Hôm nay,  

Trang Sử Việt: Trương Vĩnh Ký

8/12/201600:01:00(View: 6327)
Trang Sử Việt: Trương Vĩnh Ký 
(Lời tâm tình: Bài viết về “Sử Việt” chỉ khái quát, không đi sâu từng chi tiết của mỗi nhân vật. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung đã biên soạn. Trang Sử Việt luôn mong mỏi nhúm nhen tình tự dân tộc, niềm yêu thương quê hương và giữ gìn Việt ngữ cùng văn hóa Việt. Trang Sử Việt đăng trên Vietbao Online thứ Ba và thứ Sáu hằng tuần).
________________ 
TRƯƠNG VĨNH KÝ
(1837 - 1898)
.
    Trương Vĩnh Ký còn tên là Trương Chánh Ký tự Sĩ Tài, tên thánh là Jean Baptiste, thường gọi ông là Pétrus Ký. Ông quê tỉnh Vĩnh Long (nay là huyện Chợ Lách, Bến Tre). Ông là con thứ ba của Lãnh binh Trương Chánh Thi và bà Nguyễn Thị Châu. Trương Vĩnh Ký là một nhà giáo, nhà báo, nhà văn, nhà ngôn ngữ học, nhà bác học Việt Nam, thông thạo 26 ngôn ngữ. Tên ông được ghi trong Bách khoa Tự điển Larousse là một trong 18 văn hào thế giới của thế kỷ 19.
.
     Ông học chữ Hán từ lúc 5 tuổi, năm 10 tuổi cha ông mất, mẹ gởi ông cho giáo sĩ Tám, ông bắt đầu học Quốc ngữ. Sau khi Giáo sĩ Tám mất, ông được Linh mục Pháp đưa về nhà dòng chánh ở Cái Nhum, bắt đầu học chữ Latin. Năm 1848, ông được qua Cao Miên học ở Chủng viện Pinhalu, nơi đây học sinh các nước: Việt, Tàu, Thái, Lào, Miến Điện. Ông có trí thông minh phi thường, đã học thông thạo các ngôn ngữ  các dân tộc nước khác từ bạn học cùng lớp. Năm 1851, ông đến học ở Chủng viện Giáo Hoàng ở Pénang (Malaysia), có dịp học thêm tiếng: Nhật, Ấn Độ, Hy lạp, Anh, Pháp.
 .
     Sau khi về nước, ông đến sống ở Sài Gòn, vào ngày 8-5-1862, Pháp thành lập trường Thông ngôn (Collège des Interprètes), ông được nhận vào dạy. Năm 1863, ông tháp tùng phái đoàn Phan Thanh Giản qua Pháp với nhiệm vụ thông dịch. Nhân dịp, ông viếng thăm các nước: Anh, Hy Lạp, Ý, khi đến La Mã được Giáo hoàng Pio IX tiếp kiến. 
.
     Năm 1865, Trương Vĩnh Ký về nước, bắt đầu viết cho tờ Gia Định báo (tờ báo chữ Quốc ngữ đầu tiên) do ông Ernest Potteaux làm chủ nhiệm. Năm 1866, ông thay thế Linh mục Croc làm Hiệu trưởng trường Thông ngôn. Ngày 15-9-1869, ông được Thủy sư đô đốc Pháp là Ohier bổ nhiệm làm chủ bút tờ Gia Định báo và tờ An Nam chính trị và xã hội.
.
     Ngày 1-1-1871, trường Sư phạm (École normale) thành lập, Pétrus Ký được cử làm Hiệu trưởng. Ngày 1-4-1871, ông làm thư ký Hội đồng châu thành Chợ Lớn. Năm 1886, ông dạy ngôn ngữ Đông phương ở trường Thông ngôn, Năm 1873, Pétrus Ký được giao nhiệm vụ điều hành trường Tham biện Hậu Bổ (Collège des administrateurs stagiaires), dạy Quốc văn và Hán văn. Từ đó, ông bắt đầu viết các sách.
.
    Năm 1877, ông là hội viên duy nhất và người Việt đầu tiên được cử làm Ủy viên Hội đồng Sài Gòn. Năm 1883, ông được Hàn lâm viện Pháp phong hàm Viện sĩ (Officier d’Académie). Năm 1886, Paul Bert là Thống đốc Nam kỳ nhờ ông liên lạc với triều đình Huế. Đến Huế, ông được vua Đồng Khánh phong chức Cơ mật viện Tham tá, sung Hàn lâm viện Thị giảng học sĩ. Sau đó không lâu, Paul Bert bị bệnh chết, ông bị nhóm thực dân không cùng phe cánh nghi ngờ là không thật lòng với Pháp. Ngược lại triều đình Huế nghi kỵ ông thân Pháp. Nên ông từ chức trở về Sài Gòn dạy học tại trường Hậu Bổ, trường Thông ngôn và viết sách.
