Một nghiên cứu mới cảnh báo: thói quen uống rượu bia quá mức không chỉ gây hại cho gan và làm tăng huyết áp, mà còn làm tăng cơ nguy bị tai biến mạch máu não loại chảy máu. (Nguồn: pixabay.com)
Chúng ta vẫn hay nghe rằng uống nhiều rượu bia sẽ làm tăng huyết áp và có hại cho gan. Nhưng một nghiên cứu mới vừa hé lộ thêm một điều đáng lo: rượu bia còn có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho não bộ, gây ra các cơn tai biến mạch máu não loại chảy máu (hemorrhagic strokes) chết người.
Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Neurology, những người uống hơn ba ly rượu bia mỗi ngày có cơ nguy bị xuất huyết não sớm hơn 11 năm so với người không uống hoặc chỉ uống ít. Không chỉ vậy, các ca xuất huyết này còn nghiêm trọng hơn, gây tổn thương lớn hơn cho não và tỷ lệ tử vong cũng cao hơn.
Bác sĩ Edip Gurol, trưởng nhóm nghiên cứu kiêm giám đốc Hemorrhage Risk Stroke Prevention Clinic tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts, cho biết: “Lạm dụng rượu bia sẽ khiến não bị chảy máu sớm hơn; và khi đã xảy ra, hậu quả cũng nghiêm trọng hơn rất nhiều.”
Nghiên cứu không thể khẳng định nguyên nhân vì chỉ mang tính quan sát và dựa vào thông tin bệnh nhân tự chia sẻ. Dù vậy, phát hiện này vẫn rất quan trọng vì giúp lấp đầy những khoảng trống trong hiểu biết trước đây. Bác sĩ Faye Begeti từ Bệnh viện Đại học Oxford (Anh quốc), nhận xét: “Nghiên cứu này rất có ích vì giúp chúng ta hiểu rõ hơn rượu bia ảnh hưởng ra sao đến não bộ.”
Rượu bia tàn phá não bộ như thế nào?
Tai biến mạch máu não loại chảy máu (hemorrhagic strokes), hay còn gọi là xuất huyết nội sọ (intracerebral hemorrhage, ICH), xảy ra khi một mạch máu trong não yếu và bị vỡ ra, làm máu tràn vào mô não xung quanh. Tuy chỉ chiếm khoảng 10–20% các ca đột quỵ mỗi năm, nhưng đây lại là dạng nguy hiểm nhất, để lại hậu quả nghiêm trọng hơn so với đột quỵ thiếu máu cục bộ (ischemic stroke).
Bác sĩ Kevin Sheth (Trung Tâm Brain & Mind Health, Đại Học Yale) cho biết, ước tính có khoảng từ 30% đến 40% bệnh nhân bị xuất huyết nội sọ không qua khỏi, và trong số người còn sống, rất nhiều người phải đối mặt với tàn tật vĩnh viễn.
Uống rượu bia nhiều làm tăng cơ nguy bị ICH qua nhiều cơ chế đan xen phức tạp. Một trong số đó là rượu bia khiến não teo nhanh hơn bình thường (tức là mô não bị co lại trong khi kích thước hộp sọ vẫn như cũ). Khi đó, các tĩnh mạch mỏng manh bên trong bị căng ra, trở nên dễ vỡ hơn, kể cả khi người đó chỉ gặp những va chạm nhẹ vào vùng đầu.
Ngoài ra, rượu bia còn làm huyết áp lên xuống bất thường, giảm hiệu quả hoạt động của tiểu cầu (loại tế bào máu giúp máu đông lại) và gây tổn thương cho gan, khiến cơ chế đông máu bình thường bị rối loạn. Nếu tình trạng này kéo dài, rượu bia có thể trực tiếp làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong não, gây ra những điểm chảy máu cực nhỏ, hay còn gọi là “vi xuất huyết” (microbleeds), làm thành mạch máu ngày càng yếu hơn.
Những phát hiện chi tiết từ nghiên cứu
Nghiên cứu mới đã phân tích hơn 1,600 bệnh nhân vào bệnh viện tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts từ năm 2003 đến 2019 vì xuất huyết não tự phát, không do chấn thương. Khoảng 7% trong số này được xếp vào diện uống rượu bia nhiều, tức là những người có thói quen uống ít nhất ba ly mỗi ngày.
Kết quả cho thấy nhóm uống rượu bia nhiều bị xuất huyết não sớm hơn rõ rệt so với nhóm uống ít hoặc không uống: tuổi trung bình khi xảy ra xuất huyết não là khoảng 60, trong khi ở nhóm còn lại là khoảng 71. Các nhà nghiên cứu cho rằng nguyên nhân là do rượu bia đẩy nhanh quá trình lão hóa mạch máu và làm cho thành mạch máu mỏng manh hơn.
