Hôm nay,  

Trang Sử Việt: Phan Đình Phùng

06/09/201600:01:00(Xem: 5391)
PHAN ĐÌNH PHÙNG
(1847 - 1895)

Phan Đình Phùng quê huyện La Sơn, Hà Tĩnh. Đỗ Tiến sĩ năm 1877, làm quan đời vua Tự Đức, được bổ làm Tri huyện Yên Khánh (thuộc Ninh Bình), rồi về triều giữ chức Ngự sử.
 .
Ông tính thẳng thắn, cương trực. Năm 1882, ông dân sớ đàn hặc Thiếu bảo Nguyễn Chánh về tội không tiếp viện, khi thành Nam Định bị quân Pháp tấn công, nên các quan lại nhiều người cảm phục nhưng cũng lắm người ghét. Năm 1883, ông chỉ trích các quan phụ chính đại thần về việc phế lập các vua không theo di chiếu Tiên đế nên bị Tôn Thất Thuyết cách chức, ông về quê nhà phụng dưỡng mẹ già.
 .
Năm 1885, hưởng ứng chiếu Cần Vương, ông chọn vùng núi ở hai huyện Hương Sơn và Hương Khê thuộc tỉnh Hà Tĩnh làm chiến khu, ông giữ chức Hiệp thống quân vụ, lãnh đạo quân Cần vương, chống Pháp ở 3 tỉnh: Hà Tĩnh, Nghệ An, Quảng Bình. Ông đã tổ chức lực lượng Nghĩa quân như quân đội chính quy, từng đội được trang bị một kiểu quân phục và vũ khí có súng đầy đủ. Trong lực lượng của ông có nhiều người tài: Tiến sĩ Phan Trọng Mưu, Cao Thắng, Cao Nữu... Cao Thắng đã mở lò đúc súng ở bản doanh Vụ Quan. Sau khi vua Hàm Nghi bị Trương Quang Ngọc bắt nạp cho Pháp, cụ Phan đem quân đến bắt tên Việt gian Ngọc trị tội. 
.
Pháp cử Hoàng Cao Khải, Nguyễn Thân dụ ông hàng, dụ hàng không được chúng đào mồ mả tổ tiên dòng họ Phùng và bắt giam người thân của ông. Người ta thấy đau lòng nên báo cho ông biết, ông ngậm ngùi nhưng vẫn khẳng khái: “Ta chỉ có một ngôi mộ to, ta phải giữ là nước Việt Nam, người bà con to, ta phải cứu là mấy mươi triệu đồng bào Việt Nam”. 
 .
Ông luôn tha thiết yêu quê hương mến giống nòi, dù là kẻ lầm đường lạc lối, đi lính cho thực dân Pháp, ông vẫn dặn dò Nghĩa quân: “Khi giao tranh, vạn bất đắc dĩ mới giết người Việt đi lính cho Tây, bởi họ là đồng bào của chúng ta”.
 .
Phan Đình Phùng chẳng những là nhà quân sự tài ba, còn là một nhà thơ lỗi lạc. Bài thơ “Thuật Hoài” của ông, tâm tư yêu nước nồng nàn và ngậm ngùi trước cảnh quê hương đang tang tóc bởi quân ngoại xâm.
  
  Nguyên văn:
 Nhung trường phụng mạng thập canh đông
Võ lược y nhiên vị tấu công
Cùng hộ ngao thiên nan trạch nhạn
Phỉ đồ biến địa thượng đồn phong
Cửu trùng xa giá quan sơn ngoại
Tứ hải nhân dân thủy hỏa trung
Trách vọng dũ long ưu dũ đại
Tướng môn thâm tự quí anh hùng
   
   Nghĩa Nôm: 
Vâng mệnh ra quân đã mấy đông
Tận tâm chiến đấu, kể chi công!
Dân tình điêu đứng, như bầy nhạn
Quân ác hung hăng, tợ lũ ong!
Xa giá đất ngoài, lo lắng giúp
Gian sơn khói lửa, xót xa trông!
Băn khoăn trách nhiệm vô cùng lớn
Hổ trướng, anh hùng gìn giữ mong!
   
