Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Góc Nhạc Cổ Điển

24/06/200600:00:00(Xem: 1620)

Chúng tôi mong nhận được mọi ý kiến đóng góp và bài vở của bạn đọc về mọi vấn đề liên quan đến nhạc cổ điển như ca kịch opéra, ballet, kỹ thuật (recording), album mới, concert bạn mới đi nghe...Thư từ bài vở xin gởi về

classical@vietbao.com

Không ai đương thời có thể đạt được tầm vóc với Haydn ngoại trừ Mozart

Nhạc Thời Cổ Điển

Trong khi Bach và Handel vẫn còn đương thời thì đã có một lối nhạc khác đã phôi thai từ đầu thế kỷ 18.  Nghệ thuật Rococo lúc đó đang trưởng thành đã hướng âm nhạc dần sang cách hòa âm đơn giản, cơ cấu (texture) trong sáng và thiên về nhạc cụ nhiều hơn.  Các nhạc sĩ khởi xướng khuynh hướng này gồm có 2 cậu con trai của J.S. Bach là C.P.E. Bach và J.C. Bach, và Joseph Haydn.  Vào cuối thế kỷ này, nhạc của Haydn và Mozart thống trị Âu Châu.  Vienna trở thành cái nôi âm nhạc.  Thời kỳ này được gọi là thời "Cổ Điển" (Classical).

Hai thể nhạc quan trọng đã được hoàn chỉnh trong thời này là giao hưởng (symphony) và tứ tấu dây (string quartet).  Giao hưởng bắt đầu manh nha từ những bản nhạc khai mạc (overture) cho ca kịch (opera) ở Ý vào cuối thế kỷ 17 và thường theo hình thức 3 chương (nhanh-chậm-nhanh).  Sau khi qua tay những soạn giả ca kịch Ý như Leo, Pegolesi, Galuppi và Jommelli các chương trở nên dài và hoàn thiện hơn.  G.B. Sammartini là một trong những người đầu tiên viết giao hưởng cho thính đường (concert symphony), nghĩa là giao hưởng chỉ để trình diễn trong thính đường (concert hall) chớ không phải để khai mạc một ca kịch như trước kia.  Những nhạc sĩ  thế hệ kế của Ý như Boccherini và Pugnani tiếp tục phát triển giao hưởng theo khuynh hướng ca hát (lyrical).  Nhưng họ đã không tiến xa hơn nữa.

Nhiều nhạc sĩ viết cho thể giao hưởng mới này từ từ xuất hiện khắp nới như Paris, London, miền bắc nước Đức v.v.  Nhưng nơi tập trung nhiều nhạc sĩ tài ba nhất là Vienna, Áo và Mannheim, Đức.  Khoảng năm 1735 giao hưởng ở Vienna, rút tỉa từ nhạc khai mạc ca kịch và nhạc thính phòng, bắt đầu chuyển theo một hướng riêng sau những tác phẩm của Monn và Wagenseil.  Họ và một số người trẻ đương thời tiếp tục thể 3 chương.  Nhưng với 4 nhạc sĩ xuất chúng-Hoffmann, Dittersdorf, Vanhal và Michael Haydn (em của Joseph Haydn)-thể giao hưởng 4 chương (nhanh-chậm-vừa-nhanh) với minuet và trio ở chương 3 dẫn đến chương 4 trở thành phổ thông (allegro-andante-minuet, trio-allegro).  Tại Mannheim, nơi tập trung nhiều nhân tài, cả về soạn nhạc lẫn nhạc cụ, đã nẩy sinh ra nhiều khai phá mới trong lãnh vực sáng tác cũng như phối khí (orchestration).  Chẳng hạn như cách sử dụng cường độ (dynamic) và một lối viết melody gọi là melodic figures.  J.W. Stamitz đã thành lập kiểu mẫu cho những nhạc sĩ thế hệ kế tiếp như F.X. Richter, Holzbauer, Fils, Toeschi, Cambich, Eichner, Bech và con trai của Stamitz, Carl.