     Trước khi mất, ông để lại bài thơ “Tuyệt bút” thống thiết:
.
Quanh quanh quẩn quẩn lối đường quai
Xô đẩy người vô giữa cuộc đời
Học thức gửi tên con mọt sách
Công danh rốt cuộc cái quan tài
Dạo hòn, lũ kiến men chân bước
Bò xối, con sùng chắt lưỡi hoài
Cuốn sổ bình sanh công với tội
Tìm nơi thẩm phán để thưa khai
 .
     Ông thông thạo 15 ngôn ngữ Tây Phương và 11 ngôn ngữ Đông phương; ròng rã 33 năm nghiên cứu, sáng tác và dịch thuật về: Triết, khoa học, sử, ngôn ngữ học... để lại 119 tác phẩm giá trị, đủ thể loại. Những thành quả của ông: 
 - Hội viên Hội chuyên khảo Văn hóa Á Châu năm 1876. 
 - Hội viên Hội chuyên học địa dư ở Paris ngày 7-7-1878. 
 - Hàn Lâm Viện đệ nhị đẳng bội tinh (Palmes d'Académie) của Hàn Lâm viện Pháp ngày 17-5-1883. 
 - Huy chương Isabelle la Catholique của Tây Ban Nha (Spain, Spanish) vào năm 1886.
 - Tứ đẳng Long tinh, Ngọc khánh, của Nam triều năm 1886. 
 - Bắc Đẩu Bội Tinh đệ ngũ đẳng của Pháp ngày 4-8-1886. 
 - Hàn Lâm Viện đệ nhất đẳng của Pháp ngày 3-6-1887. 
 - Hàn Lâm Viện đệ nhất đẳng của Hoàng gia Cam Bốt. 
 - Vua Đồng Khánh ban Hàn Lâm viện Thị giảng học sĩ. 
- Vua Khải Định ban hàm Lễ Bộ Tham Tri. 
 - Vua Bảo Đại ban hàm Lễ Bộ Thượng Thư. 
.
 *- Thiết nghĩ: Ông Trương Vĩnh Ký là một học giả lỗi lạc, nhưng sau này lại bị một số thực dân Pháp không cùng phe cánh nghi ngờ là không thật lòng với Pháp. Ngược lại, triều đình Huế lại nghi ông a dua theo Pháp?! Thực sự ông có không thật lòng với người Pháp hoặc a dua theo Pháp không?! Có lẽ không, vì ông có thời gian dài làm việc với Pháp nhưng ông nghĩ mượn câu cách ngôn Latin mà sống: “Ở với họ nhưng không theo họ” (Sic vos non vobis). Nên ông luôn giữ thái độ của một nhà trí thức ôn hòa, mong mỏi bắt nhịp cầu kết nối những dị biệt văn hóa và chính trị của hai dân tộc Việt-Pháp, tìm kiếm sự hữu hảo giữa hai nước để mưu cầu đời sống yên ổn và thịnh vượng cho dân tộc Việt. Điều này, chúng ta thấy rõ nét là bao nhiêu người làm việc với Pháp tìm cách vào quốc tịch Pháp, nhưng ông đủ điều kiện này vẫn không vào quốc tịch Pháp?!. Vua Đồng Khánh đã tặng ông danh hiệu “Nam Trung Ẩn Sĩ” là chính xác vậy.  
.
     Ngày 8-11-1870, ông có lời di huấn: “Người đời sanh ký tử quy, đàng đi nước bước vắn vỏi lắm. Nhưng ai cũng có phận nấy, hễ nhập thế cuộc bất khả vô danh vị, cũng phải làm vai tuồng mình cho xong đã, mới chun vô phòng được. Sự sống ở đời tạm nầy, đỏ như hoa nở một hồi sương sa; vạn sự đều chóng qua hết, tan đi như mây như khói. Nên phải liệu sức, tùy phận mà làm vai tuồng mình cho xong...”. 
     Những đóng góp về văn hóa của Trương Vĩnh Ký đáng được vinh danh, nhất là ông đã nhúm nhen chữ Quốc ngữ từ buổi ban đầu. Ông chẳng những là nhà văn hoá mà còn là một nhà bác học lừng danh ở Việt Nam và trên thế giới. Thế nên, ai biên khảo về các nhân vật lịch sử, mong xem xét kỹ càng, trung thực từng nhân vật trong khi biên soạn?!  
  .
Cảm niệm: Trương Vĩnh Ký
 .
Trương Vĩnh Ký, tài đức rạng ngời
Khen chê, ngẫm nghĩ khó khăn vơi!
Tâm tình trang trải, luôn mong mỏi
Văn hóa thiết tha, nhung nhớ hoài!
.
Nguyễn Lộc Yên  

