Hôm nay,  

Thi Sĩ Phải Thôi Đi Sao?

11/09/200300:00:00(Xem: 4045)
Lâu rồi, Gấu tôi coi băng nhạc video Thuý Nga về nhạc sĩ Tuấn Khanh. Ông cho biết, câu hát mở đầu bài Chiếc Lá Cuối Cùng của ông thường bị hát sai. Và cứ mỗi lần có ai hát bài này, là một lần ông hồi hộp, không hiểu người đó có diễn tả đúng ý của ông hay là không.

Thú thực, cho tới bây giờ, Gấu tôi vẫn không hiểu được, đâu là phần thuận, đâu là phần đảo, của cái định lý nói lên bước đi của thời gian, hết đêm là tới ngày, đó, nghĩa là, không hiểu câu hát của nhạc sĩ, nó như thế này:
Đêm qua chưa mà trời sao vội sáng"
Hay là như thế này:
Đêm chưa qua mà trời sao vội sáng"

Bài Tình Khúc Thứ Nhất, theo Nguyễn Đình Toàn, người viết lời,
“Gió lú đưa đường mây”, bị, hay được, hát là:
“Gió hú đưa đường mây”.

Bài thơ phổ nhạc Đêm Mầu Hồng, của Thanh Tâm Tuyền, câu:
Sớm mai “khuya” thức nhiều nhớ thương,
theo thi sĩ, là:
Sớm mai “khua” thức nhiều nhớ thương.
[Câu này, sự thực, đã bị in sai ngay ngay lần đầu xuất bản].

Đồng ý, chúng ta phải tôn trọng ý muốn tác giả. Nhưng như thế đâu có nghĩa, “lời đảo” kia, không có nghĩa" Và có khi nào, chính cái sự hiểu sai lại có những “hiệu ứng” rất thơ, rất nhạc, như một giai thoại tuyệt vời về câu thơ Huy Cận:
“Củi một cành khô lạc giữa dòng”,
được một ông thợ sắp chữ sửa là:
“Củi một cành khô lạc mấy dòng”
[Viết theo trí nhớ]

Vẫn chuyện “thôi xao”. Theo một giai thoại về thi sĩ Trung Hoa, Giả Đảo (793-865), Trần Trọng San kể lại, một lần cưỡi lừa, ngâm thơ, làm được hai câu:
Điểu túc trì biên thụ,
Tăng xao nguyệt hạ môn”
[Chim ngủ cây bên ao
Sư gõ cửa dưới trăng],
đang do dự không biết nên dùng chữ “thôi” [đẩy] hay “xao” [gõ], vừa đi vừa đưa tay làm điệu bộ, không để ý đến xe quan Kinh Triệu doãn đi qua.
Ông này là Hàn Dũ, cũng một nhà thơ, bèn khuyên nên dùng chữ “xao”..
[Giai thoại không cho biết tại sao lại “xao”..]

Hay, như là một phụ nghĩa, hoặc gia nghĩa [connotation], một thứ “giai thoại của giai thoại”, qua đó, câu của Steiner:
(Should the poet cease" In a time when men are made to pipe or squeak their sufferings like beetles and mice, is literate speech, of all things the most human, still possible")


đã được [NQT] dịch:
Thi sĩ phải thôi đi sao" Trong một thời đại mà con người bị khiến phải thổi kèn đồng [hãy nhớ những dòng thơ xưng tụng Stalin của Tố Hữu, chẳng hạn], hoặc tru tréo nỗi khổ đau của mình như sâu bọ, như lũ chuột, tiếng nói văn chương, thứ tiếng mang tính người nhất trong tất cả mọi thứ: liệu có còn được không""
Thi sĩ phải “thôi đi sao”…

Chúng ta tự hỏi, bỏ qua trường hợp người hát, người đọc, nhà phê bình… cố tình hiểu khác đi, liệu có thể xẩy ra, cái việc hát sai, đọc lầm, cắt nghĩa lộn… đó, thuộc vô thức, nghĩa là, ca sĩ, độc giả, một cách nào đó, muốn tham dự vào việc sáng tạo"

Gấu tôi đã hơn một lần bị mắng vốn là “viết” tản mạn quá, “dịch” ẩu quá, dốt, hiểu sai, tự tung tự tác, nguyên bản không hề có, cứ khơi khơi thêm vào, có ông/bà biểu thẳng, tôi rất ư là không chịu cái kiểu mô phỏng, phóng tác, Việt Nam hoá… của ông! Dịch là phải bám sát từ, bám sát ý, bám sát nghĩa, trường hợp không thể, hãy phóng, phỏng, tản, mác, mạn, hóa…

Nhưng biết đâu, với những người này, không thể nào có chuyện “không thể bám sát”…

Khổ một nỗi, bản văn, bất cứ một bản văn, không hề chỉ có một nghĩa duy nhất, không được hiểu sai đi. Giả sử có, làm sao nắm được nó, cũng cả một vấn đề. Ở một bản văn cổ điển, thí dụ, làm sao biết được, nó là như vậy, hay là khác" Giả sử như nhạc sĩ Tuấn Khanh không có dịp lên Paris by night, nói cho mọi người biết câu ca của tôi là như thế đó, làm sao chúng ta biết, nó là như thế đó" Ông nói ra rồi, mà Gấu tôi vẫn còn ngu si, vẫn còn tham lam, muốn ôm cả hai, cả ba, cả bốn….qua chưa, chưa qua, còn lâu mới qua, còn dài dài….

