Khi nào con người còn sẵn sàng gây chiến tranh để giành đất đai, tài nguyên; giết người nhân danh tôn giáo, chủng tộc, vẫn sẽ có một quốc gia nào đó trở thành nạn nhân của lòng thù hận, sự độc ác. Ảnh: Gaza đổ nát. Chụp lại từ youtube.
Trong những tháng qua, thảm họa đói của người Palestine ở dải Gaza đã làm thế giới rúng động. Tin tức về trẻ em Palestine bị bắn chết trong khi cố len lỏi tới rào sắt để nhận thức ăn viện trợ được truyền đi; nhiều người đặt câu hỏi về lương tri của những kẻ tổ chức “công tác nhân đạo” này (công ty Gaza Humanitarian Foundation do chính phủ Trump hậu thuẫn). UN ước tính có khoảng 1,400 người Palestine đã chết khi tìm cách nhận thực phẩm cứu trợ.
Vào tháng 12 năm 2023, Nam Phi đã đệ đơn kiện Israel lên Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) cáo buộc quốc gia này phạm tội diệt chủng ở Gaza. Một số quốc gia khác tham gia hoặc bày tỏ sự ủng hộ đối với vụ kiện, bao gồm: Nicaragua, Bỉ, Colombia, Thổ Nhĩ Kỳ, Libya, Ai Cập, Maldives, Mexico, Ireland, Chile Palestine…
Nếu nhìn xa hơn về quá khứ, những ai từng theo dõi tình hình bất ổn tại Gaza trong nhiều thập niên qua có thể nhận ra cuộc “diệt chủng” người Palestine ngày hôm nay bắt nguồn từ một cuộc diệt chủng khác, xảy ra cách nay đã gần một thế kỷ. Đó là khi những lò thiêu người của Đức Quốc Xã trong thời Đệ II Thế Chiến cướp đi sinh mạng của khoảng sáu triệu người Do Thái. Cuộc diệt chủng đó làm thức tỉnh lương tri nhân loại, khiến thế giới phải đồng thuận để cho một quốc gia Do Thái ra đời tại vùng đất mà người Palestine đã sinh sống từ nghìn năm. Nhưng cũng từ đó, cả thế giới Phương Tây lẫn Hồi Giáo đều thất bại trong việc tìm ra một giải pháp để hai dân tộc Palestine và Israel có thể chung sống hòa bình; dẫn đến chiến tranh, thảm họa nhân đạo tiếp diễn trong hơn nửa thế kỷ ở Dải Gaza nhuộm đầy máu và nước mắt.
Có thể xem lịch sử xung đột Israel-Palestine trong thế kỷ 20 khởi nguồn từ năm 1917, khi Tuyên Ngôn Balfour của chính phủ Anh hứa hẹn hỗ trợ "một quê hương cho người Do Thái" tại Palestine. Một phần vì Anh đồng cảm với nỗi thống khổ của người Do Thái trên toàn thế giới; một phần vì lợi ích chiến lược của các thuộc địa ở Trung Đông. Những năm sau đó, căng thẳng gia tăng giữa những người Do Thái mới nhập cư và cộng đồng người Ả Rập tại Palestine.
Sau Đệ II Thế Chiến, Liên Hợp Quốc đề nghị chia Palestine thành quốc gia Do Thái và Ả Rập riêng biệt. Đến năm 1948, nhà nước Israel được thành lập, cũng là lúc 700,000 người Palestine bị đẩy ra khỏi nơi sinh sống của mình. Sự thanh trừng sắc tộc đối với người Ả Rập Palestine (Nakba), chiến tranh giữa Israel và các quốc gia Ả Rập láng giềng bắt đầu bùng nổ.
Đến năm 1967, cuộc Chiến Tranh Sáu Ngày dẫn đến việc Israel chiếm đóng Bờ Tây, Dải Gaza và Đông Jerusalem, khiến xung đột càng gia tăng. Cuộc nổi dậy Intifada lần thứ nhất của người Palestine chống lại sự chiếm đóng của Israel bắt đầu vào năm 1987.
Thế giới có nhiều nỗ lực nhằm tìm kiếm hòa bình cho khu vực Trung Đông. Một cột mốc quan trọng là vào ngày 13 tháng 9 năm 1993, Hiệp Định Oslo được ký kết giữa Israel và PLO (Palestine Liberation Organization) tại Tòa Bạch Ốc dưới sự chứng kiến của Tổng Thống Hoa Kỳ Bill Clinton. Theo đó, cả hai bên đồng ý hòa bình để bắt đầu đàm phán về quyền tự trị của người Palestine.