So với nhóm uống ít hoặc không uống, người nghiện rượu bia có huyết áp cao hơn và lượng tiểu cầu thấp hơn. “Đáng chú ý là kết quả chụp hình não ở nhóm bệnh nhân này còn cho thấy nhiều tổn thương và bệnh lý ở các mạch máu nhỏ hơn,” Begeti nói thêm.
Nhóm uống nhiều rượu bia thường có khối máu tụ lớn hơn và dễ bị chảy máu lan vào các khoang dịch não (intraventricular extension). Kiểu chảy máu này được xem là dấu hiệu gắn liền với tỷ lệ tử vong cao hơn. Tất cả những dữ liệu này cho thấy việc lạm dụng rượu bia dường như làm tăng tốc độ lão hóa mạch máu trong não bộ.
Dù các nghiên cứu trước đây từng gợi ý về mối liên quan giữa rượu bia và lão hóa mạch máu, nhưng Gurol lưu ý rằng phần lớn những nghiên cứu đó thiếu dữ liệu hình ảnh để làm rõ cơ chế sinh học bên trong. “Đây là nghiên cứu quy mô lớn nhất từ trước đến nay có sử dụng hình ảnh CAT scan cho toàn bộ bệnh nhân, và khoảng 75% được chụp thêm MRI,” ông nói. Nhờ nguồn dữ liệu hình ảnh phong phú như vậy, nhóm nghiên cứu có thể xác định rõ các thay đổi về cấu trúc não và hiểu rõ hơn cách rượu bia làm tăng cơ nguy xuất huyết.
Theo bác sĩ thần kinh Clifford Segil tại Providence Saint John’s Health Center ở Santa Monica, nghiên cứu này làm rõ một thực tế: “bệnh nhân nghiện rượu bia khi bị xuất huyết sẽ chảy máu nhiều hơn, và khả năng hồi phục bị giảm rất nhiều vì huyết áp và lượng tiểu cầu cũng bị ảnh hưởng.”
Thông điệp cảnh báo
Cũng như mọi nghiên cứu quan sát khác, nghiên cứu này không đủ khả năng chứng minh trực tiếp cái gì là nguyên nhân, cái gì là hậu quả. Gurol giải thích: “Chúng ta không thể thực hiện các thử nghiệm so sánh ngẫu nhiên, vốn là tiêu chuẩn vàng để xác định mối quan hệ nhân-quả, vì rõ ràng không thể bắt người ta uống thật nhiều rượu bia để nghiên cứu xem hậu quả thế nào.”
Một hạn chế khác là dữ liệu uống rượu bia dựa vào thông tin người tham gia tự chia sẻ, vốn có thể không chính xác. Rất có thể một số người uống rượu bia nhiều (hoặc gia đình họ) đã giấu bớt thói quen rượu, chè, khiến vài trường hợp bị xếp nhầm vào nhóm không uống nhiều.
Để các nghiên cứu sau này có sức thuyết phục hơn, Gurol đề nghị nên có cỡ mẫu lớn hơn, kết hợp với hình ảnh não bộ chất lượng cao như hiện nay, và thu thập dữ liệu tiêu thụ rượu bia theo thời gian thực, chính xác hơn.
Cho đến khi có thêm kết quả mới, thông điệp của nghiên cứu đã quá rõ: lạm dụng rượu bia không những không có bất kỳ lợi ích nào mà còn gây hại rất lớn cho sức khỏe.
Không chỉ làm tăng cơ nguy xuất huyết não, rượu bia còn hủy hoại hầu hết các cơ quan khác trong cơ thể (từ gan, tim, cho đến làm tăng huyết áp, dễ bị tai nạn, ung thư và khó tập trung, không tỉnh táo).
Ngược lại, khi giảm bớt rượu chè, người ta có thể nhận thấy ngay nhiều lợi ích, chẳng hạn như huyết áp có thể hạ chỉ trong vài tuần, chức năng gan và tim được cải thiện; về lâu dài, có thể giảm cơ nguy bị tai biến và tổn thương các mạch máu li ti trong não.
Hiện nay, có rất ít lựa chọn điều trị cho một số dạng đột quỵ nên những lợi ích này đặc biệt quan trọng. “Chúng ta chưa có biện pháp nào được chứng minh là cải thiện được kết quả điều trị sau khi bệnh nhân bị tai biến mạch máu não loại chảy máu. Vì vậy, phòng ngừa vẫn là ưu tiên hàng đầu,” Gurol nhấn mạnh.
Cung Đô biên dịch
Nguồn: “Heavy drinking linked to deadlier brain hemorrhages” được đăng trên trang Nationalgeographic.com.
Send comment
