Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Fidel Castro và “kẻ thù phương Bắc”

03/12/201615:42:00(Xem: 3769)
Fidel Castro và “kẻ thù phương Bắc”
  
Bùi Văn Phú

  

Cựu Chủ tịch Fidel Castro của Cuba vừa qua đời, hưởng thọ 90 tuổi. Lãnh đạo lâu năm của đảo quốc sát cạnh Hoa Kỳ là người đã đối đầu với 11 tổng thống Mỹ từ hơn sáu thập niên qua.

 

Thập niên trước, vì sức khoẻ yếu nên Fidel đã trao quyền lại cho người em là Raul Castro.

 

Cuối năm 2014 Hoa Kỳ và Cuba tái lập quan hệ ngoại giao. Đại sứ quán của hai nưóc đã được mở ra tại Washington và Havana.

 

Đầu năm nay Tổng thống Barack Obama đã có chuyến viếng thăm chính thức Cuba, là tổng thống Mỹ đầu tiên công du đến đây trong gần một thế kỷ, kể từ khi Tổng thống Calvin Coolidge thăm nước này vào năm 1928.

 

Ngay sau chuyến viếng thăm của Tổng thống Obama, Fidel Castro đã viết trên báo Granma của Đảng Cộng sản Cuba rằng lãnh đạo Hoa Kỳ không đáng tin cậy và Cuba không cần sự giúp đỡ của Mỹ.

 

Tối 25/11 vừa qua, tin Fidel Castro từ trần được nhanh chóng truyền đi ở Little Havana và hàng nghìn người Mỹ gốc Cuba đã xuống đường nhảy múa reo mừng.

 

Từ ngày Fidel lên nắm quyền năm 1959, cả triệu người Cuba đã bỏ nước ra đi, nhiều người vượt biển. Hiện có hai triệu người Cuba sinh sống tại Mỹ, hơn một nửa ở tiểu bang Florida, tập trung đông nhất ở Miami, cách Havana chưa đến 200 km.

 

Nhiều người Mỹ cũng như người Cuba chưa quên những tháng ngày căng thẳng vào đầu thập niên 1960 với sự kiện CIA Mỹ tài trợ vụ tấn công Vịnh Con Heo, nhưng thất bại trong việc lật đổ Fidel. Cũng như khi Fidel cho Liên Xô đem vũ khí nguyên tử vào đặt trên đất Cuba, nhắm vào Hoa Kỳ đã gây căng thẳng cao độ vì nguy cơ chiến tranh nguyên tử có thể xảy ra.

 

Hơn nửa thế kỷ qua, vì không được tự do du lịch đến một đảo quốc với dân số hiện nay là 11 triệu người, chỉ cách Hoa Kỳ một khoảng ngắn, nơi Fidel Castro lúc nào cũng sôi sục chống Mỹ, sợ Mỹ ám sát và xâm lăng, nên luôn có những huyền thoại về xứ sở của xì gà và rượu rum trong lòng nhiều người Mỹ.

 

Mấy năm trước tôi có dịp đến Cuba một tuần trong một chương trình giáo dục.

 

Khi ở đó đọc được trên báo và nghe nhắc đến nhóm chữ “kẻ thù phương Bắc” – theo lời người hướng dẫn dịch lại từ tiếng Tây Ban Nha ra tiếng Anh là “enemy from the North” – mà người dân Cuba nhìn đó là các lãnh đạo Mỹ.

 

Đi nhiều nơi, khi biết chúng tôi là người Mỹ, dân Cuba thường nói giữa nhân dân hai nước có quan hệ tốt đẹp, còn chuyện chính trị là việc của lãnh đạo.

 

Mỗi ngày đoàn chúng tôi được nghe các giới chức nói chuyện về một lĩnh vực trong đời sống dân Cuba, từ y tế, giáo dục đến văn hoá, xã hội. Các bài nói chuyện đều có dẫn chứng Hiến pháp bảo đảm quyền lợi căn bản cho dân, có ghi lại phát biểu của Fidel Castro về các chính sách.

 

Ngồi nghe tôi liên tưởng đến những phát biểu, những buổi nói chuyện của quan chức nhà nước cộng sản Việt Nam trên các diễn đàn quốc tế hay trong các buổi họp. Na ná một kiểu là Hiến pháp ghi rõ điều này, điều kia hay Chủ tịch Hồ Chính Minh từng nói thế này thế nọ.

 

Như nhiều người Việt đã trải nghiệm, từ văn bản, dù là Hiến pháp hay văn bản pháp qui đến thực tế áp dụng là một bước rất xa, đôi khi còn trái ngược. Và đó là nghịch lý của những quốc gia cộng sản mà Việt Nam hay Cuba không là ngoại lệ.