.
.

Print
Send comment
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu.Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Your Name
Your email address
)
1234567Next PageLast Page

Tác phẩm Metamorphosis, tạm dịch Biến Dạng của Franz Kafka mở đầu bằng một trong những câu văn gây ám ảnh nhất trong văn học thế giới: khi Gregor Samsa thức dậy và phát hiện mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ. Không có lời cảnh báo, không có lời giải thích, không có sự chuẩn bị kịch tính nào. Cú sốc đến ngay lập tức – và đó là thiên tài của Kafka. Ông không dẫn dắt người đọc bước nhẹ nhàng vào cơn ác mộng của Gregor Samsa. Ông ném độc giả của ông thẳng vào đó, buộc chúng ta phải đối mặt với sự phi lý của sự tồn tại mà không có sự an ủi của logic hay lý trí.

Sự thật là nạn nhân không “bám theo ICE suốt cả ngày” như Kristi Noem đã nói. Cô bị bắn khoảng 9 giờ 30 phút sáng, trên đường quay về sau khi chở con trai cô đến trường học cách đó vài ngã tư đường. Hôm nay, tờ New York Times và Washington Post đã có video và bài phân tích chi tiết những gì xảy ra thông qua tất cả video nhân chứng ở hiện trường. Hai tờ báo lớn chỉ ra mỗi phát súng của đặc vụ ICE bắn ra ở góc độ nào, có thật sự vì gặp nguy hiểm tính mạng hay không.

LTS: Biến cố Venezuela sau vụ bắt giữ Nicolás Maduro đang làm rúng động toàn vùng Nam Mỹ. Trong bối cảnh ấy, bà Delcy Rodríguez, 56 tuổi, vốn là phó tổng thống dưới thời Maduro, đã được Tòa án Tối cao và quân đội Venezuela đưa lên nắm quyền lâm thời. Bà cũng là một nhân vật từng được Washington ngỏ ý đối thoại trước đây. Sự kiện này đặt ra câu hỏi: Phải chăng đó là bước đầu của sự "chuyển quyền trong nội bộ," hay chỉ là hồi kế tiếp của cùng một vở tuồng?

Cuộc tấn công và bắt sống vợ chồng Tổng thống Nicolás Maduro ngay trên lãnh thổ Venezuela trong ngày cuối tuần đã trở thành một sự kiện chính trị thế giới hàng đầu khi bước vào năm mới 2026 này. Trong khi những đồng minh của Donald Trump ca ngợi và ủng hộ chiến dịch quân sự này thì ngược lại, một số câu hỏi cũng đã được đặt ra là, liệu một cuộc tấn công quân sự vào Venezuela, một quốc gia không mang tính đe dọa trực tiếp và hiển hiện đến an ninh quốc gia Hoa Kỳ, có được thông báo và sự chuẩn thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ theo hiến pháp? Cũng như một chiến dịch quân sự và bắt sống một nguyên thủ quốc gia khác trên lãnh thổ một quốc gia có chủ quyền như Venezuela có đúng với nguyên tắc ngoại giao và công pháp quốc tế hay không?

