Say Nắng Hay Say Nóng-heatstroke: Có Thể Tử Vong

04/08/200100:00:00(Xem: 5654)
Bây giờ là mùa hè, nhiệt độ lên cao, rất nóng.
Từ già đến trẻ, ai cũng có thể bị say nóng hay say nắng đột ngột (heatstroke). Dễ bị say nóng là những bệnh nhân không được chăm sóc thường xuyên. Có trường hợp bệnh nhân không biết mình đang bị thiếu nước trong cơ thể, hoặc biết bị say nóng mà không biết phải tự chữa như thế nào"
Con nít và người mập dễ bị say nắng. Ăn nhiều làm máu dồn vào ruột khi tiêu hóa cũng dễ bị say nắng. Người già lớn tuổi hay bệnh nhân bị tim mạch, tiểu đường, bị bệnh ngoài da như cứng bì (scleroderma) có thể bị bệnh say nắng nặng. Uống thuốc lợi tiểu, thuốc chữa bệnh ưu trầm, hay uống thuốc chống histamines có thể thay đổi thêm bớt nhiệt độ trong cơ thể do sự điều chỉnh hệ thống bài tiết mồ hôi và do đó cũng dễ bị say nóng. Sống trong những vùng nóng và ẩm cần phải lưu ý say nắng hay say nóng hơn là sống trong những nơi có nhiệt độ ôn hoà.
Say nắng khởi đầu bằng những triệu chứng như chóng mặt, nóng sốt, hay tâm thần thay đổi. Bị say nóng nặng, dễ rơi vào hôn mê. Khi thấy một cụ già sống trong nơi không thoáng khí, không máy lạnh, nhất là trong những ngày nóng nực nhiệt độ lên cao tới 110 độ F, mà đột nhiên cụ già lên cơn lẩn thẩn thì phải để ý ngay tới say nóng.
Tập thể dục hay hoạt động ngoài trời nóng nực và đột nhiên thấy những triệu chứng kể trên cũng phải nghĩ tới say nắng. Ngoài ra, bệnh nhân còn thấy da bị khô, người ra mồ hôi như tắm. Có nhiều người còn trẻ và khỏe mạnh nhưng nếu tập thể dục quá mạnh cũng bị say nóng. Bệnh nhân phát hiện những triệu chứng khác như suy thận, nhiễm axít lactít (lactic acidosis) trong máu, hoặc mất thăng bằng vài thứ muối trong cơ thể, như giảm chất vôi.
Trường hợp nhẹ hơn, chưa phải là say nắng, nhưng bệnh nhân có những triệu chứng như thấy yếu, chóng mặt, nhức đầu, ói, mửa, chuột rút. Đôi khi bị tái mặt, nhịp tim đập nhanh, huyết áp xuống thấp, hơi thở hổn hển. Bệnh nặng hơn sẽ lên kinh phong, mắt mờ, và hôn mê.

Trong việc điều trị bệnh nhân say nắng, bác sĩ phải theo rõi tim mạch, thử nghiệm như đếm máu (CBC), đo lượng muối trong cơ thể, theo rõi nhiệt độ trong người, đo áp huyết, đo chức năng gan và thận, thử nghiệm độ máu đông đặc, khám nhịp tim và đo hóa chất creatine phosphokinase trong máu.
Sau đây là vài lời khuyên để tránh bệnh say nắng, đặc biệt cho những người già, hay cho bệnh nhân đang uống vài loại thuốc chữa bệnh dị ứng hay ưu trầm, thuốc giảm cao huyết áp, v..v.., hoặc cho những người thường làm việc hay tập thể dục ngoài trời nóng, những người không có máy điều hòa không khí trong nhà, những người bị mập, hoặc trước đây đã có lúc không chịu đựng được nóng.
. Cần uống nhiều nước, mỗi giờ nên uống từ 2 tớ 4 li nước lạnh. Không được uống rượu vì rượu sẽ dễ làm mất nước trong cơ thể.
. Nếu phải làm việc ngoài trời nóng thì phải tập luyện ít ra 10 ngày trước cho quen. Chẳng hạn, ngày đầu ra ngoài nóng khoảng 15 phút rồi vào nhà nghỉ ngơi. Ngày sau ra lâu thêm, 20 phút, rồi lại nghỉ. Nghĩa là sẽ từ từ tăng cao sự chịu đựng với nóng mỗi ngày, theo thời gian.