 

Về quan hệ bang giao quốc tế, những đề tài nghiên cứu để đối chiếu quan hệ Hoa Kỳ với Việt Nam và quan hệ Hoa Kỳ với Cuba sẽ được nhiều học giả chú ý đến trong tương lai.

 

Việt Nam trong những năm cuối thập niên 1980, khi mới đổi mới và mở cửa đón du khách phương Tây, đặc biệt là du khách Mỹ thì người Việt trong nước gặp du khách Mỹ cũng đều nói nhân dân hai nước không có thù hận gì nhau, chỉ có giữa hai chính phủ.

 

Hoa Kỳ và Việt Nam ngày nay đã có quan hệ đối tác toàn diện. Đại đa số người dân Việt đang muốn có quan hệ thân thiết hơn với Hoa Kỳ, theo những thông tin từ Đại sứ quán Mỹ đưa ra. Nhưng Hà Nội dường như cũng không muốn mặn mà hơn với Washington.

 

Sau cái chết của Fidel, Cuba có cơ hội trở thành bạn của Hoa Kỳ hay không? Tôi không tin điều đó sẽ xảy ra nếu không có cải cách dân chủ ở Cuba. Vì như trường hợp Việt Nam, sau 20 năm bang giao mà đến nay đâu đã có thực sự là bạn của Hoa Kỳ.

 

Cũng giống như Việt Nam với Điều 4 Hiến pháp, khi Đảng Cộng sản Cuba còn độc quyền cai trị, như ghi trong Điều 5 của Hiến Pháp Cuba, thì chưa thể có dân chủ trên đảo quốc này.

 

Cuba cũng như Việt Nam hiện không có tự do báo chí, tự do phát biểu. Những người nêu quan điểm bất đồng với nhà nước thường bị giam tù.

 

Học sinh, sinh viên Cuba được đi học hoàn toàn miễn phí. Điều này khác với Việt Nam. Nhưng chưa hẳn đó là một chính sách giáo dục tốt. Lý do là bởi ở các nước cộng sản giáo trình học tập do nhà nước đưa xuống, học sinh, sinh viên không quen phản biện mà chỉ biết học tập kiểu thuộc lòng.

 

Người hướng dẫn cho đoàn chúng tôi là người đã lấy bằng cử nhân công nghệ thông tin. Anh ra làm hướng dẫn du lịch được nhiều tiền hơn là làm công chức nhà nước. Lương trung bình một năm của người Cuba chừng 300 đôla. Một tuần hướng dẫn chúng tôi, chỉ tiền boa thôi anh cũng được 700 đôla, người tài xế được 600 đôla.

 

Cuba đã có chính sách nới lỏng về tự do kinh doanh, như việc cho tư nhân mở nhà hàng. Những nơi tôi đến ăn, một bữa tối trung bình 20 đôla. Tôi tự hỏi những chủ nhân nhà hàng đó có phải là cán bộ hay con cháu của họ, vì người dân thường lấy vốn ở đâu để mở nhà hàng đắt tiền như thế.

 

Để đối trọng với Mỹ đang dần nâng cấp quan hệ với Cuba, các lãnh đạo cộng sản còn lại của Trung Quốc là Tập Cận Bình và của Việt Nam, từ Nguyễn Minh Triết, Nguyễn Tấn Dũng, Trần Đại Quang cũng đã thăm viếng đảo quốc này.

 

Việt Nam thường viện trợ gạo cho Cuba, mà theo người hướng dẫn đoàn của tôi nói là gạo ngon nhất.

 

Trong hơn nửa thế kỷ qua, chính sách đối đầu với Mỹ của Fidel Castro được các nước cộng sản hoan nghênh, trong đó có Việt Nam là hết lòng hơn cả. Vì thế Hà Nội đã quyết định dành ngày 4/12 làm quốc tang cho Fidel.

 

Quan hệ giữa Việt Nam và Cuba là tình đồng chí từ những ngày cuộc chiến chống Mỹ ở Việt Nam được Hồ Chính Minh khởi xướng vào cuối thập niên 1950, cùng thời điểm chiến tranh cách mạng ở Cuba do Fidel lãnh đạo đạt thành công.

 

Mấy năm trước, Chủ tịch Nước Nguyễn Minh Triết đến Havana và đã có lời phát biểu nhớ đời là Cuba và Việt Nam, một nước ở phía đông, một nước ở phía tây, khi Cuba thức thì Việt Nam ngủ và khi Cuba ngủ thì Việt Nam thức để thay nhau canh giữ hòa bình thế giới.

