng hơn, đồng thời cố làm đủ cách để được ở lại sinh sống hợp pháp và tạo một cơ sở vững chắc gì đó hầu tía má có thể vọt qua nếu cần...Tại Hoa-Kỳ và Canada tính đến năm nay cũng phải có vô số «du-sinh» đang theo học trung học, cao đẳng và đại học. Phần lớn là «cocc» và con cháu của những nhà tư-bản đỏ!

“En 2012, plus de 3400 étudiants vietnamiens étudiaient au Canada (pour une période de 6 mois ou plus), une augmentation de 15.9% par rapport à 2011, faisant du Vietnam la 12ème source d’étudiants internationaux au Canada.(Gouvernement du Canada)

blank
Hình ảnh về nhà...

Có vô thì phải có ra

Ăn chơi đàng điếm nổi lên khắp nơi. Nhà hàng, nhà ăn, cùng quán nhậu đâu đâu cũng có nhưng cái lạ là không thấy có nhà cầu, nhà chồ, nhà xí, nhà ỉa (tiếng nghe được sau 75) hay nhà ị công cộng, nhà vệ sinh cho người ta nhờ (chuyện bên VN mà)… Mấy ông, mấy cậu bí quá thì xỉa đại vô bánh xe, vô gốc cây hay vách tường hoặc xả đại vào hàng rào của nhà người ta. Bị bắt gặp, bị chửi thì cứ giả đò làm ngơ!

Còn mấy cô, mấy bà thì sao?

Chắc là phải mau mau chạy vô nhà dân hay vô tiệm nước năn nỉ, xin phép họ cho đi nhờ, còn không thì đành nhăn nhó, ráng chịu, hoặc chạy núp sau buội cây, gốc chuối, lấy nón lá che phía sau lại…và khẩn trương giải quyết, còn chịu hổng nỗi…mắc quá thì cứ làm đại trong quần chớ biết sao bây giờ...

Khi bị Tào Tháo rượt.

Video: ông Tây, bà đầm- Chơi bạo, bị bắt quả tang…

http://www.dailymotion.com/video/x1y5kls_elle-fait-caca-au-supermarche_fun

http://www.dailymotion.com/video/xvgowk_caca-au-supermarche_lifestyle

Bà con VN phải cẩn thận, đừng có bắt chước. Các chủ siêu thị bên nầy cũng độc lắm. Họ không thưa gởi ai hết nhưng chỉ tung lên video, Utube, lên mạng cho mọi người xem chơi. Nạn nhân chỉ có nước là độn thổ luôn mà thôi.

Nếu ờ Mỹ ở Canada thì cứ vô đại tiệm cà phê hay Mc Do mà giải quyết…Nhưng cũng có một số tiệm ăn có để ở cửa câu mất cảm tình: Toilet chỉ dành cho khách hàng mà thôi (Restrooms reserved for customers only).

Nhớ những năm 75- 80, mỗi khi xe đò lục tỉnh vừa ghé bến bắc Mỹ Thuận, xe vừa tắt máy thì có rất nhiều thiếu nữ bám theo hai bên hông xe mời mọc một một cách tỉnh bơ «Mời thầy, mời cô, dô đây ăn cơm đái ỉa » (làm ơn giữ nguyên văn). Người gõ liền hỏi, ở đâu vậy cô em? Thì được chỉ ra hầm cá vồ phía sau quán… Khỏe!

Theo tác phẩm ‘Bên đời hiu quạnh 23’ của Khánh Ly

«Còn một nhà nữa. Cái nhà này rất quan trọng, ai cũng cần. Từ Vua chí dân, từ đẹp tới xấu, từ giàu tới nghèo, từ già chí trẻ. Không ai mà không cần. Không có nó là không xong dù nó xấu xí hôi hám. Đó là… Nhà Cầu. Cái Nhà này ly kỳ ở chỗ cùng một công dụng nhưng được gọi nhiều tên. Người Bắc gọi là Nhà Chồ, Nhà Xí, Nhà ỉa nam, Nhà ỉa nữ. Người Nam gọi đẹp hơn… Nhà Cầu hay Cầu Tiêu. Tây Ta gọi tắt là WC. Mỹ văn minh hơn gọi là … Phòng nghỉ Restroom”.” (Ngưng trích-Bến đời hiu quạnh 23–Khánh ly)

blank
Hình ảnh về nhà...