Người đàn ông lê những bước chân nặng nề giữa hai triền núi mù sương. Gió và bụi cát làm mái tóc dài của ông ta rối bời. Chiếc khăn choàng và áo măng-tô có vẻ không đủ ấm, nên gương mặt hốc hác, mệt mỏi, lấm lem những vết đen như vừa chui ra từ mỏ than. Rồi ngay sau đó, ông ta xuất hiện trong một quán nước, ngồi bên chiếc bàn có ly trà nóng bốc khói nghi ngút trên tay, mắt nhìn xa xăm ra cửa. Một tiếng hát khàn, đục, nặng như những vách núi hai bên đường ông ấy đang đi, vang lên.

Sau khi bài “Chúng Ta Sống Sót” đăng tuần qua, Việt Báo nhận được nhiều hồi âm hơn thường lệ: tin nhắn, điện thoại, thư điện tử. Có người quen, có độc giả chưa từng gặp. Nội dung không khác nhau mấy. Phần lớn là sự đồng cảm. Có người nói đọc xong thấy nhẹ lòng, vì biết mình không phải là kẻ đơn độc nghĩ như thế. Có người gửi lời cảm kích khi có người nói hộ tiếng nói lòng mình. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở nội dung, mà ở cách người ta nhắn gửi hồi âm. Tất cả đều chọn nói riêng. Không bình luận công khai. Không chia sẻ kèm ý kiến. Họ đi bằng “cửa hậu”. Lý do dễ hiểu: không muốn bàn chuyện chính trị nơi công cộng, nhất là trên mạng xã hội — nơi một câu nói có thể bị chụp mũ nhanh hơn tốc độ người ta kịp giải thích mình muốn nói gì.

Năm 2025 đi qua trong chiếc bóng của Donald Trump. Vị tổng thống ồn ào này, với cách hành xử phá bỏ mọi khuôn thước, đã làm xoay chuyển trật tự thế giới: khiến các nền kinh tế lên cơn sốt, nhưng cũng đẩy đồng minh Âu châu phải chi nhiều hơn cho quốc phòng. Bước sang 2026, khi “cơn lốc Trump” vẫn còn cuộn, đây là mười điều đáng dõi theo.

Năm 2025 đang khép lại. Không tổng kết. Không lời ca tụng. Chỉ lặng lẽ như một người vừa đi qua nhiều mất mát — chẳng còn hơi sức nói thêm điều gì. Nhìn lại — năm 2025 không dạy ta cách thắng, mà dạy ta cách không ngã gục. Chúng ta sống sót — vì thói quen nhiều hơn hy vọng. Quen giá cả leo nhanh hơn đồng lương. Quen nhìn nhau bằng ngờ vực hơn cảm thông. Quen tin dữ đến sớm hơn cà phê sáng. Quen mỗi ngày đều phải chọn một nỗi lo để mang theo, bởi không ai ôm nỗi chừng ấy đổ vỡ vào lòng cùng lúc.

Con người ở bất cứ nơi nào trên thế giới cũng có quyền được hạnh phúc và tạo ra hạnh phúc. Nó giống như dưới bầu trời có thể xảy ra trận không kích bất cứ lúc nào, dù ngày hay đêm, nhưng người Ukraine vẫn có thể khảy lên tiếng đàn Bandura. Một năm qua, ai trong chúng ta không mệt mỏi với những dòng chảy đầy bụi bặm, thoát ra từ một gánh xiếc nghiệp dư, mang theo những chất dơ của hận thù, ích kỷ, tham vọng, độc tài. Những ngày cuối cùng của năm 2025, hãy nói về Lửa Và Tro (Avatar: Fire and Ash), thưởng thức siêu phẩm giả tưởng của James Cameron, để cùng khép lại một năm ngộp thở của nước Mỹ, và cùng chiêm nghiệm một điều mà nước Mỹ đang cố tình lãng quên.

Mùa Giáng Sinh này, khi chúng ta chúc nhau an lành, hòa bình và thiện chí, có lẽ ta biết rõ hơn bao giờ hết, mình sẽ là người mở cửa quán trọ hay là Herod của thời đại mới? Khi đó, chúng ta sẽ hiểu — Chúa ở bên ai trong mùa Giáng Sinh này.
1234567Next PageLast Page
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.