. Nếu bắt buộc phải ra ngoài trời thì nên đứng dưới bóng mát, mặc quần áo mỏng và thoáng, dùng vải lạt mầu để đỡ hấp thụ nhiều ánh sáng mặt trời. Nên thoa kem chống nắng 15 độ, ít ra 30 phút, trước khi ra ngoài.
. Trong nhà thấy nóng quá thì phải vặn máy lạnh, tắm nước lạnh, hay quấn khăn lạnh xung quanh người. Tránh dùng lò nóng trong nhà thường xuyên.
. Nên coi khí tượng và nhiệt độ trước khi ra ngoài trời. Nếu cơ thể thấy báo hiệu vài triệu chứng như yếu mệt, chóng mặt, muốn ói, nhức đầu hay khô miệng thì lập tức ra khỏi chỗ nóng, uống nhiều nước và đi kiếm bác sĩ ngay.
(Ghi chú: bài này viết với mục đích nâng cao kiến thức, không dùng để tự trị liệu. Nếu bạn có thắc mắc về tình trạng sức khỏe hay thuốc men, xin hỏi bác sĩ gia đình).
Bác sĩ Trần Mạnh Ngô, M.D., Ph.D., F.A.A.F.P.; E-mail: nmtran@hotmail.com; Điện thoại: (714) 547-3915.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Năm Quý Mão đã đến! Để đảm bảo trái cây họ cam quýt mà quý vị tặng người thân trong dịp Tết Nguyên đán này là hiện thân của phúc lộc, may mắn và thịnh vượng, Chương Trình Phòng Chống Sâu Bệnh & Dịch Bệnh Gây Hại Giống Cây Cam Quýt (CPDPP) đề xuất các biện pháp thực hành tốt nhất sau đây để bảo vệ giống cây cam quýt quý hóa của California trong nhiều năm tới.
Blue Shield of California Promise Health Plan (Chương Trình Bảo Hiểm Y Tế Hứa Hẹn của Blue Shield of California) đang giới thiệu Wellvolution, là chương trình bảo hiểm y tế và sức khỏe tâm thần kỹ thuật số theo lối sống có thể được lập riêng để giải quyết các nhu cầu và ưu tiên sức khỏe cá nhân.
Sau 13 năm, cuối cùng thì Bác sĩ David Sinclair và các đồng nghiệp đã tìm được câu trả lời cho câu hỏi: Điều gì thúc đẩy quá trình lão hóa? Trong một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Cell vào ngày 12 tháng 1 năm 2023, Sinclair, giáo sư di truyền học và đồng giám đốc của Paul F. Glenn Center for Biology of Aging Research tại Trường Y Harvard (Harvard Medical School), đã phác họa ra một chiếc đồng hồ lão hóa, khi ta vặn chiều kim là có thể đẩy nhanh hoặc đảo ngược quá trình lão hóa của các tế bào.
Gần đây, một số bạn bè gởi cho tôi qua e-mail một bài viết bằng tiếng Việt không rõ xuất xứ cảnh báo về một loại biến chủng của virus COVID mới rất nguy hiểm, rất lây lan mà lại không có triệu chứng thông thường báo trước, không phát hiện được bằng các test hiện có và không có thuốc chữa. Những “tin tức” này có vẻ không có cơ sở thực tế và có thể gây hoảng hốt không cần thiết. Hôm nay tôi xin phỏng dịch và chú thích thêm cho dễ hiểu một bài báo của CNN (1) trả lời một số câu hỏi về biến thể phụ mới nhất đang lan tràn ở Mỹ và đã có mặt tại Việt Nam.
Chúng ta đã cảm thấy hân hoan khi đón chào năm mới Quý Mão 2023 sắp đến. Mọi người chắc hẳn sẽ cùng bên nhau ăn uống. Hút thuốc và uống rượu là những điều thường được làm khi đoàn tụ với người thân và bằng hữu để đón Tết. Thế nhưng việc hút thuốc cùng nhau hay mời nhau điếu thuốc có thật sự cần thiết để đón mừng năm mới không? Tiến sĩ Shu-Hong Zhu, Giáo sư Y Học Gia Đình và Sức Khoẻ Cộng Đồng tại Đại học California, San Diego (UCSD) cho biết: “Khói thuốc lá có hơn 7.000 loại hóa chất và khoảng 70 chất trong số đó được biết là gây ung thư. Hít phải khói thuốc lá do người khác hút có thể tác hại như là tự hút và cũng có thể gây hại cho thú cưng. Cách tốt nhất để ăn mừng là tránh những nơi hút thuốc, không mời mọc thuốc lá và bỏ hút thuốc."