Ngôn ngữ miền Bắc: xí xổm hay xí bệt

“Dù là người Việt nhưng có lẽ không ai có thể tự hào hiểu hết được tiếng Việt. Đó cũng là đều dễ lý giải vì tuy cùng sống trong một đất nước nhưng mỗi vùng, mỗi miền lại dùng những từ ngữ khác nhau, chưa kể từ ngữ giống nhau lại có cách phát âm khác nhau.

Nếu có bạn đọc nhíu mày không hiểu tựa đề của bài viết này dùng các từ ngữ “xí xổm” và “xí bệt” thì chắc chắn bạn là người miền Nam… (Ngưng trích-Xí xổm, xí bệt –Hồi ức một đời người- Nguyễn Ngọc Chính)- xí xổm là ngồi chồm hổm

Các loại nhà khác

Cảnh đời càng khổ thì người ta càng có lòng tín-ngưỡng. Nhà thờ, nhà chùa, nhà nguyện, nhà dòng, nhà chung, nhà tĩnh tâm, nhà thiền, nhà chiêm tinh, nhà tướng số, nhà ngoại cảm đóng vai là những chỗ, những điểm tựa tinh thần của nhiều người.

Khách thập phương ở xa đến thì được vô nhà khách ngủ qua đêm!

Nhà tôi, nhà mình

Chiều chiều về tới cổng nhà,
Nhà tôi trông ngóng từ nhà ngó ra.
Nghỉ hưu lẩn quẩn quanh nhà,
Nhà sau nhà trước, buồn vui với bà.
(Nguyễn Thượng Chánh)

«Cha mẹ yêu con là vô hạn; con yêu cha mẹ là có hạn. Con ốm cha mẹ buồn lo; cha mẹ ốm con nhòm một cái, hỏi vài câu là thấy đủ rồi. Con tiêu tiền của cha mẹ thoải mái; cha mẹ tiêu tiền của con chẳng dễ chút nào. Nhà cha mẹ là nhà của con; nhà của con không phải là nhà cha mẹ. Khác nhau là thế, người hiểu đời coi việc lo liệu cho con là nghĩa vụ, là niềm vui, không mong báo đáp. Chờ báo đáp là tự làm khổ mình».

(Tâm sự tuổi già. Chu Dung Cơ)

Kết luận

Quả thật chữ nhà tượng trưng cho những gì gắn-bó và thân-thương nhất của chúng ta!

Đó cũng là lời tâm-tình của Giáo-sư Trần Văn Khê qua bài:

«Giá trị của chữ ‘Nhà’ trong đời sống người Việt»:

“Dù chúng ta là ai, làm gì, sống trong hoàn cảnh nào thì ngôi nhà vẫn là nơi chốn bình yên nhất, ấm áp nhất, hạnh phúc nhất để ta quay về.

Vậy chúng ta hãy yêu nó nhiều hơn và dành cho nó những điều tốt đẹp nhất”. (Ngưng trích Gs Trần V Khê)