  Ông là thủ lĩnh của Văn Thân, chỉ huy lực lượng Nghĩa quân trên 10 năm chống thực dân Pháp. Ông bị bệnh mất ở chiến khu ngày 28-12-1895. Đại uý Pháp là Gosselin đã thán phục ông, trong sách Empire d’ Annam viết: “Quan Đình nguyên Phan Đình Phùng, biết huấn luyện binh sĩ, phát triển lực lượng... súng của ông đúc thật nhiều, giống hệt như súng Pháp, chỉ vì thiếu xẻ rãnh, nên đạn bắn không được xa”.
   
 *- Thiết nghĩ: Cụ Phan Đình Phùng là một nho sĩ khí khái, Cụ hành động theo lương tri và lẽ phải, không khuất phục trước bất cứ cường quyền nào. Năm 1883, Cụ thẳng thắn chỉ trích các phụ chính đại thần về việc phế lập các vua không theo di chiếu của Tiên đế, dù biết rằng bản thân sẽ bị trù dập. Năm 1894, Hoàng Cao Khải thừa lệnh toàn quyền De Lanessan đã viết thư chiêu hàng Cụ, Cụ không ham danh lợi và phú quí, nên đã hạch tội Khải bán nước, phản dân. Cụ là mẫu người: “Kẻ sĩ thà chết chứ không chịu nhục, giàu sang không ham hố, nghèo nàn không đổi dạ, cường quyền không khuất phục” (Sĩ khả sát bất khả nhục, phú quí bất năng dâm, bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất). 
  
     Lực lượng Nghĩa quân của cụ Phan, nhen nhúm từ buổi ban đầu ít oi ở làng Đông Thái, huyện La Sơn; thiếu lương thực và vũ khí nhưng chỉ trong vài năm sau, vừa chiến đấu vừa tuyển mộ, vừa huấn luyện và phát triển, đã trở thành một lực lượng hùng mạnh, tới cả mấy nghìn quân sĩ, hoạt động trên khắp miền núi rừng của 4 tỉnh: Hà Tĩnh, Quảng Bình, Thanh Hóa và Nghệ An, được trang bị súng đạn do nghĩa quân tự chế tạo và quân sĩ mặc quân phục chỉnh tề. 
  
     Trong những năm 1885-1890, Nghĩa quân của cụ Phan đã xuất quỷ nhập thần, chống trả mọi cuộc tấn công của giặc, đồng thời đã giáng cho quân thù nhiều đòn chí tử.  Nghĩa quân đã tấn công các đồn bót của giặc ở Hà Tĩnh, Nghệ An. Những trận tấn công các đồn giặc: Trường Lưu, Dương Liễu, Linh Cảm, Quỳnh Lưu, đã đem về chiến thắng vẻ vang, gây cho Pháp và bọn tay sai tức tối và hoảng hốt.
  
     Giặc Pháp và bọn tay sai vừa lúng túng vừa tìm cánh cứu nguy, nên chúng tìm mọi thủ đoạn thâm độc, đến bắt người thân và đào mồ mả tổ tiên của cụ Phan, nhưng Cụ khảng khái đặt quyền lợi quốc gia và dân tộc lên trên quyền lợi gia đình. Pháp thấy vậy, chúng sai tên việt gian Nguyễn Thân đem quân đông đảo đàn áp Nghĩa quân. Mặc dù ở yếu thế, nhưng Nghĩa quân vẫn đánh trả kẻ thù thất điên bát đảo.       
     Khí tiết sắt son vì dân vì nước của cụ Phan Đình Phùng như ánh sao sáng vằng vặc bao la soi rọi khắp bầu trời nước Việt Nam thời bấy giờ, mà ngày nay vẫn còn tỏa sáng rực rỡ không có thứ gì có thể làm lu mờ được. 
 
