Đã có nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng bức xạ vi sóng từ lò microwave không gây hại cho sức khỏe con người. (Nguồn: pixabay.com)
Lò vi sóng (hay lò vi-ba, lò microwave) từ lâu đã trở thành một thiết bị nhà bếp phổ biến trên toàn thế giới, thay đổi cách mọi người nấu nướng và ăn uống. Tuy nhiên, hiện nay đang có một phong trào nhỏ nhưng ngày càng rộ, là không sử dụng lò vi sóng để đảm bảo an toàn cho sức khỏe và chất lượng thực phẩm.
Trên các trang mạng xã hội, nhiều người cho rằng không nên sử dụng lò vi sóng, vì lò vi sóng không an toàn, và nấu nướng bằng lò vi sóng sẽ làm mất chất dinh dưỡng và gây hại cho sức khỏe.
Những lo ngại này có hợp lý không?
Lò vi sóng hoạt động dựa trên một loại bức xạ đặc biệt là bức xạ không ion hóa (non-ionizing radiation), được gọi là “vi sóng” (microwaves), khác hoàn toàn so với bức xạ ion hóa (ionizing radiation) có trong tia X và các nguồn năng lượng cao khác. Theo Christopher Baird, nhà vật lý chuyên nghiên cứu về điện từ tại Đại học West Texas A&M, các sóng microwaves trong nhà bếp của chúng ta là một dạng bức xạ điện từ, tương tự như sóng vô tuyến (radio waves).
Baird cho hay: “Rất hiếm khi lò vi sóng gặp trục trặc nghiêm trọng đến mức gây hại cho người ở gần. Ngay cả khi bị trục trặc, thì cùng lắm chỉ làm người ta bị phỏng hoặc bị tổn thương dây thần kinh.”
Sự ra đời của lò vi sóng
Lò vi sóng là thiết bị không thể thiếu trong các căn bếp ở Hoa Kỳ, nhưng điều đó không phải lúc nào cũng đúng. Ý tưởng về lò vi sóng lần đầu tiên được Percy Spencer nghĩ tới vào năm 1945, sau khi ông quan sát thấy sóng microwave sinh nhiệt phát ra từ ống magnetron trong một thí nghiệm về radar. Nỗ lực đầu tiên để đưa các sóng microwave vào phục vụ chuyện bếp nút đã tạo ra một dụng cụ khổng lồ, cao khoảng 6 feet và nặng hơn 750 pound.
Sau Thế Chiến II, khi công nghệ thời chiến được đưa vào sủ dụng cho các phương tiện gia dụng, những chiếc lò vi sóng nhỏ gọn hơn và dễ sử dụng hơn bắt đầu xuất hiện trong các gian bếp ở Hoa Kỳ. Sau đó, thập niên 70 chứng kiến sự thay đổi lớn trong thói quen ăn uống của mọi người: các công ty thực phẩm ngày càng ra mắt nhiều loại sản phẩm phục vụ cho những người bận rộn hoặc không thích nấu nướng – các loại thức ăn đông lạnh, đồ ăn đóng hộp, có thể hâm hoặc nấu nhanh bằng lò vi sóng.
Ngày nay, có rất nhiều các loại đồ ăn làm sẵn, từ lasagna đông lạnh cho đến bánh chicken pot pie, được bán theo phần ăn dành cho một người, vừa tiện lợi vừa hợp túi tiền. Thị trường thực phẩm đông lạnh đạt mức doanh thu 72.2 tỷ MK vào năm 2022, riêng lĩnh vực đồ ăn làm sẵn chiếm 25.8 tỷ MK.
Theo một cuộc khảo sát của Sở Hành Chánh Thông Tin Năng Lượng (Energy Information Administration, EIA), 96% hộ gia đình ở Hoa Kỳ có sử dụng lò vi sóng, và 99% trong số đó sử dụng lò vi sóng ít nhất một lần mỗi tuần.
Nhịp sống vội vã ngày nay đang đòi hỏi các giải pháp tiện lợi như các loại đồ ăn làm sẵn và đóng hộp để có thể hâm nhanh bằng lò vi sóng (microwavable foods). Một nghiên cứu về thị trường ước tính quy mô của ngành công nghiệp này có thể đạt hơn 230 triệu MK vào năm 2031.
Mặc dù bản thân lò vi sóng không gây nguy hiểm cho sức khỏe, nhưng các loại thực phẩm siêu chế biến (ultra-processed foods) như thức ăn làm sẵn đông lạnh (ready-to-eat frozen) đều sẽ có tác động tiêu cực đến sức khỏe nếu tiêu thụ thường xuyên.
Lò vi sóng hoạt động như thế nào?
Theo NASA, vi sóng nằm trong phổ tần số từ thấp đến cao, và đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra các công nghệ hiện đại như radio, tin nhắn văn bản, tia X và GPS.
Bộ phận quan trọng nhất của lò vi sóng là ống magnetron, tạo ra vi sóng trong lò vi sóng. Sau khi được tạo ra, vi sóng sẽ bật lại từ bề mặt kim loại bên trong lò vi sóng. Vi sóng di chuyển qua lại trong lò, tạo ra một vùng không gian có nhiệt độ cao để làm nóng thức ăn. Khi gặp các phân tử nước trong thức ăn, vi sóng sẽ khiến các phân tử nước dao động nhanh hơn, va chạm vào nhau và tạo ra ma sát. Ma sát thì sinh ra nhiệt, hay còn gọi là năng lượng nhiệt, để làm nóng thức ăn.