Xem thêm

- Nguyễn ngọc Chính- Xí xổm, xí bệt –Hồi ức một đời người-

http://rbomtm.blogspot.ca/2014/01/tu-van-minh-xi-xom-en-van-hoa-xi-bet.html

Montreal

Ý kiến bạn đọc
16/07/201413:49:25
Khách
Moi doc t tuong a noi ve vo cho.vi o vn vo chong thuong gioi thieu v hoac c minh la nha toi.
15/07/201411:30:01
Khách
Nha oi,Nha oi, Nha oi,
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Tháng Năm, 2024, trong phiên tòa xét xử bị cáo, tức cựu Tổng thống Donald Trump, liên quan các khoản chi phí cho nữ diễn viên phim khiêu dâm Stormy Daniels dưới dạng tiền bịt miệng, có một cựu công tố viên, bộ trưởng tư pháp từ Flordia đến tòa New York. Bà ngồi bên dưới theo dõi để ủng hộ Trump. Đó là Pam Bondi. Sau khi bồi thẩm đoàn phán quyết Trump có tội trong 34 tội danh, Bondi đã xuất hiện trên Fox News, cùng với Kash Patel, phát biểu rằng “một niềm tin rất lớn đã bị mất vào hệ thống tư pháp tối nay.” Bà còn nói thêm: “Người dân Mỹ đã nhìn thấu điều đó.”
Chiều thứ Sáu, chúng tôi ăn trưa với một người bạn mới ở Huntington Beach. Không biết vì men bia hay vì chọn quán giữa một thành phố “đỏ”, câu chuyện đang nhẹ nhàng bỗng rẽ thẳng vào chính trường. Nhắc đến những gì xảy ra kể từ ngày tổng thống Trump nắm quyền sinh sát, cô bạn tôi đề cập đến vật giá leo thang, vừa lạm phát vừa thuế quan, kinh tế bất ổn, đời sống bất an… Anh bạn mới của chúng tôi nghe đến đây lên tiếng cắt lời: “Dẫu có thế, so với nhiều người, nhiều xứ khác, người Mỹ vẫn còn đang sống trong may mắn. Và chúng ta nên biết ơn điều đó.” Anh khiến tôi liên tưởng đến thuyết “dân túy tàn bạo”, được Jay Kuo nhắc đến trong bài báo mới đăng của Ông trên Substack tuần qua.
Tuần trước, tình cờ tôi đọc được một bài viết của tác giả Vũ Kim Hạnh được chia sẻ lại qua Facebook. Bài viết có tựa đề là "Cơ hội vàng ở Mỹ sau mức thuế đối ứng 20%", trong đó bà nhắc riêng về kỹ nghệ xuất cảng gỗ của Việt Nam sang Hoa Kỳ và thế giới. Trước khi đi vào chi tiết của bài viết, có thể nhắc sơ về bà Vũ Kim Hạnh ắt đã quen thuộc với nhiều người trong nước. Bà từng là Tổng Biên Tập báo Tuổi Trẻ, cũng như nằm trong nhóm sáng lập tờ tuần báo Sài Gòn Tiếp Thị, từng là những tờ báo khá thành công tại Việt Nam.
Franklin D. Roosevelt (1882-1945), Tổng Thống Hoa Kỳ thứ 32 và là vị tổng thống Mỹ duy nhất phục vụ hơn 2 nhiệm kỳ, đã từng nói rằng, “Tự do của nền dân chủ không an toàn nếu người dân dung túng sự gia tăng của quyền lực cá nhân tới mức trở thành mạnh hơn chính nhà nước dân chủ đó. Điều đó trong bản chất là chủ nghĩa phát xít: quyền sở hữu của chính phủ thuộc về một cá nhân, một nhóm người, hay bất cứ thế lực cá nhân nào đang kiểm soát.” Lời cảnh giác đó của TT Roosevelt quả thật đã trở thành lời tiên tri đang ứng nghiệm trong thời đại hiện nay của nước Mỹ. Tổng Thống Donald Trump trong nhiệm kỳ đầu và gần 8 tháng của nhiệm kỳ hai đã thể hiện rõ ý chí và hành động của một nhà lãnh đạo muốn thâu tóm mọi quyền lực trong tay mình bất chấp những việc làm này có phá vỡ nền tảng tự do và dân chủ mà nước Mỹ đã nỗ lực không ngừng để tạo dựng và giữ gìn trong suốt hai trăm năm mươi năm qua hay không!
Từ lâu trong chính trị Mỹ vẫn tồn tại một quy tắc bất thành văn, khi thì nói lên to rõ “chúng ta tốt đẹp hơn như thế này,” hoặc có khi chỉ thì thầm, nhẹ nhàng, rằng đảng Dân Chủ không nên sa vào bùn lầy. Nhiều thập niên qua, “quy tắc” này đã định hình cả vận động tranh cử lẫn cách cầm quyền lãnh đạo. Tổng thống Barack Obama, bằng sự điềm tĩnh, được xem là bậc thầy về nghệ thuật này, ngay cả khi Donald Trump mở màn thuyết âm mưu “giấy khai sinh giả.” Tổng thống Joe Biden cũng vậy. Ông lèo lái đất nước sau đại dịch bằng chiến lược đặt niềm tin vào sự văn minh, đoàn kết, tin rằng lời kêu gọi phẩm giá có thể giữ thăng bằng cho con thuyền trong cơn chao đảo vì sóng dữ.