  Cảm mộ: Cụ  Phan Đình Phùng
  
Phan Đình Phùng, bảo vệ quê hương!
Hạch hỏi cường thần, há nhịn nhường?!   
Tâm trạng thương dân, mong mỏi giúp
Lòng thành hiếu mẹ, nguyện lo lường! 
Cần vương cứu nước, gìn nòi giống
Khởi nghĩa chống Tây, giữ thổ cương
Đánh đuổi ngoại xâm, xông xáo trận
Đồng bào cung kính, bậc can trường!
  
Nguyễn Lộc Yên 

..

In Trang
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
1234567Trang sauTrang cuối

Tác phẩm Metamorphosis, tạm dịch Biến Dạng của Franz Kafka mở đầu bằng một trong những câu văn gây ám ảnh nhất trong văn học thế giới: khi Gregor Samsa thức dậy và phát hiện mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ. Không có lời cảnh báo, không có lời giải thích, không có sự chuẩn bị kịch tính nào. Cú sốc đến ngay lập tức – và đó là thiên tài của Kafka. Ông không dẫn dắt người đọc bước nhẹ nhàng vào cơn ác mộng của Gregor Samsa. Ông ném độc giả của ông thẳng vào đó, buộc chúng ta phải đối mặt với sự phi lý của sự tồn tại mà không có sự an ủi của logic hay lý trí.

Sự thật là nạn nhân không “bám theo ICE suốt cả ngày” như Kristi Noem đã nói. Cô bị bắn khoảng 9 giờ 30 phút sáng, trên đường quay về sau khi chở con trai cô đến trường học cách đó vài ngã tư đường. Hôm nay, tờ New York Times và Washington Post đã có video và bài phân tích chi tiết những gì xảy ra thông qua tất cả video nhân chứng ở hiện trường. Hai tờ báo lớn chỉ ra mỗi phát súng của đặc vụ ICE bắn ra ở góc độ nào, có thật sự vì gặp nguy hiểm tính mạng hay không.

LTS: Biến cố Venezuela sau vụ bắt giữ Nicolás Maduro đang làm rúng động toàn vùng Nam Mỹ. Trong bối cảnh ấy, bà Delcy Rodríguez, 56 tuổi, vốn là phó tổng thống dưới thời Maduro, đã được Tòa án Tối cao và quân đội Venezuela đưa lên nắm quyền lâm thời. Bà cũng là một nhân vật từng được Washington ngỏ ý đối thoại trước đây. Sự kiện này đặt ra câu hỏi: Phải chăng đó là bước đầu của sự "chuyển quyền trong nội bộ," hay chỉ là hồi kế tiếp của cùng một vở tuồng?

Cuộc tấn công và bắt sống vợ chồng Tổng thống Nicolás Maduro ngay trên lãnh thổ Venezuela trong ngày cuối tuần đã trở thành một sự kiện chính trị thế giới hàng đầu khi bước vào năm mới 2026 này. Trong khi những đồng minh của Donald Trump ca ngợi và ủng hộ chiến dịch quân sự này thì ngược lại, một số câu hỏi cũng đã được đặt ra là, liệu một cuộc tấn công quân sự vào Venezuela, một quốc gia không mang tính đe dọa trực tiếp và hiển hiện đến an ninh quốc gia Hoa Kỳ, có được thông báo và sự chuẩn thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ theo hiến pháp? Cũng như một chiến dịch quân sự và bắt sống một nguyên thủ quốc gia khác trên lãnh thổ một quốc gia có chủ quyền như Venezuela có đúng với nguyên tắc ngoại giao và công pháp quốc tế hay không?