Nữa, một người một lòng một dạ với nguyên tác, có bao giờ tự hỏi, tại sao mình không thể ưa cả hai, dịch và phóng tác"

Theo tôi, có những bản văn, cho dù bạn muốn phóng tác, cũng không thể được. Nhưng có những bản văn, khi viết, tác giả của nó hình như đã ngầm “xúi”, mày hãy “phóng tác” nó, để nó trở thành một bản văn 100 phần dầu của cái tiếng nói, chữ viết, của xứ sở của mày!
(còn tiếp)
NQT

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Sky River Casino vô cùng vui mừng hào hứng tổ chức chương trình Ăn Tết Nguyên Đán với những giải thưởng thật lớn cho các hội viên Sky River Rewards. Chúng tôi cũng xin kính chúc tất cả Quý Vị được nhiều may mắn và một Năm Giáp Thìn thịnh vượng! Trong dịp đón mừng Năm Mới Âm Lịch năm nay, 'Đội Múa Rồng và Lân Bạch Hạc Leung's White Crane Dragon and Lion Dance Association' đã thực hiện một buổi biểu diễn Múa Lân hào hứng tuyệt vời ở Sky River Casino vào lúc 11:00 AM ngày 11 Tháng Hai. Mọi người tin tưởng rằng những ai tới xem múa lân sẽ được hưởng hạnh vận.
Theo một nghiên cứu mới, có hơn một nửa số hồ lớn trên thế giới đã bị thu hẹp kể từ đầu những năm 1990, chủ yếu là do biến đổi khí hậu, làm gia tăng mối lo ngại về nước cho nông nghiệp, thủy điện và nhu cầu của con người, theo trang Reuters đưa tin vào 8 tháng 5 năm 2023.
(Tin VOA) - Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF) vào ngày 13/9 ra thông cáo lên án Việt Nam tiếp tục lạm dụng hệ thống tư pháp để áp đặt những án tù nặng nề với mục tiêu loại trừ mọi tiếng nói chỉ trích của giới ký giả. Trường hợp nhà báo tự do mới nhất bị kết án là ông Lê Anh Hùng với bản án năm năm tù. RSF bày tỏ nỗi kinh sợ về bản án đưa ra trong một phiên tòa thầm lặng xét xử ông Lê Anh Hùng hồi ngày 30 tháng 8 vừa qua. Ông này bị kết án với cáo buộc ‘lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước’ theo Điều 331 Bộ Luật Hình sự Việt Nam
Từ đầu tuần đến nay, cuộc tấn công thần tốc của Ukraine ở phía đông bắc đã khiến quân Nga phải rút lui trong hỗn loạn và mở rộng chiến trường thêm hàng trăm dặm, lấy lại một phần lãnh thổ khu vực đông bắc Kharkiv, quân đội Ukraine giờ đây đã có được vị thế để thực hiện tấn công vào Donbas, lãnh phổ phía đông gồm các vùng công nghiệp mà tổng thống Nga Putin coi là trọng tâm trong cuộc chiến của mình.
Tuần qua, Nước Mỹ chính thức đưa giới tính thứ ba vào thẻ thông hành. Công dân Hoa Kỳ giờ đây có thể chọn đánh dấu giới tính trên sổ thông hành là M (nam), F (nữ) hay X (giới tính khác).
Sau hành động phản đối quả cảm của cô trên truyền hình Nga, nữ phóng viên (nhà báo) Marina Ovsyannikova đã kêu gọi đồng hương của cô hãy đứng lên chống lại cuộc xâm lược Ukraine. Ovsyannikova cho biết trong một cuộc phỏng vấn với "kênh truyền hình Mỹ ABC" hôm Chủ nhật: “Đây là những thời điểm rất đen tối và rất khó khăn và bất kỳ ai có lập trường công dân và muốn lập trường đó được lắng nghe cần phải nói lên tiếng nói của họ”.
Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam cử hành Ngày Quốc tế Nhân Quyền Lần Thứ 73 và Lễ Trao Giải Nhân Quyền Việt Nam lần thứ 20.
Sau hơn 30 năm Liên bang Xô Viết sụp đổ, nhân dân Nga và khối các nước Đông Âu đã được hưởng những chế độ dân chủ, tự do. Ngược lại, bằng chính sách cai trị độc tài và độc đảng, Đảng CSVN đã dùng bạo lực và súng đạn của Quân đội và Công an để bao vây dân chủ và đàn áp tự do ở Việt Nam. Trích dẫn chính những phát biểu của giới lãnh đạo Việt Nam, tác giả Phạm Trần đưa ra những nhận định rất bi quan về tương lai đất nước, mà hiểm họa lớn nhất có lẽ là càng ngày càng nằm gọn trong tay Trung quốc. Việt Báo trân trọng giới thiệu.
Tác giả Bảo Giang ghi nhận: “Giai đoạn trước di cư. Nơi nào có dăm ba cái Cờ Đỏ phất phơ là y như có sự chết rình rập." Tại sao vậy? Để có câu trả lời, mời bạn đọc vào đọc bài viết dưới đây của nhà văn Tưởng Năng Tiến.
Người cộng sản là những “kịch sĩ” rất “tài”, nhưng những “tài năng kịch nghệ” đó lại vô phúc nhận những “vai kịch” vụng về từ những “đạo diễn chính trị” yếu kém. – Nguyễn Ngọc Già (RFA).. Mời bạn đọc vào đọc bài viết dưới đây của phó thường dân/ nhà văn Tưởng Năng Tiến để nhìn thấy thêm chân diện của người cộng sản.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.