Người dân California gần đây đã phản đối ngành công nghiệp thuốc lá và bầu chấm dứt việc bán hầu hết các sản phẩm thuốc lá có hương vị, bao gồm thuốc lá bạc hà và thuốc lá điện tử. Các cử tri đã ủng hộ Dự luật Thượng viện (SB) 793 bằng cách bỏ phiếu “Có” cho Dự luật (Prop) 31, điều này ngăn cản những tiệm lẻ bán các sản phẩm này và khiến Big Tobacco (Nhóm Thuốc Lá Lớn) khó săn mồi và kiếm lợi từ trẻ em và nhắm vô nhiều cộng đồng khác.
Năm mèo, theo thông lệ chúng ta hãy bàn về con mèo trong y khoa. Một phần ba gia đình ở Mỹ có nuôi mèo. Trước hết là hai bệnh có thể tránh được mà mèo có thể truyền qua người, bệnh “mèo quào” do vi khuẩn và bệnh do ký sinh mà qua phân mèo có thể truyền qua người, nhất là người có thai và gây những triệu chứng nguy hiểm ở trẻ sơ sinh; và sau cùng là một bệnh di truyền làm đứa trẻ sơ sinh có tiếng khóc giống tiếng mèo kêu với nhiều dị tật quan trọng.
Hầu hết phụ nữ trải qua thời kỳ mãn kinh đều đã quá quen thuộc với các cơn bốc hỏa mặt (hay những cơn nóng bừng khó chịu – hot flashes). Những cơn nóng bừng khó chịu đột ngột kéo đến và nhiệt độ tăng nhanh, thường kèm theo đổ mồ hôi, tim đập nhanh, chóng mặt, mệt mỏi và/hoặc lo lắng. Chúng khiến cho các bà, các mẹ bị mệt mỏi, suy nhược hơn nhiều chứ không ‘chớp nhoáng’ như tên gọi của chúng (flashes).
Tôi là bác sĩ Niall Campbell, một bác sĩ tâm lý có hơn 40 năm kinh nghiệm. Tôi từng làm việc với tư cách là cố vấn cho Sở Y Tế Quốc Gia Anh (National Health Service) cho đến năm 2002. Sau đó, tôi là trưởng ban cố vấn về chứng nghiện ngập và là bác sĩ tâm thần tại The Priory Roehampton, một bệnh viện tâm thần tư nhân ở phía tây nam London trong hai thập niên qua. Bệnh nhân của tôi phần lớn là những người trên 18 tuổi và thường thuộc nhóm khá giả; khoảng một nửa trong số họ có mua bảo hiểm y tế tư nhân, một số khác thì tự thanh toán bằng tiền túi. Về vấn đề nghiện ngập, khoảng 85% công việc tôi làm có liên quan đến rượu, bia. Nhiều bệnh nhân bị trầm cảm của tôi thường có vấn đề về bia rượu, ban đầu họ không tiết lộ, nhưng dần dà sẽ lộ ra.
Đêm dài ngày ngắn và nhiệt độ lạnh giá trong mùa đông có thể khiến nhiều người cảm thấy mệt mỏi, uể oải, không muốn hoạt động chỉ muốn ngủ vùi. Nhưng tại sao mùa màng lại ảnh hưởng đến mức năng lượng của chúng ta? Guy Meadows, một nhà nghiên cứu về giấc ngủ và đồng sáng lập của The Sleep School cho biết: "Mùa đông đến kéo theo một số thách thức tiềm ẩn cho giấc ngủ, bao gồm việc giảm tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, nhiệt độ mát hơn, thay đổi đồng hồ và khả năng miễn dịch giảm", theo một trang mạng trực tuyến cung cấp các thông tin hỗ trợ dựa trên cơ sở khoa học về giấc ngủ. "Tất cả những [yếu tố] này làm rối loạn giấc ngủ, khiến bạn khó thức dậy hơn vào buổi sáng."
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.