Với những viên gạch lót đường đó, Franz Joseph Haydn (1732-1809) và Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) đã nâng thể giao hưởng lên một tầm vóc rộng lớn mà những người trước chưa bao giờ đạt được.  Joseph Haydn viết tổng cộng 104 giao hưởng theo lối phát triển chủ đề (theme) khéo léo và bất ngờ của ông ta.  Tên tuổi của Haydn lừng lẫy khắp Âu Châu, đặc biệt là ở Paris và London, mỗi nơi ông viết 1 loạt giao hưởng theo yêu cầu của các thân chủ quý tộc.  Các giao hưởng từ số 82 đến 87 là ở Paris và từ số 93 đến 104 là ở London.  Người ta thường gọi hai bộ giao hưởng này là Paris Symphonies và London Symphonies.

Mozart để lại 41 giao hưởng.  So với 35 năm thọ thì con số này không phải nhỏ.  Các giao hưởng thời ấu thơ (1-13) của ông thường là ngắn (Mozart viết giao hưởng số 1 lúc 8 tuổi.  Bốn bài cuối cùng (38-41) là những đỉnh cao của thể giao hưởng trong thời này.  Bài số 38 viết năm 1786 tại Prague và vì thế có tên là "Prague Symphony".  Bài 39-41 là một bộ mà Mozart viết trong vòng 3 tháng năm 1788.  Bài 39 là bài ít được nhắc tới nhất.  Bài 40 cung sol thứ là bài được trình diễn nhiều nhất trong tất cả giao hưởng của Mozart.  Bài này là một trong ba bài cung thứ hiếm hoi.  Bài cuối cùng, số 41 cung đô trưởng, mệnh danh "Jupiter", là một hòn ngọc.  Chương cuối bài này gói ghém tất cả tinh hoa âm nhạc.  Chương này bắt đầu bằng 4 note đơn giản và khai triển theo thể sonata với những tư tưởng đan quyện vào nhau chặt chẽ.  Phần coda là một tẩu khúc (fugue) 5 bè đuổi bắt nhau ráo riết và cuối cùng tóm gọn các ý tưởng trước kia.  Đây là một chương nhạc phức tạp vô tiền khoán hậu trong nền âm nhạc tây phương.

Một thể nhạc quan trọng khác phát triển mạnh trong thời này là tứ tấu dây (string quartet).  Tứ tấu dây là một thể gồm có 4 chương, viết cho 2 violin, viola và cello.  Người ta vẫn chưa rõ tứ tấu dây phát nguyên từ lúc nào, có lẽ trong thời hậu baroque.  Nhưng dù sao đi nữa, cho tới khi Joseph Haydn nhúng tay vào thì tứ tấu dây mới có hình dáng hẳn hòi.  Với opus 9 (1769-70) Haydn đã ấn định 4 chương cho thể này.  Trong opus 33 (1781) ông bắt đầu dùng scherzo.  Opus 76 thấy xuất hiện nhiều thí nghiệm mới.

Không ai đương thời có thể đạt được tầm vóc với Haydn ngoại trừ Mozart.  Tuy nhiên, thiết tưởng cũng nên nêu tên vài người như Vanhal, Boccherini (mỗi người khoảng 100 tứ tấu) và Ordonez (hơn 30 tứ tấu).  Họ đã khiến công việc viết tứ tấu trở nên một sinh hoạt quan trọng.  Trong thời gian đầu các tứ tấu của Mozart chịu ảnh hưởng Sammartini với violin 1 "hát" bè chính theo nhịp allegro.  Cho đến khi Mozart viết một bộ gồm 6 bài tặng Haydn (1782-85) thì ông mới hoàn toàn viết theo lối phối hợp (integrated style).  Những nhạc sĩ Ý như Cambini và Boccherini viết theo lối ca khúc (lyrical style) cho violin 1 phô trương.  Các tứ tấu của họ được những nhạc sĩ tại Pháp như Gossec vã Viotti, và Spohr tại Đức học hỏi.