Nhưng những hy vọng đàm phán hòa bình tắt dần khi cả hai phía không thể tìm được tiếng nói chung. Bạo lực lại gia tăng, dẫn đến cuộc nổi dậy Intifada lần thứ hai bùng nổ vào năm 2000. Một năm sau, vụ tấn công khủng bố 911 xảy ra, là cuộc tấn công lớn nhất của các nhóm khủng bố Hồi Giáo nhắm vào Hoa Kỳ. Hy vọng hòa bình Trung Đông càng thêm xa vời. Nhận thức được rằng sự ủng hộ dành cho Israel là một trong những nguyên nhân khiến Hoa Kỳ trở thành mục tiêu khủng bố, chính quyền Mỹ tạo sức ép để vào năm 2005, Israel rút khỏi Gaza, nhưng vẫn duy trì quyền kiểm soát biên giới và không phận. Chỉ một năm sau, năm 2006, Hamas-nhóm ủng hộ dùng vũ lực chống lại Israel- giành chiến thắng trong cuộc bầu cử lập pháp của Palestine. Cũng từ đó, xung đột ở Gaza leo thang với các hoạt động quân sự của Israel liên quan đến các khu định cư Do Thái, các vấn đề về Jerusalem. Bất ổn triền miên trong khu vực. Năm 2025 là đỉnh điểm của sự cùng khổ kéo dài của người Palestine, với nguyên nhân trực tiếp là cuộc tấn công khủng bố của Hamas vào Israel vào ngày ngày 7 tháng 10 năm 2023.
Chính sách của Hoa Kỳ đối với xung đột Israel-Palestine có thay đổi tùy thuộc vào các đời tổng thống; nhưng cũng có điểm hầu như không thay đổi là ủng hộ an ninh của Israel, đồng thời cố gắng tìm ra giải pháp dài hạn cho vùng Trung Đông. Đi ngược dòng lịch sử đến năm 1948, Tổng Thống Truman công nhận nhà nước Israel chỉ 11 phút sau khi nước này tuyên bố độc lập. Trong những năm đầu thập niên 1960s, Kennedy trở thành tổng thống Hoa Kỳ đầu tiên bán vũ khí hiện đại cho Israel. Ông bày tỏ mối quan tâm đối với người Palestine, nhưng vẫn ưu tiên cho an ninh của Israel. Trong cuộc Chiến Tranh Sáu Ngày (1967), Tổng Thống Johnson ủng hộ Israel nhưng không can thiệp quân sự trực tiếp. Sau khi Israel chiếm đóng Bờ Tây, Dải Gaza và Đông Jerusalem, Johnson đã thúc đẩy Nghị quyết 242 của Liên Hợp Quốc, buộc Israel rút khỏi các vùng lãnh thổ chiếm đóng để đổi lấy hòa bình.
Trong cuộc Chiến tranh Yom Kippur (1973), Tổng Thống Nixon ủng hộ Israel mạnh mẽ, gửi một cuộc vận chuyển vũ khí bằng đường hàng không quy mô lớn. Từ thời điểm này, Hoa Kỳ trở thành nước hậu thuẫn quân sự chính cho Israel. Sang đến thời Tổng Thống Ford, Hoa Kỳ lại gây sức ép ngắn hạn với Israel, thúc đẩy các cuộc đàm phán hòa bình. Vào năm 1978, Tổng Thống Carter làm trung gian cho Hiệp Định Trại David giữa Israel và Ai Cập, dẫn đến việc Ai Cập công nhận Israel. Carter cũng đồng thời ủng hộ "quyền hợp pháp" của người Palestine.
Sang thập niên 1980s, Tổng Thống Reagan củng cố quan hệ quân sự với Israel trong Chiến Tranh Lạnh. Đến thập niên 1990s, Tổng Thống Bush “cha” phản đối việc mở rộng các khu định cư của Israel, giữ lại 10 tỷ đô la tiền bảo lãnh nợ vay để gây sức ép buộc Israel đàm phán hòa bình. Vào năm 1993, Tổng Thống Clinton làm trung gian cho Hiệp định Oslo (1993), dẫn đến việc chính quyền Palestine được cai trị tại một số khu vực Bờ Tây/Gaza.