Người đàn ông lê những bước chân nặng nề giữa hai triền núi mù sương. Gió và bụi cát làm mái tóc dài của ông ta rối bời. Chiếc khăn choàng và áo măng-tô có vẻ không đủ ấm, nên gương mặt hốc hác, mệt mỏi, lấm lem những vết đen như vừa chui ra từ mỏ than. Rồi ngay sau đó, ông ta xuất hiện trong một quán nước, ngồi bên chiếc bàn có ly trà nóng bốc khói nghi ngút trên tay, mắt nhìn xa xăm ra cửa. Một tiếng hát khàn, đục, nặng như những vách núi hai bên đường ông ấy đang đi, vang lên.

Sau khi bài “Chúng Ta Sống Sót” đăng tuần qua, Việt Báo nhận được nhiều hồi âm hơn thường lệ: tin nhắn, điện thoại, thư điện tử. Có người quen, có độc giả chưa từng gặp. Nội dung không khác nhau mấy. Phần lớn là sự đồng cảm. Có người nói đọc xong thấy nhẹ lòng, vì biết mình không phải là kẻ đơn độc nghĩ như thế. Có người gửi lời cảm kích khi có người nói hộ tiếng nói lòng mình. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở nội dung, mà ở cách người ta nhắn gửi hồi âm. Tất cả đều chọn nói riêng. Không bình luận công khai. Không chia sẻ kèm ý kiến. Họ đi bằng “cửa hậu”. Lý do dễ hiểu: không muốn bàn chuyện chính trị nơi công cộng, nhất là trên mạng xã hội — nơi một câu nói có thể bị chụp mũ nhanh hơn tốc độ người ta kịp giải thích mình muốn nói gì.

Năm 2025 đi qua trong chiếc bóng của Donald Trump. Vị tổng thống ồn ào này, với cách hành xử phá bỏ mọi khuôn thước, đã làm xoay chuyển trật tự thế giới: khiến các nền kinh tế lên cơn sốt, nhưng cũng đẩy đồng minh Âu châu phải chi nhiều hơn cho quốc phòng. Bước sang 2026, khi “cơn lốc Trump” vẫn còn cuộn, đây là mười điều đáng dõi theo.

Năm 2025 đang khép lại. Không tổng kết. Không lời ca tụng. Chỉ lặng lẽ như một người vừa đi qua nhiều mất mát — chẳng còn hơi sức nói thêm điều gì. Nhìn lại — năm 2025 không dạy ta cách thắng, mà dạy ta cách không ngã gục. Chúng ta sống sót — vì thói quen nhiều hơn hy vọng. Quen giá cả leo nhanh hơn đồng lương. Quen nhìn nhau bằng ngờ vực hơn cảm thông. Quen tin dữ đến sớm hơn cà phê sáng. Quen mỗi ngày đều phải chọn một nỗi lo để mang theo, bởi không ai ôm nỗi chừng ấy đổ vỡ vào lòng cùng lúc.

Con người ở bất cứ nơi nào trên thế giới cũng có quyền được hạnh phúc và tạo ra hạnh phúc. Nó giống như dưới bầu trời có thể xảy ra trận không kích bất cứ lúc nào, dù ngày hay đêm, nhưng người Ukraine vẫn có thể khảy lên tiếng đàn Bandura. Một năm qua, ai trong chúng ta không mệt mỏi với những dòng chảy đầy bụi bặm, thoát ra từ một gánh xiếc nghiệp dư, mang theo những chất dơ của hận thù, ích kỷ, tham vọng, độc tài. Những ngày cuối cùng của năm 2025, hãy nói về Lửa Và Tro (Avatar: Fire and Ash), thưởng thức siêu phẩm giả tưởng của James Cameron, để cùng khép lại một năm ngộp thở của nước Mỹ, và cùng chiêm nghiệm một điều mà nước Mỹ đang cố tình lãng quên.

Mùa Giáng Sinh này, khi chúng ta chúc nhau an lành, hòa bình và thiện chí, có lẽ ta biết rõ hơn bao giờ hết, mình sẽ là người mở cửa quán trọ hay là Herod của thời đại mới? Khi đó, chúng ta sẽ hiểu — Chúa ở bên ai trong mùa Giáng Sinh này.
1234567Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.