 

Từ thập niên 1980 tôi đã có dịp tham quan những nước có khuynh hướng chống Mỹ, trước khi Liên bang Nga và Đông Âu sụp đổ. Tôi đã đi Trung Quốc, Ghana, Benin, Nigeria, Hungary. Thời đó, phát triển nhất theo tôi là Hungary.

 

Gần ba mươi năm sau đến Cuba thì thấy đất nước này thua Hungary của năm 1985 rất xa. Thủ đô Havana nghèo nàn, nhà cửa xuống cấp. Nhiều nhà cao tầng đang xây mà bỏ dở dang. Ở đây thiếu phương tiện di chuyển công cộng.

 

Dọc theo Malecón, nhìn những căn nhà ngó ra biển đáng lý ra phải là những nơi nghỉ mát đắt tiền, nhưng trên thực tế lại là những căn nhà xuống cấp tồi tệ, mầu sơn úa bạc và mưa nắng, gió biển đã soi mòn những cột sắt, bờ tường.

 

Lãnh đạo Cuba đổ lỗi cho Hoa Kỳ cấm vận.

 

Hơn nửa thế kỷ kiên trì theo đuổi chủ nghĩa cộng sản, dưới chế độ của Fidel Castro, đất nước Cuba thật nghèo nàn. Cửa tiệm ít mặt hàng. Ít thấy chợ. Hai trạm y tế ở thủ đô và ở miền quê đều rất đơn sơ.

 

Tổng thống Barack Obama đã mở ra quan hệ với Cuba như ông đã hứa khi vận động tranh cử năm 2008.

 

Năm 2009 ông ký sắc lệnh cho người Mỹ gốc Cuba về thăm quê hương, được gửi tiền về giúp thân nhân.

 

Mỗi năm có khoảng 400 nghìn người Mỹ gốc Cuba về thăm nhà và gửi hàng tỉ đôla về cho thân nhân.

 

Sau một tuần thăm Cuba, ra phi trường Marti thì bị cúp điện vài lần và chuyến bay trễ nhiều giờ. Về lại Miami, qua kiểm soát nhập cảnh nhân viên di trú hỏi tôi qua Cuba làm gì. Tôi đưa giấy chứng nhận và nói qua đó theo một chương trình tìm hiểu về giáo dục và y tế. Nghe thế ông nói với tôi rằng: “In Cuba they don’t teach you anything, only about communism.” – Ở Cuba họ không dạy gì ngoài chủ nghĩa cộng sản.

 

Với rất đông người gốc Cuba sinh sống ở Miami, tôi tin ông có những hiểu biết về Cuba nhiều hơn tôi.

 

Điều ông nói cũng giải thích tại sao khi nghe tin Fidel Castro qua đời, người Cuba ở Little Havana đã ra đường nhảy múa vui mừng.

 

Như thế điều tôi nghe được ở Havana về “kẻ thù phương Bắc” có phải là khúc ruột trăm dặm ở Miami, là chính phủ Mỹ – hay là cả hai.

 

© 2016 Buivanphu

 blank

H01: Ảnh chụp Chủ tịch Fidel Castro, bên phải, và nhà văn Mỹ Ernest Hemingway treo trong quán ăn ở ngoại thành Havana, nơi Hemingway viết tác phẩm “Ngư ông và biển cả” (ảnh Bùi Văn Phú)

 blank

H02: Một lớp học cấp 2 (ảnh Bùi Văn Phú)

 blank

H03: Chứng tích vụ tấn công Vịnh Con Heo trong Bảo tàng Cách mạng (ảnh Bùi Văn Phú)

 blank

H04: Du khách thăm Phố Cổ Havana (ảnh Bùi Văn Phú)

 blank

H05: Hình ảnh chế nhạo các Tổng thống Mỹ Ronald Reagan, George H.W. Bush Cha và George W. Bush Con trong Bảo tàng Cách mạng (ảnh Bùi Văn Phú)

 blank

H06: Xe cổ bên bờ Malecón ở Havana (ảnh Bùi Văn Phú)

 