Trong nhiều tháng qua, các tài khoản chính thức của Bạch Ốc và Bộ Nội An trên mạng X liên tục tung ra hình ảnh và video (meme) dị hợm: từ ảnh ghép kèm âm thanh chế giễu, những đoạn đăng kiểu TikTok, cho đến tranh vẽ bằng trí tuệ nhân tạo. Đây không phải trò vui của vài nhân viên rảnh rỗi, mà là một chiến dịch có chủ ý, lặp đi lặp lại, như muốn răn: ai mới thực sự được coi là người Mỹ. Trang NPR ngày 18 tháng 8 nhận định: “Các tài khoản chính thức của chính quyền Trump đang khai thác đủ kiểu meme, hình ảnh AI với giọng điệu đầy thách thức trong các bài đăng trên mạng xã hội.”
Trước khi quay lại cùng cuộc họp song phương giữa Trump và Putin tại Alaska, hãy quay lại những cuộc họp giữa Donald Trump và lãnh tụ Bắc Hàn Kim Jong Un trong nhiệm kỳ đầu của Donald Trump. Lần đầu tiên, một đương kim tổng thống Hoa Kỳ đã hạ mình sang Châu Á đến ba lần, lần đầu tại Singapore, rồi Việt Nam và cuối cùng ngay tại khu phi quân sự giữa Nam-Bắc Hàn, để gặp và nâng cao vị thế một tay "Chí Phèo" cộng sản mặt sữa nhưng khét tiếng độc ác lên vị thế chính thức ngang hàng với Hoa Kỳ trên chính trường quốc tế.
Trong căn phòng trắng, lổm chổm những mảng phù điêu mạ vàng trên trần nhà và tường, một người đàn ông mảnh khảnh, nhanh nhẹn bước ra giới thiệu trước ống kính báo chí món quà đặc biệt ông cố ý mang theo tặng Tổng thống Donald Trump. Đó là lần hiếm hoi CEO của hãng Apple, Tim Cook, xuất hiện trong trang phục sơ mi cà vạt vest đen. Ngay cả trong những lần ra mắt sản phẩm iPhone mới hàng năm, vốn được xem là sự kiện quan trọng bật nhất của Apple, người ta cũng không thấy Cook phải bó mình trong bộ lễ phục trịnh trọng như vậy. Tim Cook đã mang đến cho các tín đồ của trái táo một sự bất ngờ, giống như 15 năm trước, ông xuất hiện trên tạp chí Out ở vị trí đầu bảng xếp hạng Power 50, một danh sách xếp hạng những cá nhân đồng tính nam và đồng tính nữ có ảnh hưởng nhất vào thời điểm đó.
Trong những tháng qua, thảm họa đói của người Palestine ở dải Gaza đã làm thế giới rúng động. Tin tức về trẻ em Palestine bị bắn chết trong khi cố len lỏi tới rào sắt để nhận thức ăn viện trợ được truyền đi; nhiều người đặt câu hỏi về lương tri của những kẻ tổ chức “công tác nhân đạo” này (công ty Gaza Humanitarian Foundation do chính phủ Trump hậu thuẫn). UN ước tính có khoảng 1,400 người Palestine đã chết khi tìm cách nhận thực phẩm cứu trợ. Vào tháng 12 năm 2023, Nam Phi đã đệ đơn kiện Israel lên Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) cáo buộc quốc gia này phạm tội diệt chủng ở Gaza. Một số quốc gia khác tham gia hoặc bày tỏ sự ủng hộ đối với vụ kiện, bao gồm: Nicaragua, Bỉ, Colombia, Thổ Nhĩ Kỳ, Libya, Ai Cập, Maldives, Mexico, Ireland, Chile Palestine…
Trí nhớ của một cộng đồng không chỉ mất đi khi thời gian làm phai mờ, mà có khi có bàn tay cố tình tháo gỡ. Không cần nhiều bút mực, chỉ cần bỏ vài dòng, thay một chữ, hoặc xóa một đoạn – câu chuyện lập tức đổi nghĩa. Lịch sử hiện đại đã nhiều lần chứng kiến điều đó. Năm 1933, chính quyền Quốc xã Đức đốt sách giữa quảng trường, thay lại giáo trình, đặt viện bảo tàng và văn khố dưới quyền Bộ Tuyên Giám. Joseph Goebbels nói: “Chúng ta không muốn người dân sử dụng cái đầu. Chúng ta muốn họ hành xử theo cảm tính.” Tám thập niên sau, ở một góc khác của địa cầu, những bản thảo của Trương Vĩnh Ký – người khai sáng nền quốc ngữ Việt – bị loại khỏi thư viện vì bị gán là “tay sai thực dân”. Sau 1975, chính quyền cộng sản xét duyệt văn hóa trên toàn quốc: các tác phẩm học thuật bị cấm; bị đốt, tên tuổi các học giả và nhà văn miền Nam biến mất khỏi mọi tiến trình văn hóa. Tại Hoa Kỳ ngày nay, sự thật không bị đấu tố – nhưng bị biên tập lại.



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.