Vào thiên niên kỷ mới với cuộc khủng bố 911, George W. Bush trở thành tổng thống Hoa Kỳ đầu tiên công khai kêu gọi thành lập một nhà nước Palestine vào năm 2002. Ông khởi động “Lộ trình Hòa bình” với các đối tác quốc tế vào năm 2003, ủng hộ việc Israel rút quân khỏi Gaza năm 2005. Sau đó, Tổng Thống Obama có lập trường kêu gọi Israel phải nhượng bộ. Ông cố gắng đóng băng việc xây dựng các khu định cư của Israel; tiếp tục ủng hộ giải pháp hai nhà nước. Vào năm 2016, lần đầu tiên trong lịch sử, Hoa Kỳ bỏ phiếu trắng một nghị quyết của Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc lên án các khu định cư của Israel, một thay đổi lớn trong chính sách Trung Đông. Nhưng chính ông Obama cũng đã ký gói viện trợ quân sự lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ cho Israel trị giá 38 tỷ đô la trong 10 năm.
Ngược lại với Obama, Trump trở thành tổng thống Hoa Kỳ ủng hộ Israel mạnh mẽ nhất. Trong nhiệm kỳ đầu, Trump công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel vào năm 2017, chuyển đại sứ quán Hoa Kỳ đến đó. Trump công nhận chủ quyền của Israel đối với Cao nguyên Golan; công bố kế hoạch “Từ Hòa Bình Đến Thịnh Vượng” hoàn toàn có lợi cho Israel. Ông cũng cắt giảm viện trợ của Hoa Kỳ cho Palestine, đóng cửa văn phòng PLO tại Washington.
Ngay sau khi Trump tuyên bố công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel, nhiều người tiên đoán một cuộc khủng bố lớn sẽ xảy ra. Và điều đó đã thành sự thật vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, khi Hamas bất ngờ tấng công vào lãnh thổ Israel, khiến khoảng 1,200 người Israel và nước ngoài thiệt mạng; 250 người bị bắt làm con tin.
Lịch sử cho thấy rằng cả hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ đều có những nỗ lực giải quyết xung đột Israel-Palestine, nhưng cho đến nay vẫn thất bại. Các nước Tây Phương cũng thế. Đa số họ ủng hộ Israel vì có nhiều điểm chung: chính trị- quân sự (trong thời chiến tranh lạnh, các nước Ả Rập được Liên Xô hậu thuẫn), văn hóa (các giá trị Do Thái-Cơ đốc giáo chung), kinh tế… Họ cũng có nhiều nỗ lực nhưng không thành công cho vấn đề Trung Đông.
Các quốc gia Âu Mỹ là vậy. Nhưng ngay cả các quốc gia Ả Rập và Hồi giáo cũng không thể giúp ích gì cho Palestine. Các quốc gia Ả Rập coi việc phương Tây công nhận và ủng hộ Israel là tiếp tay trực tiếp cho việc tước đoạt đất đai của người Palestine. Cuộc khủng hoảng người tị nạn Palestine trở thành một nỗi đau cho thế giới Hồi giáo. Nhưng chính trong nội bộ của họ cũng đầy mâu thuẫn. Tính bộ lạc lâu đời đã khiến các quốc gia Hồi Giáo thường xuyên gây chiến lẫn nhau trong suốt chiều dài lịch sử. Đến thời cận đại, quyền lợi kinh tế khiến một số quốc gia Hồi Giáo phải bắt tay với Âu Mỹ: Ai Cập vì quyền lợi kinh đào Suez; Saudi Arab vì quyền lợi dầu mỏ… Những người Hồi Giáo anh em mà còn bất lực, huống gì các thế lực ngoại bang?
Trong khi thế giới loay hoay tìm giải pháp, máu của người Palestine tiếp tục đổ. Nỗi thống khổ của dân tộc Palestine vẫn còn đó sau hơn nửa thế kỷ. Khi nào con người còn sẵn sàng gây chiến tranh để giành đất đai, tài nguyên; giết người nhân danh tôn giáo, chủng tộc, vẫn sẽ có một quốc gia nào đó trở thành nạn nhân của lòng thù hận, sự độc ác. Là Somali ở Phi Châu; là Kosovo ở Âu Châu. Và nay là Palestine, hiện đang chịu đựng nỗi thống khổ kéo dài đã qua hai thiên niên kỷ.
Lịch sử diệt chủng đang lập lại, chỉ đổi tên nạn nhân. Nhưng mong rằng lịch sử cũng sẽ lập lại những điều tốt lành. Cuộc diệt chủng người Do Thái đã dẫn đến sự hình thành quốc gia Israel. Hy vọng những thảm họa mà người dân Palestine đang phải gánh chịu sẽ đánh thức lương tri nhân loại, đủ để có được sự đồng thuận trong việc hình thành một quốc gia độc lập cho dân tộc cùng khổ này.
Doãn Hưng
Gửi ý kiến của bạn