.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Mỗi độ thu sang, lá vàng lá úa xác xao rụng rơi trong gió, như âm vang ai oán của điệu vãn than cuối cùng, đang cuốn trôi vào định luật vô thường của vũ trụ, rồi hóa kiếp về cùng cát bụi, đắm chìm trong sương khói của thời gian…
Như hôm nay, bái biệt anh, em xin gửi theo lời tri ơn anh chị. Anh chị đã biến em thành một người may mắn hiếm hoi trên thế gian. Mấy ai trong nhân loại được có cổ thụ trong vườn và cổ thụ trong đời.
Nhân dịp lễ trung thu sắp đến xin kể câu chuyện “Chú Cuội Ngồi Gốc Cây Đa” đã được một cô giáo ở trường tiểu học kể cho đám học trò nghe cách đây hơn nửa thế kỷ.
Hoá ra “chế độ hồ sơ lý lịch” là sáng tác của bác Mao, và có nguồn gốc ở tận bên Tầu cơ đấy. Thật là qúi hoá. Khi qua đến nước ta, bác Hồ vận dụng sáng tạo thêm chút xíu cho hợp với văn hoá (“đậm đà bản sắc”) Việt Nam nên hồ sơ lý lịch không chỉ tính “cho đến hết đời” mà còn kéo dài cho đến đời con và đời cháu luôn.
Trong Tù Binh và Hòa Bình, được viết ngay khi các sự kiện đang xẩy ra, Nhà Văn Phan Nhật Nam qua một lăng kính đặc thù giúp người đọc thấy được cuộc chiến khắc nghiệt sau khi quân đội Mỹ rút lui và nỗi tuyệt vọng của Miền Nam trước nỗ lực ngăn chặn chiến thắng cuối cùng của cộng sản.(lời giới thiệu của Thượng Nghị Sĩ Hoa Kỳ, Ông James Webb)
Các nhà lập quốc Mỹ và Adam Smith, Roosevelt-Keynes và Reagan-Friedman sống cùng giai đoạn nên phải đối diện với những thách đố chung vào các khúc quanh lịch sử: cách mạng cơ khí, cách mạng Nga 1917, Đại Khủng Hoảng 1929, Hitler thập niên1930, Chiến Tranh Lạnh và Việt Nam 1950-80, toàn cầu hóa 1990…
Chính vì vậy, điểm lại một số chương trình dân sinh này là điều cần thiết và để thấy rằng hành trình phát triển của cộng đồng gốc Việt tại Hoa Kỳ đã có được, bên cạnh sự cố gắng thì một phần cũng nhờ vào các chính sách, sự trợ giúp bước đầu từ nhiều đời tổng thống tiền nhiệm khác nhau trong suốt 45 năm qua.
Khi Mai Thảo và Hoàng Anh Tuấn còn trên dương thế, thỉnh thoảng, tôi cũng vẫn nghe hai ông thở ra (“anh buồn quá Tiến ơi”) y chang như thế. Chỉ có điều khác là ông nhà văn khi buồn thì thích đi uống rượu, ông thi sĩ lúc buồn lại đòi đi … ăn phở, còn bây giờ thì ông nhạc sĩ (lúc buồn) chỉ ưa nhâm nhi một tách cà phê nóng. Ai sao tui cũng chịu, miễn đến chỗ nào (cứ) có bia bọt chút đỉnh là được!
Tờ The Washington Post hôm 12/9/2020 đưa tin Thượng Nghị sỹ Bernie Sanders công khai tuyên bố nếu chiến dịch tranh cử của đảng Dân Chủ tiếp tục tập trung vào việc chỉ trích cá nhân ông Trump, ông Joe Biden có thể thua ông Trump, như bà Clinton đã thua vào năm 2016.
Đây là thời kỳ bất ổn nhất tại Hoa Kỳ, với đại dịch, biểu tình đòi bình đẳng chủng tộc, cảnh sát bạo hành và bầu cử tổng thống tất cả những điều này đã khống chế sự chú ý của người dân, theo Jonathan Obert, Phó Giáo Sư dạy về Khoa Học Chính Trị tại Trường Cao Đẳng Amberst cho biết trong bài viết đăng trên trang mạng www.theconversation.com hôm 9 tháng 7 năm 2020. Với tất cả căng thẳng đó có thể dường như làm cho người dân đang ngày càng nắm lấy luật pháp vào trong tay của họ thường xuyên hơn. Không chỉ tại thành phố Kenosha của tiểu bang Wisconsin. Trong những tháng gần đây, đã có nhiều cuộc đối đầu qua việc gỡ bỏ tượng đài Liên Minh Miền Nam, các cuộc đụng độ qua việc sử dụng khẩu trang, các nỗ lực biểu tình chống đối – hay hăm dọa – những người biểu tình Black Lives Matter và thậm chí là sự quan tâm mới trong “những cuộc bắt bớ công dân.” Một số trong những sự kiện này đã biến thành bạo động và chết chóc một cách thảm khốc.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.