Dĩ nhiên các nhạc sĩ thời cổ điển cũng viết nhiều tác phẩm nhạc cho các thể loại khác như ca kịch, concerto, sonata, mass, v.v.  Thật ra thì họ viết quá nhiều.  Chỉ trong vòng khoảng 50-60 năm mà họ sản xuất mấy ngàn tác phẩm.  Haydn viết 750 tác phẩm.  Mozart viết 626 tác phẩm.  Đó là chưa kể đến những người khác.  Đây là thời mà âm nhạc trưởng thành hoàn thiện nhất so với các thời trước và đã đặt nền tảng vững chắc cho thế hệ mai hậu.  Những gì phát huy trong thời này được cho là kinh điển.  Vì vậy mà thời này được gọi là thời "Cổ Điển".

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Lời dịch giả: Đây là bức tâm thư của cựu tổng thống George W. Bush gởi người dân Mỹ trong lúc cả nước đang sôi sục sau cái chết của George Floyd.
NYC với mình như căn nhà thứ hai, thế mà đã hơn một năm rồi mới lên lại. Thường thì hay lên mùa Giáng Sinh, hay Tháng Hai mùa đông để coi tuyết ở Central Park, và tháng Mười Một để coi lá vàng. Lần nầy chỉ mới tháng ba, nhưng có lý do
Xúc động với kỷ niệm. Thơ và nhạc đã nâng cảm xúc về những cái đẹp mong manh trong đời... Đêm Nhạc Người Về Như Bụi, và buổi ra mắt Tuyển Tập 39 Văn Nghệ Sĩ Tưởng Nhớ Du Tử Lê đã hoàn mãn hôm Thứ Ba 14/1/2019.
chiều rớt/xanh/ lưỡi dao, tôi khứng! chờ ... mưa tới. Hai câu cuối trong bài “chiều rớt/xanh/lưỡi dao” anh viết cuối tháng 9/2019 như một lời giã biệt. Và, cơn mưa chiều 7.10.2019 đã tới, anh thay áo mới chân bước thảnh thơi trở về quê cũ. Xin từ biệt anh: Du Tử Lê!
trong nhiều năm qua, lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng trưởng ở mức hai con số, nhưng tỷ lệ quay trở lại thấp (chỉ từ 10% đến 40%) . Chi tiêu của khách du lịch quốc tế tại Việt Nam không cao
Theo bảng xếp hạng chỉ số cảm nhận tham nhũng của Tổ Chức Minh Bạch Quốc Tế năm 2018, Việt Nam đứng hạng 117/ 180 với mức điểm 33/100. Bao giờ mà chế độ hiện hành vẫn còn tồn tại thì “nạn nhũng nhiễu lạm thu” sẽ vẫn còn được bao che và dung dưỡng khắp nơi, chứ chả riêng chi ở Bộ Ngoại Giao
Chính phủ Hoa Kỳ đã hứa tài trợ 300 triệu đô la để làm sạch môi trường bị nhiễm chất độc da cam của phi trường Biên Hòa và hôm 5 tháng 12 là bắt đầu thực hiện việc tẩy rừa tại khu vực này, theo bản tin hôm 6 tháng 12 của báo Tuổi Trẻ Online cho biết như sau.
Hơn 1.000 người có thể đã bị giết bởi lực lượng an ninh ở Iran trong các cuộc biểu tình gần đây, theo một quan chức cấp cao của bộ ngoại giao cho biết hôm Thứ Năm
Bốn người được báo cáo đã bị giết chết hôm Thứ Năm sau một vụ cảnh sát rượt đuổi qua nhiều quận đã kết thúc trong trận đấu súng trên đường Miramar Parkway theo sau một tên cướp có vũ khí tại Coral Gables, tiểu bang Florida.
Mỗi năm lên tuổi già đi, tưởng đâu đã được an nhàn, nào ngờ đảng Cộng sản Việt Nam vẫn phải tối mắt đấu tranh để tồn tại vì các chứng nan y: Suy thoái tư tưởng; Đạo đức xuống cấp; Tham nhũng; và, Lợi ích nhóm trong trong cán bộ,đảng viên.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.