Lò vi sóng sẽ làm nóng thức ăn từ ngoài vào trong. Các loại thực phẩm có chứa nước nhiều hơn, chẳng hạn như rau tươi, thường sẽ chín nhanh hơn vì bức xạ vi sóng làm nóng các phân tử nước dễ hơn.
Bức xạ ion hóa (ionizing radiation, có trong tia X và tia gamma) có khả năng thay đổi các nguyên tử và phân tử, phá hủy các tế bào trong chất hữu cơ. Còn bức xạ không ion hóa (non-ionizing radiation, bức xạ vi sóng là một loại bức xạ không ion hóa) chỉ gây nóng thông qua năng lượng nhiệt mà không thay đổi các nguyên tử và phân tử. Theo Cơ Quan Kiểm Soát và Phòng Bệnh Hoa Kỳ (CDC), bức xạ không ion hóa là an toàn để sử dụng trong gia đình, vì loại bức xạ này phát ra ít năng lượng hơn cả ánh sáng thông thường, và không gây hại cho sức khỏe con người.
Baird cho biết: “Nếu bức xạ vi sóng trong lò vi sóng có thể khiến đồ ăn bị nhiễm độc, thì sóng vô tuyến liên tục phát ra từ router Wi-Fi cũng sẽ đầu độc tất cả các loại thực phẩm đang có trong nhà.” Cả hai mối lo ngại này đều không có căn cứ. Ngay cả ánh sáng từ đèn cầy còn nhiều sóng điện từ hơn lò vi sóng. Theo lý thuyết, nếu những tuyên bố về việc bức xạ vi sóng độc hại là đúng, mọi người sẽ phải lo ngại về ánh sáng đèn cầy nhiều hơn lò vi sóng.
FDA thừa nhận rằng có những trường hợp về những chấn thương do bức xạ từ lò vi sóng, nhưng rất hiếm khi xảy ra, và chủ yếu là do lò vi sóng bị hư hỏng khiến cho sóng điện từ năng lượng cao thoát ra ngoài; lúc này, nếu người dùng đang ở gần lò hoặc đưa tay vào lò sẽ bị phỏng hoặc bị tổn thương dây thần kinh.
Miễn là lò vi sóng không bị hư hỏng, thì người dùng không cần phải quá lo lắng. Tuy nhiên, FDA khuyến cáo không nên cho các loại hộp nhựa, nồi chảo kim loại và giấy nhôm (aluminum foil) vào lò vi sóng để đảm bảo an toàn. Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy việc cho đồ nhựa vào lò vi sóng, thậm chí cả những loại được ghi nhãn là ‘an toàn khi sử dụng với lò vi sóng,’ có thể làm cho các hạt nhựa siêu nhỏ thoát ra và dính vào thức ăn.
Lò vi sóng có gây hại cho thức ăn không?
Thức ăn được nấu hoặc hâm nóng bằng lò vi sóng sẽ giữ lại nhiều độ ẩm trên bề mặt, nên một số loại thực phẩm sẽ không có được lớp vỏ giòn hoặc màu vàng nâu óng ánh hấp dẫn như khi nướng hoặc chiên. Tuy nhiên, một nghiên cứu năm 2020 đã chứng minh rằng lò vi sóng có thể giúp giữ lại chất dinh dưỡng trong thực phẩm, nhờ thời gian nấu ngắn hơn và nấu ở nhiệt độ thấp hơn so với các cách nấu nướng khác.
Một số nghiên cứu chỉ ra rằng nấu bằng lò vi sóng và nướng là các phương pháp tốt hơn để bảo quản các chất dinh dưỡng trong thực phẩm, đặc biệt là chất chống oxy hóa và một số loại vitamin, so với các phương pháp nấu ăn khác như nồi áp suất và luộc. Thí dụ, vitamin A và C được giữ lại khá tốt trong thức ăn nấu bằng lò vi sóng; và khi nấu cá hồi sống bằng lò vi sóng, lượng vitamin K trong cá không bị giảm mà còn tăng lên.
Theo một nghiên cứu được đăng trên tạp chí Food Science and Nutrition, khi sử dụng lò vi sóng để nấu hoặc hâm nóng thức ăn, chúng ta tiết kiệm được điện và nước nhiều hơn so với khi nấu bằng bếp ga, bếp điện, hoặc lò nướng.
Viện Năng lượng Vi sóng Quốc tế (International Microwave Power Institute) đã bác bỏ một tin đồn phổ biến rằng các quốc gia như Nhật Bản và Nga đã cấm sử dụng lò vi sóng do bức xạ nguy hiểm. Chẳng có bằng chứng nào khoa học nào chứng minh cho những tin đồn thất thiệt này, vốn đã lan truyền trên các trang mạng xã hội trong nhiều năm qua. Và các thông tin sai lạc này lại đang rộ lên khi phong trào lối sống không vi sóng (microwave-free lifestyle) ngày càng phổ biến.
Cung Đô sưu tầm/biên dịch
Nguồn: “Should you be concerned about your microwave?” được đăng trên trang Nationalgeographic.com.
Gửi ý kiến của bạn
